psixologik ontogenezning determinantlar muammolari

DOCX 8 pages 21.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.0 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

xx asrning boshlarida bola ontogenez nazariyasi reja 1.psixologik ontogenezning determinantlar muammolari 2. xix – asr o‘rtalari va xx – asr boshlarida rossiyada yosh psixologiyasining shakllanish tarixi. 3.bola ontogenezida genetik yondashuvning ahamiyati tayyorldi: haydarova latofat determinantlar muammosi dastlab falsafa fanida ilgari surilgan. psixologik ontogenezni harakatlantiruvchi kuch sifatida asosan ikki omil: biologik (ichki, tabiiy, genetik) va ijtimoiy (tashqi, madaniy, atrof - muhit) omillar muhim rol o‘ynaydi. an’anaviy tarzda ontogenezning tabiiy (nasliy) va muhit (ta’lim – tarbiya) ta’siridagi turlari ajratib ko‘rsatiladi. tabiiy yondashuv – nativizm – j.j. russo (1712 - 1778) nomi bilan bog‘liq. unga ko‘ra, ontogenezning tabiiy qonuniyatlari mavjud va bolalarga kattalar tomonidan ta’sir ko‘rsatilsa bas. biologiyada biogenetik dasturni kengaytirishga qaratilgan preformizm deb ataluvchi biologik yo‘nalish mavjud edi. preformizmda inson organizmiga “biologik matryoshka” sifatida qaraladi. ya’ni inson organizmi keyingi avlodni dunyoga keltiruvchi mexanizm, shuning uchun, hech qanday yangilanishlar ham, o‘zgarishlar ham, evolyutsiya ham sodir bo‘lmaydi. psixologiyada nativist – preformistlar ko‘nikma va malakalar …

2 / 8

lab ketayotgan va chuqurlikka tushib, undan chiqib ketishi qiyin bo‘lgan dumaloq sharga o‘xshatiladi. ontogenezning asosiy tamoyili, egallanishi lozim bo‘lgan natija turli usullar va yo‘llar bilan erishilishi mumkin1. bolaning psixologik ontogeneziga o‘zgacha yondashuvni l.s. vigotskiy taklif etgan. uning fikricha, bola ontogenezini preformlanmagan ya’ni nasliy dasturdan tashqari bo‘lgan ontogenez shaklidek qarash lozim. yosh psixologiya alohida predmet sifatida xix asrning boshlarida vujudga kelgan bo‘lishiga qaramay, uning mustaqil fan sifatida ontogenezi va karor topish yuli ancha murakkab kechgandir. o‘tmishda ajdodlarimiz insonning psixologik qonuniyatlarini, muayyan ilmiy yo‘nalishda o‘rganmagan bo‘lsalar-da, biroq allomalarning qo‘lyozmalarida mazkur holatlarning namoyon bo‘lishi, inson kamoloti borasidagi qimmatli fikrlari hozirgacha yuksak ahamiyat kasb etadi. jumladan, abu nasr forobiy pedagogika masalalarini va ular bilan bog‘liq bo‘lgan psixologik, fiziologik muammolarni ijobiy xal etishda insonni har tomonlama yaxlit va o‘zaro o‘zviy bog‘liq bo‘lgan qismlardan iborat, deb aytadi. forobiy mavjudotni bilishda ilm–fanning rolini hal etuvchi omil deb biladi, uningcha inson tanasi, miyasi, sezgi organlari tug‘ilishda mavjud, lekin …

3 / 8

utqga ega bo‘lishi, o‘quvchilarga aytmoqchi bo‘lgan fikrlarini to‘la va aniq ifodalab berishni bilmog‘i lozim. shu bilan birga o‘z or-nomusini qadrlashi, adolatli bo‘lishi lozim. ana shundagina u insoniylikning yuksak darajasiga ega bo‘ladi va baxt cho‘qqisiga erishadi”, deb ta’kidlaydi. abu rayxon beruniy ta’lim va tarbiyaning maqsadi, vazifalari va mavqei, inson, yosh avlodning ontogenezi haqidagi fikrlari chin ma’noda insonparvarlik va insonshunoslik zamirida yaratilgan. bilim va tarbiyaning tabiatga uygunlik tamoyillarini mutafakkirning barcha asarlarida kuzatish mumkin. u insonni tabiatning bir qismi deb ta’kidlaydi. beruniy ta’lim jarayonining mohiyatiga chuqur kirib borib, bolalarning yosh xususiyatlarini hisobga olish asosida qurilgan o‘qitish samarali bo‘lishini uktiradi. beruniy pedagogik ijodida inson va uning baxt–saodati, ta’lim–tarbiyasi, kamoloti bosh masala bo‘lgan. o‘rta asrda yashab, ijod etgan donishmand, tabobat ilmining doxiysi abu ali ibn sino inson ruhiyati, tana va kalbning birligi, inson organizmining tuzilishi, undagi nerv faoliyati va ularning tarmoklanishi, holatlari haqidagi qimmatli ma’lumotlari hozirga qadar tibbiyotning muhim negizini tashkil etadi. abu ali ibn …

