falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g'arb falsafasi

PDF 15 pages 522.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 522.2 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g'arb falsafasi reja: 1. qadimgi yunon-rim falsafiy maktabi. 2. ilk o'rta asr g'arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari. 3. yangi davr g'arb falsafasidagi asosiy muammolar. 4. xx-xxi asr g'arb falsafasining oqimlari. g’arb falsafasi miloddan avvalgi vii-vi asrlar chegarasida shahar-davlatlar («polislar»)da avval kichik osiyoning g’arbiy qirg’og’ida (ioniyada), so’ngra – sitsiliya orolining yunonlar yashaydigan shaharlarida va nihoyat, yunonistonda – afinada (miloddan avvalgi v asr) vujudga kelgan va qadimgi dunyo madaniyati ravnaq to’ishi uchun shart-sharoitlar yaratgan sinfiy, quldorlik jamiyatining vujudga kelishi va rivojlanishi bilan bog’liq bo’lgan.. antik falsafada demokrit, geraklit, aflotun va arastu ta’limotlari. qadimgi yunonistonda faylasuflarni bemalol suhbat qurish va istalgan savolga javob olish imkoni bo`lgan donishmandlar, hayot murabbiylari sifatida bilishgan. yunon mutafakkirlari olam tuzilishi va inson hayoti ma'nosini tushuntirishga harakat qilib ko`rishgan. ular o`simliklar, hayvonlar, inson tanasi, quyosh va yulduzlarni o`rganishgan. mashhur yunon faylasufi geraklit yyer yuzidagi hamma narsa olovdan kelib chiqqan deya uqtirar edi. geraklit fikriga …

2 / 15

n u to’yimli va xaloskor, odamlar uchun esa u ichishga yaroqsiz va hayot uchun xavflidir». ko’rib turganimizdek, qadimgi yunon faylasufi o’zgarishning umumiyligi va har bir xossaning qarama-qarshi holatga o’tishi narsalarning barcha sifatlariga nisbiy tus berishini, ya’ni muayyan holatlarga bog’liq qilib qo’yishini qayd etadi. frakiyalik demokrit degan faylasuf geraklit fikriga e'tiroz bildirgan, bizni qurshab turgan hamma narsa ko`zga ko'rinmaydigan maydamayda zarralar — atomlardan tashkil topgan degan ma'nodagi fikrni bayon etgan edi. yunon faylasufi diogen insonda hech qanday ehtiyojlar bo`lmasligi shart degan fikrni o`z ta'limotiga asos qilib oldi. hayotdagi barcha qulayliklardan voz kechgan diogen bir bochkada kun kechirgan. makedoniyalik aleksandr undan: "senga qanday yordam berishim mjimkin?" deb so`raganida, diogen: "nariroq tursang-chi, quyoshni to`sib qo`yding!" deya kinoya qilgan ekan. qadimgi yunon olimi aristotel to`plangan bilimlarni alohida tarmoqlarga ajratdi va ularni mustaqil fanlar sifatida ta'riflab berdi. aristotelni sharqda «arastu» deya aytish keyinchalik odatga aylangan. barcha zamonlarda olimlar ilmiy masala yechimini topgan yunon fizigi va …

3 / 15

: arximedga nayza sanchilgan edi. platon ham ijtimoiy muammolarni tahlil qilgan. u davlatning mohiyati va shakllarini shaxs, ayniqsa podshoning shaxsi nuqtayi nazaridan o’rgangan. uning fikricha, podsho haqiqatparvarlik, oqillik, mardlik, adolatparvarlik kabi fazilatlarga ega bo’lishi lozim; umuman olganda, odshoda inson barcha qobiliyatlarining oqilona mushtarakligi mavjud bo’lishi darkor. platon insoniyat tarixida birinchi ideal davlat nazariyasini yaratadi. u davlatning uch shaklini tan oladi: monarxiya, aristokratiya va demokratiya. bu shakllarning har biri ikki ko’rinishda: qonuniy va noqonuniy yoki zo’rlik ishlatishga asoslangan ko’rinishlarda amal qiladi. platon davlatning qonuniy shaklini ma’qul ko’radi. uning fikricha, davlatni faylasuflar hammadan yaxshiroq boshqara oladilar. platon o’zining «davlat» asarida bu haqda shunday deb yozadi: «agar qashshoq va yo’qsillar o’z shaxsiy manfaatlarini qondirishni ko’zlab, jamiyatni boshqarish imkoniyatini qo’lga kiritgan bo’lsalar, bundan yaxshi ish chiqmaydi: hokimiyat bellashuv maydoniga aylanadi va bunday ichki urush uning ishtirokchilarini ham, qolgan fuqarolarni ham halokatga mahkum etadi. hokimiyat uni sevguvchi kishilar qo’liga o’tishi ham yaramaydi. aks holda ular …

