sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi

DOC 48,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662840584.doc sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi reja: 1. sharq adabiyotida “xamsa” tipidagi dostonlarning yaratilishi tarixi. 2. nizomiy ganjaviy “xamsa”si va uning xamsachilik an`anasi taraqqiyotidagi o`rni. 3. navoiy turkey tildagi ilk “xamsa” muallifi. 4. jomiy ijodi va xamsachilik an`anasining taraqqiyoti. sharq allomalaridan biri nizomiy ganjaviyni o`tmishning ko`plab shoiru fozillari, olimu ulamolari yuksak iste`dod, donolik sohibi deya e`tirof etib kelganlar. abu muhammad ilyos ibn zakiy muayyad nizomiy ganjaviy 1141 yilda ozarboyjonning ko`hna madaniyat markazlaridan biri – ganja shahrida, ziyoli oilada dunyoga keldi. otasi yusuf ibn muayyad o`z davrining taniqli arboblaridan biri, onasi ganja shahriga hukmronlik qilgan shaddodiylar naslidan edi. ma`lumotlarga ko`ra, u umr bo`yi o`zi tug`ilib o`sgan ganja shahrida yashab ijod etgan. yoshlik chog`laridan nizomiy taxallusi bilan she`rlar yoza boshlagan (nizom so`zi arab tilida “nazm etmoq, tartibga solmoq” degan ma`noni beradi). o`sha davr adabiy muhiti faqat forsiy tilda asarlar bitishni taqozo etardi. shu bois u asarlarini asosan o`z davrining …

ni ham oqil va qobil farzand qilib tarbiyalaydi. o`z asarlarida unga nasihatlar qiladi. nizomiy ma`lumotlarga ko`ra, hijriy 605 yil ramazon oyining to`rtinchi kuni, milodiy 1209 yilning 12 martida hayotdan ko`z yumadi va ona shahri ganjada dafn etiladi. uning maqbarasi bugungi kunda muhtasham ziyoratgohga aylantirilgan. shoir sharq adabiyotida keng tarqalgan “xamsa” chilik an`anasining boshlovchisi sanaladi. ammo dastlab uning besh kitobdan iborat yaxlit asar yozish fikri bo`lmagan. keyinchalik “beshlik” nomini olgan bu dostonlarning har birini alohida kishilar tavsiyasi bilan turli davrlarda yozgan. sharq adabiyotida yillarda yozgan. sharq adabiyotida yirik asarlar ko`pincha hukmdorlar, davlat arboblari topshirig`iga asosan yozilgan yoki keyinchalik ularga tortiq qilingani yaxshi ma`lum. nizomiy ham dastlab 1177 yilda ma`naviy-axloqiy mavzudagi “maxzanul-asror” dostonini yozib, uni arzinjon hokimi fahriddin bahromshohga bag`ishlaydi. masnaviy janrida bitilgan bu asar odob-axloq, insoniy fazilatlarni tarannum etuvchi bir qator maqolotlar va hikoyatlarni o`z ichiga olardi. doston tez orada xalq og`ziga tushadi, shoirning shuhrati tillarda doston bo`ladi. 1180 yilda nizomiy …

alamga oladi. bunda sharq adabiyotidagi “hikoya ichida hikoya” usulidan foydalanib, sosoniylarning zabaradast vakili bahromi go`r va uning mahbubasi fitnaning ishqiy sarguzashtlari hikoya qilinadi. 1196-1201 yillar davomida esa, u yana bir yirik doston – “iskandarnoma” ni yaratadi. bu asar ikki qism – “sharafnoma” va “iqbolnoma” ni o`z ichiga oladi. shu taxlit o`z-o`zidan besh yirik doston “xamsa” (beshlik) vujudga keladi. keyinchalik bu beshlik “panj ganj” (besh xazina) nomi bilan ham mashhur bo`ladi. nizomiy “xamsa” si asrlar davomida turkiy va forsiy adabiyot rivojiga katta ta`sir ko`rsatib kelgan. jumladan, xiv asrda yashagan o`zbek shoiri haydar xorazmiy uning “mahzunul-asror” asarini, qutb “husrav va shirin” dostonini o`zbek tiliga tarjima qiladi. “xamsa”chilik an`anasini sharqning ko`plab zabardast shoirlari davom ettirganlar. jumladan, xusrav dehlaviy (1253-1325) hamda abdurahmon jomiy yaratgan fors tilidagi “xamsa” da nizomiyga xos hassoslik, nafosat ufurib turadi. “farhod va shirin” dostonida alisher navoiy “xamsa” yaratishga jazm etgani xususida yozarkan, haqli ravishda iftixor bilan: emas oson bu maydon …

