nutq kamchiliklarini o‘qitish metodikasi

DOCX 6 pages 16.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: ko’rishda va boshqa nuqsonlar bolgan bolalar talim jarayonini tashkil etishda ilmiy nazariy asoslar ko‘rish analizatorining faoliyati buzilganligi sababli ko‘r va zaif ko‘ruvchi bolalaming nutqiy rivojlanishi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, bu nutqda o ‘z aksini topadi (exolaliya, "formalizm", so‘z turkumining buzilishi va boshqalar). logopediyadagi mavjud izlanishlar asosan ko‘rishida chuqur nuqsoni bor bolalaming talaffuzidagi nuqsonlariga bag‘ishlangan (m.ye. xvatsev, s.l. shapiro, a.d. shipilo, s.v. yaxontova). faqat 60--70-yillarda logopediyada nutq kamchiliklarini sistemali ravishda o ‘rganishning rivojlanishi bilan (r.ye. levina, v.k. orfmskaya) ko‘r va zaif ko‘ruvchi bolalar nutqining nafaqat tovushlar talaffuzidagi, balki nutqning rivojlanishidagi kamchiliklami aniqlashga doir izlanishlar paydo bo‘ldi. bu ona tilini o‘qitish metodikasi bo‘yicha mutaxassislar va logopedlar ishlaridir (o.l. jiltsova, s.l. korobko, n.s. kostyuchek, n.a. krilova, t.p. sviridyuk). masalan, s.l. korobko nutqi toiiq rivojlanmagan zaif ko‘ruvchi bolalaming kattagina guruhini ajratdi. hozirgi vaqtda ko‘r va zaif ko‘ruvchi bolalardagi nutq kamchiligi murakkab nuqson ekanligi hamda nutq va ko'rish faoliyatining sustligining o'zaro bogliqligi nazariy …

2 / 6

shu kategoriyadagi bolalaming nutqini shakllanganligini to ‘rt darajaga ajratishga imkon beradi. birinchi daraja. talaffuzidagi ayrim kamchiliklarning bolishi bilan ifodalanadi. ikkinchi daraja. faol lug‘at cheklangan. so‘z va predmet obrazini solishtirishda, umumlashtiruvchi tushunchalar asosida hikoyalar tuzishda xatolarga yo‘l qo'yiladi. talaffuzdagi kam chiliklar sigm atizmning turli ko ‘rinishlarida lambdatsizm, parasigmatizm, pararotatsizm, paralambdatsizmda namoyon b o ia d i. t ovushlar talaffuzi va fonem atik tasavvurlar eshitish differtsiatsiyasining rivojlanishida kamchiliklar kuzatiladi. fonematik tahlil shakllanmagan bo‘ladi. uchinchi daraja. ekspressiv nutq lug‘at boyligining sustligi bilan ajralib turadi. umumlashtiruvchi tushunchalami bilish, so‘z va predmet obrazini solishtirish darajasi past bo'ladi. mustaqil nutqning grammatik tomoni buzilgan, u faqat predmetlami nomlash va bir ikki so‘zli gaplardan iborat bo'ladi. murakkab hikoyalarni bayon etish rivojlanmagan, talaffuz qilish va eshitish differensiatsiyasi sust shakllangan bo'ladi. to‘rtinchi daraja. ekspressiv nutq juda cheklangan, umumlashtiruvchi tushunchalar va so‘z-predmet obrazini solishtirishda jiddiy kamchiliklar bo'ladi. bog'langan nutq ayrim so'zlardan iborat, exolaliyalar kuzatiladi. nutqning grammatik tuzumini aniqlashga qaratilgan topshiriqlar va …

3 / 6

masligi) natijasida nutqiy xotirada murakkab gaplar va gaplarning grammatik jihatdan to'g'ri tuzishdagi qiyinchiliklar kuzatiladi. anamnezdagi ilk natal va postnatal patologik o'zgarishlar natijasida umumiy va xususiy omillar aniqlangan bo'lib, ular ko'rishida kamchiliklari mavjudligi bolalaming nutqini rivojlanmaganligiga sabab bo'ladi va nutqining shakllanishiga ta ’sir ko'rsatuvchi qator funksiyalarning rivojlanishini ancha orqaga tortadi (praksis, gnozis, koordinatsiya, chamalash). demak, ilk postnatal davrida tug'ma yoki erta orttirilgan ko'rish nuqsoni nonutqiy funksiyalarning rivojlanishiga ta’sir etuvchi birlamchi nuqson bo'lib qoladi. ko'rishda nuqsoni bor bolalarda harakat faolligini cheklab turuvchi va atrofdagi olam bilan aloqani o'm ata olmaslikka sabab bo'ladigan kamchiliklar ko'plab uchraydi. psixik jarayonlarning (shu qatorda nutqning ham) rivojlanishida nutqiy muloqotning sifati, mikroijtimoiy muhit juda katta ta’sirga ega. shunday qilib, u yoki bu nutq komponentlarini qamrab oluvchi sistemali nutq buzilishlariga sabab bo'luvchi omillarning polimorfligi yanada murakkab nuqson paydo bo'lishiga sabab bo'ladi. tug'ma yoki erta orttirilgan ko'rish nuqsoni nutqning rivojlanmasligiga asosiy sabab bo'lib, boshqa patologik omillarning mavjudligiga qarab ta’siri kuchayishi …