4 / 15

yaxshi» shakli deganda u jamiyatga xizmat qiluvchi hokimiyat shakllari: monarxiya, aristokratiya, «politiya», ya’ni o’rta sinf hokimiyatini tushunadi. davlat hokimiyatining «yomon» shakllari qatoriga aristotel tiraniya, sof oligarxiya va ashaddiy demokratiyani kiritadi. aristotel sababiy bog’lanishlarning rang-barangligi muammosini ilgari surib, dialektikani yanada rivojlantirgan. uning to’rt sabab: moddiy, formal, harakatlantiruvchi va yo’naltiruvchi sabablar haqidagi ta’limoti ma’lum. «narsalar va hodisalar vujudga kelishiga sabab bo’luvchi omil (materiya, substrat) – moddiy sabab»; «narsaning mohiyatini belgilovchi omil – formal sabab»; «harakat asosi – harakatlantiruvchi sabab»; «biror narsani amalga oshirishdan ko’zlangan maqsad – yo’naltiruvchi sabab». aristotel shakl va mazmun (materiya) dialektikasini tahlil qilishning o’z usulini taklif qildi. narsa – bu shakl va materiyaning birligi. narsalarning vujudga kelishi va ularning takomillashuvi shaklga bog’liqdir. shakl o’z mohiyatiga ko’ra faol, materiya esa passivdir. shakl – narsaning tashqi ko’rinishi, u dunyoning rang-barangligi va borlig’ini belgilaydi. g’arb falsafasida – pifagor va pifagorchilar uyushmasi falsafasi, eley maktabi falsafasi, shuningdek suqrot, platon falsafasi va sh.klarda o’z …

5 / 15

i”, uning “aksilmohiyati”. materiyaning mohiyati esa - g’oya. haqiqiy borliq - bu ‘iramidani eslatadigan ideal borliq. uning zamirida “bilish va harakat asosining mohiyati” sifatida amal qiluvchi go’zallik g’oyasi yotadi. uning yonidan yaxshilik g’oyasi va oqillik (haqiqat) g’oyasi o’rin oladi. shunday qilib, platon “g’oyalar dunyosi” “narsalar dunyosi”ni vujudga keltirishini nazarda tutuvchi ob’ektiv idealizm falsafiy tizimini yaratgan. platon g’oyalar va narsalarni bir-biridan ajratib bo’lmasligini qayd etsa-da, lekin buyuk mutafakkir uchun “g’oyalar dunyosi” birlamchidir. aristotel “metafizika” asarida platonning narsalarning vujudga kelish asosi sifatidagi g’oyalar haqidagi ta’limotini rad etadi. u mohiyat-g’oyalar hissiy idrok etiladigan narsadan tashqarida mavjud emas, degan tezisni ilgari suradi. platon fikrlariga e’tiroz bildirar ekan, aristotel umumiylik faqat ayrim narsada mavjud deb hisoblaydi: “ayrim narsa bo’lmasa, umumiylik ham bo’lmas edi”. “metafizika”da aristotel falsafa borliq va uning atributlarini, borliqning oliy tamoyillari yoki sabablarini o’rganishini qayd etadi. bular “umumiy metafizika” muammolaridir. ammo “xususiy metafizika” ham mavjud bo’lib, u “harakatsiz substantsiya yoki birinchi boqiy dvigatel”ni …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g'arb falsafasi"

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g'arb falsafasi reja: 1. qadimgi yunon-rim falsafiy maktabi. 2. ilk o'rta asr g'arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari. 3. yangi davr g'arb falsafasidagi asosiy muammolar. 4. xx-xxi asr g'arb falsafasining oqimlari. g’arb falsafasi miloddan avvalgi vii-vi asrlar chegarasida shahar-davlatlar («polislar»)da avval kichik osiyoning g’arbiy qirg’og’ida (ioniyada), so’ngra – sitsiliya orolining yunonlar yashaydigan shaharlarida va nihoyat, yunonistonda – afinada (miloddan avvalgi v asr) vujudga kelgan va qadimgi dunyo madaniyati ravnaq to’ishi uchun shart-sharoitlar yaratgan sinfiy, quldorlik jamiyatining vujudga kelishi va rivojlanishi bilan bog’liq bo’lgan.. antik falsafada demokrit, geraklit, aflotun va arastu ta’limotlari. qadimgi ...

This file contains 15 pages in PDF format (522.2 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g'arb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… PDF 15 pages Free download Telegram