xasis qorunni butun boyligi bilan yer yutgan bo`lsa) ganjada dafn etilgan shoir butun boyligini elga yoydi. agar kimki javohirlarni ajratishga qodir bo`lsa, bu xazinalarning har biridan yuz ming xazina topadi. darhakikat, navoiy ham g`oyibona ustozi nizomiy ganjaviyning xazinasidan bahra olib o`zining bebaho besh dostonini yaratgan edi. navoiy umrining so`nggi yillarida baytgan “nasoyimul-muhabbat” asarida ham nizomiyning hayoti va ijodiga alohida to`xtaladi. “alarg`a zohiriyulum va rasmiy istilohotdan bahrai tamom bor emish” deyiladi mazkur asarda. nizomiy o`z asarlarida insoniylikni, ezgulikni, mehru oqibat, rahm-shavqat, mardlik va jasorat singari xislatlarni targ`ib qiladi. uning “layli va majnun” dostonidagi bir hikoyatga e`tibor qilaylik. naql qilishlaricha, o`tmishda bir zolim hukmdor yashab o`tgan ekan. u qonxo`rlik, jabr-zulmda haddidan oshgan edi. uning saroyida maxsus qafaslarda odamxur itlar ham boqilar, kim ko`ziga yomon ko`rinsa, ana shu vahshiy jonzotlarning oldiga tashlar, itlar bu sho`rlikni, bir zumda tilka-pora qilishardi. podshohning bir g`ulomi itlarga qarash bilan band edi. itlar ham unga o`rganib qolishgan, undan …

ar a`loroqdir. yana bir o`zbek shoiri, yetuk sarkarda va davlat arbobi zahiriddin muhammad bobur ham nizomiy ganjaviyning ganjinasidan yetarlicha xabardor edi. “boburnoma”da yozilishicha, uning otasi umarshayx mirzo ham ko`pincha nizomiy va dehlaviyning “hamsa”si mutolaasi bilan mashg`ul bo`lgan. bobur temuriyzoda hukmdor, buyuk olim mirzo ulug`bekning o`z o`g`li abdullatif tomonidan fojiali o`ldirilishi haqida afsuslanib yozarkan, nizomiyning “xusrav va shirin” dostonidan iqtibos keltiradi: padarkush podshohero nashoyad, agar shoyad ba shash mohash napoyad, ya`ni “otasini o`ldirgan podshoh bo`lolmaydi. agar toj-taxt unga nasib etgan taqdirda ham olti oydan ziyod shohlik qilolmaydi. nizomiy bu o`rinda o`z otasi xusravni saltanati va guzal ayoli-o`gay onasi shiringa yetishish uchun o`ldirgan sheruyaning qismatiga ishora qilgan edi. dostonda aytilishicha, olti oy o`tib, saroyda yuz bergan fitna tufayli sheruya o`ldiriladi. shu voqealarni” bayon etib, nizomiy yuqoridagi baytni bitgan edi. ne ajabki, uning bu karomati oradan ikki yarim asrdan ko`proq vaqt o`tib, yana bir padarkush shahzoda abdullatif qismatida ham o`z tasdig`ini topdi. nizomiyning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi"

1662840584.doc sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi reja: 1. sharq adabiyotida “xamsa” tipidagi dostonlarning yaratilishi tarixi. 2. nizomiy ganjaviy “xamsa”si va uning xamsachilik an`anasi taraqqiyotidagi o`rni. 3. navoiy turkey tildagi ilk “xamsa” muallifi. 4. jomiy ijodi va xamsachilik an`anasining taraqqiyoti. sharq allomalaridan biri nizomiy ganjaviyni o`tmishning ko`plab shoiru fozillari, olimu ulamolari yuksak iste`dod, donolik sohibi deya e`tirof etib kelganlar. abu muhammad ilyos ibn zakiy muayyad nizomiy ganjaviy 1141 yilda ozarboyjonning ko`hna madaniyat markazlaridan biri – ganja shahrida, ziyoli oilada dunyoga keldi. otasi yusuf ibn muayyad o`z davrining taniqli arboblaridan biri, onasi ganja shahriga hukmronlik qilgan shaddodiylar nasl...

Формат DOC, 48,5 КБ. Чтобы скачать "sharq adabiyotida xamsachilik an`anasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq adabiyotida xamsachilik a… DOC Бесплатная загрузка Telegram