4 / 8

kandari», «tuhfat-ul-axror» va boshqa asarlarida ilm-ma’rifat, ta’lim-tarbiya, kasb-xunar o‘rganish, inson ijobiy fazilatlari haqidagi fikrlari ifodalangan. ta’lim va tarbiya jarayonida tarbiyachi va o‘qituvchi shaxsi eng muhim omil bo‘lganligi tufayli nasriddin tusiy “o‘qituvchilarni tarbiyalash to‘g‘risida” degan asarida shunday ifodalaydi: “o‘qituvchi munozaralarni olib borishni, rad etib bo‘lmaydigan darajada isbot qilishni bilishi, o‘z fikrlarining to‘g‘riligiga ishonishi, nutqi esa mutlaqo toza, jumlalari mantiqiy ifodalanadigan bo‘lishi lozim... o‘qituvchi nutqi hech qachon va hech qaerda zaharxandali, qo‘pol yoki qattiq bo‘lishi mumkin emas. dars paytida o‘qituvchi o‘zini tuta olmasligi ishni buzishi mumkin...”. alisher navoiyning «xazoyin-ul-maoniy», «maxbub-ul-qulub» va boshqa shu singari asarlarida yetuk, barkamol insonning ahloqi, ma’naviyati, o‘zgalarga munosabati, iste’dodi va qobiliyati to‘g‘risida qimmatli mulohaza lar yuritilgan. ana shu psixologik mezonlar ijtimoiy adolatning karor topishi uchun muhim ahamiyatga ega ekani ta’kidlangan. shu bilan birga o‘qituvchi mexnatini xolisona baxolab: “agar shogird podsholikka erishsa ham, unga (muallimga) qulluq qilsa arziydi”, deydiki, bu orqali ta’lim va tarbiya jarayonidagi o‘qituvchi shaxsining markaziy shaxs …

5 / 8

gini ta’kidlash mumkin. xix – asr o‘rtalari va xx – asr boshlarida rossiyada yosh psixologiyasining shakllanish tarixi. rossiyada yosh va pedagogik psixologiyaning shakllanish tarixi xix – asrning ikkinchi yarmiga borib taqaladi. rossiyada inqilobgacha bo‘lgan davrda madaniyat gumanizm, shaxs va bolaning ichki dunyosiga qiziqish g‘oyasiga asoslangan edi. buni l.n.tolstoyning “bolalak”, “o‘smirlik”, “o‘spirinlik” asarlarida ko‘rish mumkin. xix – asrning 60- yillarida siyosiy va iqtisodiy islohotlar natijasida madaniy va ilmiy sohalarga qiziqish ortdi hamda ularni rivojlantirishga ehtiyoj tug‘ildi. rossiya psixologiyasining doimiy e’tiborida shaxsning odob ahloq me’yorlari sohasining ontogenezi turardi. bu davr olimlari n.i.pirogov, k.d.ushinskiy, p.d.yurkevich, n.x.vessel bola shaxsini o‘rganilishi va ontogenezini fanlararo komleks (psixologik, fiziologik, tibbiy va boshqalar) tarzda o‘rganish lozimligi muammosini ilgari surganlar. n.i.pirogov birinchi bo‘lib tarbiyaning amaliy emas, falsafiy ahamiyatga egaligi, insonni ruhini tarbiyalash muhimligini e’tirof etgan. u bolalar psixologiyasini o‘rganishni, tushunishni o‘ziga xosligini o‘rganish shartligini ta’kidlagan. bolalik o‘z qonunlariga ega va ularni xurmat qilish kerak: “agar bolalar jamiyat qonun – …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixologik ontogenezning determinantlar muammolari"

xx asrning boshlarida bola ontogenez nazariyasi reja 1.psixologik ontogenezning determinantlar muammolari 2. xix – asr o‘rtalari va xx – asr boshlarida rossiyada yosh psixologiyasining shakllanish tarixi. 3.bola ontogenezida genetik yondashuvning ahamiyati tayyorldi: haydarova latofat determinantlar muammosi dastlab falsafa fanida ilgari surilgan. psixologik ontogenezni harakatlantiruvchi kuch sifatida asosan ikki omil: biologik (ichki, tabiiy, genetik) va ijtimoiy (tashqi, madaniy, atrof - muhit) omillar muhim rol o‘ynaydi. an’anaviy tarzda ontogenezning tabiiy (nasliy) va muhit (ta’lim – tarbiya) ta’siridagi turlari ajratib ko‘rsatiladi. tabiiy yondashuv – nativizm – j.j. russo (1712 - 1778) nomi bilan bog‘liq. unga ko‘ra, ontogenezning tabiiy qonuniyatlari mavjud va bolalarga kattalar t...

This file contains 8 pages in DOCX format (21.0 KB). To download "psixologik ontogenezning determinantlar muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: psixologik ontogenezning determ… DOCX 8 pages Free download Telegram