4 / 6

haqidagi bilimlari cheklanganligini inobatga olish kerak bo‘ladi. shu sababli tekshirish davomida topshiriqlarni bajarishdan awal bolaga o ‘ziga xos instruksiyalar, ko‘rsatib berish, birgalikda bajarish namunalari beriladi. asosiy diqqat ekspressiv nutq holatiga qaratilishi kerak. ko‘r va zaif ko‘ruvchi maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar bilan olib boriladigan korreksion ish tabiiy pedagogik jarayonda kechadi. bu yetakchi didaktik va maxsus tamoyillami inobatga olgan holda tashkil qilinadi. maxsus tamoyillarga korreksion ta’lim, birlamchi va ikkilamchi nuqsonlarni inobatga olish, mavjud analizatorlarga tayanish va polisensor asosni shakllantirish (hosil qilish), atrofimizdagi olam haqida keng qamrovli tushunchalarni shakllantirish, nutqning shakllanganligi darajasini hisobga olish, nutq faoliyatining saqlanib qolgan komponentlariga tayanish, verbal materialning yangiligi, hajmi murakkablasha borishini hisobga olish kiradi. korreksion ta ’lim jarayonida kompleksli keng qamrovli ta ’sir ko'rsatiladi. bu ta ’sir logoped, o‘qituvchi (maktabda), tiflopedagog (bog‘chada) va tarbiyachilar tomonidan turli mashg‘ulotlar davomida amalga oshiriladi. korreksion ishda logopedik ta’siiga juda katta ahamiyat beriladi. bu ta’sir maxsus tashkil qilingan mashg‘ulotlarda olib boriladi. mashg‘ulotlar …

5 / 6

shdagi korreksion-logopedik vazifalar o ‘yin, o‘quv va mehnat faoliyati, hamda amaliy va musiqa mashg‘ulotlarida amalga oshiriladi. zaif ko‘ruvchi bolalar bilan logopedik mashg‘ulotlami tashkil etishda asosiy e’tibor saqlanib qolgan ko‘rish faoliyatidan foydalanish imkoniyatiga qaratiladi (zarur boigan hajmdagi, rangdagi didaktik material), relefli rasmlar, "ajoyib xaltachalar", kubik va qalamchalar (tovush, bo‘g‘in va gaplarni belgilash uchun) ishlatiladi. predmetlar dunyosining keng qamrovligi haqidagi tasaw urlarini shakllantirishda tabiiy ko‘rgazmali qurollar ahamiyati juda kattadir. mashg‘ulotlar o ‘yin orqali olib borilishi shart, sababi ko‘rishdagi chuqur nuqsoni mavjud bo'lgan bolalarda o‘yin faoliyati juda kech shakllanadi. birinchi darajali nutq rivojlanganligi aniqlangan bolalar bilan olib boriladigan korreksion-logopedik ishni rejalashtirayotganda bu bolalaming yaxshi nutqiy bazasi inobatga olinib, asosiy diqqat nutqning fonetik tomonini rivojlantirishga qaratiladi, eshitish diqqatini rivojlantiruvchi o‘yin va mashqlar beriladi. ko‘zi ojiz bolarning taqlid qilishi qiyinlashgani sababli ularga tovushlar mexanik usullar bilan qo‘yiladi. ikkinchi darajali nutq rivojlanganligi aniqlangan bolalar bilan olib boriladigan logopedik ta’simi rejalashtirayotganda birlamchi guruh bolalari bilan olib boriladigan …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq kamchiliklarini o‘qitish metodikasi"

mavzu: ko’rishda va boshqa nuqsonlar bolgan bolalar talim jarayonini tashkil etishda ilmiy nazariy asoslar ko‘rish analizatorining faoliyati buzilganligi sababli ko‘r va zaif ko‘ruvchi bolalaming nutqiy rivojlanishi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, bu nutqda o ‘z aksini topadi (exolaliya, "formalizm", so‘z turkumining buzilishi va boshqalar). logopediyadagi mavjud izlanishlar asosan ko‘rishida chuqur nuqsoni bor bolalaming talaffuzidagi nuqsonlariga bag‘ishlangan (m.ye. xvatsev, s.l. shapiro, a.d. shipilo, s.v. yaxontova). faqat 60--70-yillarda logopediyada nutq kamchiliklarini sistemali ravishda o ‘rganishning rivojlanishi bilan (r.ye. levina, v.k. orfmskaya) ko‘r va zaif ko‘ruvchi bolalar nutqining nafaqat tovushlar talaffuzidagi, balki nutqning rivojlanishidagi kamchiliklami aniqla...

This file contains 6 pages in DOCX format (16.5 KB). To download "nutq kamchiliklarini o‘qitish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq kamchiliklarini o‘qitish m… DOCX 6 pages Free download Telegram