xiii-xiv asrlar sharq adabiyotida janr xususiyatlarini qiyosiy o’rganish

DOCX 15 pages 23.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.8 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: xiii-xiv asrlar sharq adabiyotida janr xususiyatlarini qiyosiy o’rganish reja: nosiriddin rabg’uziy “qissasi rabg’uziy ” asari. paxlavon maxmud. o’zbek adabiyoti tarixida nazm kabi nasrning ham ilk jiddiy taraqqiyoti alisher navoiy ijodi bilan bog’langandir. albatta, hali navoiyda «nasr» tushunchasi sof badiiy asar ma’nosini bildirmaydi. oddiyroq qilib aytganda, navoiy nazmga oid bo’lmagan, she’r bilan ifodalanmagan hamma asarlarni nasrga nisbat beradi. uningcha, o’z zamondoshlari bilan bo’lgan yozishmalaridan tashkil topgan «munshaot»i, unga tegishli mulklar xususidagi hujjat-»vaqfiya», adabiyotshunoslik ahamiyatiga ega bo’lgan tazkirasi-»majolisun-nafois», ulug’ zamondoshlari haqidagi xotiralaridan iborat «xamsatul-mutahayyirin», «holoti sayiid hasan ardasher», «holoti pahlavon muhammad», mutasavviflar haqidagi «nasoyimul-muhabbat», anbiyo va hukamolar hayotidan hikoya qiluvchi «tarixi anbiyo va hukamo», eron podshohlari tarixi-»tarixi muluki ajam», ilmiy asarlari- «muhokamatul-lug’atayn», «mezonul-avzon» va, nihoyat, umrining oxirida yaratgan ijtimoiy-falsafiy va axloqiy mazmundagi eng yirik asari «maxbubul-qulub»-bularning hammasi nasrga tegishlidir. nom-banom olganda va u davr tushunchasiga ko’ra ulug’ ijodkorning she’riy asarlari bilan nasriy asarlarining umumiy soni bir-biriga qariyb yaqindir. o’zbek adabiyotini navoiyning …

2 / 15

hi bo’lib esdalik janridagi asarning buyuk va g’oyat murakkab namunasini yaratdi. naoviy o’z memuar asarlarida bir shaxs faoliyati haqida so’zlasa, bobir o’zini qurshagan yoki o’zi bilan qandaydir munosabatda bo’lgan, shu davr ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotida ishtirok etgan yuzlab kishilarning rang-barang faoliyatlari haqida so’z yuritadi, ularning har birining ijtimoiy-siyosiy va ayniqsa, insoniy qiyofasini konkret ko’rsatib, chizib berishga harakat qiladi. «bobirnoma» tufayli biz asrning o’nlarcha siyosiy va harbiy kishilari, o’nlarcha shoir, rassom san’atkor va boshqa fozillari haqida real tasavvurga ega bo’lamiz. muallif o’z zamondoshlarining portretlarini ob’ektiv, haqqoniy tasvirlashga intiladi. buni biz, masalan, husayn boyqaro haqidagi ba’zi gaplaridan ham bilib olishimiz qiyin emas. u husayn boyqaroning «xush xulq»ligi, mardonaligi, yaxshi qilichbozligi va shoirligini ijobiy baholash va ta’riflash bilan birga, uning ichkilikka berilganligini, o’ziga nomunosib ishlar bilan ham shug’ullanganligini ro’y-rost ochib tashlaydi. asr meumar janr doirasida ham bobirga o’z davri kishilari hayotining, o’z shaxsiy hayotining, shu davrda yuz bergan voqealarning ko’p tomonlarini keng va …

3 / 15

ldan naslga, og’izdan og’izga ko’chib yurgan ertaklar, qissalar, shubhasiz, o’z ibtidosini juda qadim zamonlardan oladi. o’rta osiyo xalqlarining uzoq tarixga ega bo’lgan adabiyotini o’rganish unda nasrning nazm bilan yonma-yon taraqqiy etib kelganligini ko’rsatadi. odam yozuvni ixtiro qilganidan boshlab badiiy tafakkur hosilalarini u yoki bu darajada bayon etishga o’rgangan ekan, demak, u boshqa janrlar qatorida nasrga ham murojaat etgan. afsuski, biz nasrning ana shu ilk namunalariga ega emasmiz. lekin bu janrning bugun bizga ma’lum namunalari o’rtasid «avesto», «o’rxun-enisey yodgorliklari» singari muhim manbalarning mavjudligi o’rta osiyo xalqlari adabiyotida nasrning o’ziga xos yo’l bosib o’tganligi va rang-barang boyliklarga ega bo’lganligini ko’rsatadi. ma’lumki, o’rxun-enisey yodgorliklari, o’rta osiyo xalqlarining vi-viii asrlarga oid qimmatli yodgorliklari bo’lib, unda qabr toshlariga o’yib yozilgan ta’rix, marsiya va turli hujjatlar badiif ifoda etilgan. o’zbek xalqi turkiy tilda eng qadimgi davrlarda yaratilgan asarlarga merosxo’rlardan biri bo’lib qolmasdan, o’rta osiyo va eron territoriyasida arab va fors-tojik tilida maydonga kelgan madaniy yodgorliklarda ham …

4 / 15

ydi: «men shu kitobni maxsus alifbe tartibida hikmatli so’zlar, sajlar, maqollar, qo’shiqlar, rajaz va nasr deb atalgan narsalar bilan bezadim». asarda alp ertunga (afrosiyob), iskandar kabilar to’g’risidagi mavjud ayrim kichik hajmdagi afsona hamda rivoyatlar keltiriladi. xiii asr oxiri va xiv asr boshlarida yaratilgan nasrning yirik namunalaridan biri «qissai rabg’uziy» asaridan o’rin olgan hikoyatlar, rivoyat, naqllarga qur’on va boshqa diniy kitoblardan, tarix asarlari va turli xalqlardan kirib kelgan afsona va rivoyatlar ham zamin bo’lib, ular turkiy epik tradisiya ta’sirida yangi mohiyat va xususiyat kasb etdi. darhaqiqat, «qissai rabg’uziy»dagi hikoyatlarning manbalari yuzasidan olib boriladigan izlanishlar masala tarixini kengroq tasavvur qilishga imkon beradi. xiii-xiv asr o’zbek adabiyoti mo’g’ul istilosining, dahshatli hukmronlikning og’ir natijalari oqibatida yuz bergan ijtimoiy-siyosiy ahvolga qaramasdan, janr rang-barangligi bilan taraqqiy etib borganligi diqqatga sazovordir. shu jumladan nasr ham adabiy jarayonning boyligiga aylandi. xiii asr oxiri va xiv asr boshlarida yaratilgan «qissai rabg’uziy», «nahjul farodis» kabi asarlari shu davr mahsullari bo’lgan …

5 / 15

zilish sababi, avtorning o’zi haqida xabar beruvchi qisqacha so’zboshisi keladi. asar etmish ikki qissadan iborat bo’lib, ularning hajmi, kompozision tuzilishi turlichadir. qissalarning ba’zilari o’zaro ichki fasllarga-qismlarga bo’lingan. goho shunday o’rinlar uchraydiki, bir qissa ichida uning mazmunini to’ldiruvchi tamoman yangi mazmundagi mustaqil rivoyat keltiriladi. rabg’uziy qissalar syujeti davomida o’zi murojaat etgan hasan basra rahmatulloh, jobir ibn ansoriy kabi mualliflarni, shuningdek, tafsir, qur’on va boshqa kitoblarni eslatib o’tadi. shuni ham aytish kerakki, qo’lyozmaning ba’zi bir nusxalarida rabg’uziy «qissasul-anbiyo»ning avval arab tilida ekani, keyin fors tiliga tarjima qilingani, so’ngra unga (rabg’uziyga)turkiy tilda yozish topshirilgani aytiladi. darhaqiqat, muallif sanab o’tganlardan ko’rinib turibdiki, anbiyolar haqida anchagina manbalar mavjud bo’lgan. rabg’uziy o’sha tayyor qissalar xoh arab tilida, xoh fors tilida bo’lsin, ular asosida o’zbek tilida «qissai rabg’uziy» (yoki «qissasul-anbiyo»ni) yaratadi. asardagi qissalar payg’ambarlar to’g’risidagi afsonalar bilan bog’liq bo’lgani, ularga asoslangani tufayli ularning diniy xarakterda bo’lishi tabiiydir. lekin qissalar asosini payg’ambarlar to’g’risidagi rivoyatlar tashkil etishiga qaramasdan, asarda …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiii-xiv asrlar sharq adabiyotida janr xususiyatlarini qiyosiy o’rganish"

mavzu: xiii-xiv asrlar sharq adabiyotida janr xususiyatlarini qiyosiy o’rganish reja: nosiriddin rabg’uziy “qissasi rabg’uziy ” asari. paxlavon maxmud. o’zbek adabiyoti tarixida nazm kabi nasrning ham ilk jiddiy taraqqiyoti alisher navoiy ijodi bilan bog’langandir. albatta, hali navoiyda «nasr» tushunchasi sof badiiy asar ma’nosini bildirmaydi. oddiyroq qilib aytganda, navoiy nazmga oid bo’lmagan, she’r bilan ifodalanmagan hamma asarlarni nasrga nisbat beradi. uningcha, o’z zamondoshlari bilan bo’lgan yozishmalaridan tashkil topgan «munshaot»i, unga tegishli mulklar xususidagi hujjat-»vaqfiya», adabiyotshunoslik ahamiyatiga ega bo’lgan tazkirasi-»majolisun-nafois», ulug’ zamondoshlari haqidagi xotiralaridan iborat «xamsatul-mutahayyirin», «holoti sayiid hasan ardasher», «holoti pahlavon mu...

This file contains 15 pages in DOCX format (23.8 KB). To download "xiii-xiv asrlar sharq adabiyotida janr xususiyatlarini qiyosiy o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: xiii-xiv asrlar sharq adabiyoti… DOCX 15 pages Free download Telegram