grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari

DOCX 16 pages 33.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.8 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari. reja: 1.maktabgacha yoshdagi bolalarda grammatik ko’nikmalarni shakillantirishning ahamiyati. 2. grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari. grammatika bolalarning o‘zga tilni o‘zlashtirish jarayonida strategik o‘rin tutadi, zero «grammatika - shunday vositalar repertuariki, uning vositasida birinchidan, mustaqil narsalar va fikrlar o‘rtasidagi munosabatlar muayyan qoidalar asosida ifodalanadi, o‘zgadan, muayyan qoidalar asosida yangi so‘zlar hosil bo‘ladi» (l.v.sherba). shunday qilib, grammatik tizim nafaqat mantiqiy munosabatlar ifodalovchisi sifatida sintaksis va morfologiyani, balki so‘z hosil qilishni ham o‘z ichiga oladi.bolalarda grammatik operatsiyalar ko‘nikmalarini shakllantirish uchun bola o‘rganilayotgan tildagi u yoki bu grammatik elementlarni qo‘llashga zarurot bo‘ladigan o‘yinlardan foydalanish lozim: otlarning ko‘plikdagi soni, son - ko‘plik yoki birlikdagi otdir va boshq. o‘rganilayotgan tilning grammatik tuzilishini bola turli xil nutqiy faoliyat jarayonida o‘zlashtiradi. bola sabab-oqibat, miqdor va boshqa munosabatlarni bilish orqali, bir vaqtning o‘zida ularni grammatik shakllar va tuzilmalar orqali ifodalash (birlik va ko‘plik, rod, otlar kelishigi, fe’l zamonlar va turlari va boshq.) …

2 / 16

.). bolalarning amaliy mashg’ulotlarini tashkil etishga doir maxsus mashg’ulotlarda tarbiyachiga o’yinchoqlar, narsalar, kiyimlar, poyabzal, idish-tovoqlar, oziq-ovqatlar va boshq, syujetli o’yinlardan foydalanish tavsiya etiladi. bolalar o’ynaganlari holda atrofdagi kattalar faoliyatiga taqlid qiladilar. tuzilayotgan gapni rang-barang qilish uchun o’yin syujetini o’zgartirish - yangi o’yin personajlarini kiritish, bolaga yo’naltiruvchi savollar berish va shu bilan uni muayyan iboralar bilan javob berishga o’rgatish zarur. namoyish qilinayotgan harakatlar bo’yicha «bilan» old ko’makchisi ishtirokidagi tuzilmalarni kiritish qulaydir: ayiqcha bilan, kuchukcha bilan o’ynadi; quyoncha bilan, oyisi bilan, samat bilan gaplashdi. namoyish etilayotgan harakatlar bo’yicha tuzilayotgan butun gapni bolalar albatta o’zlari aytib ko’radilar. agarda bola gapda xatolikka yo’l qo’ysa, tarbiyachi uni tuzatishi va gapni yana bir bor takrorlashi lozim. bolalarga iboralarni tegishli grammatik shakl bilan rasmiylashtirishni o’rgatishni o’yinli vaziyatlar asosida ham amalga oshirish mumkin. o’yinli usullardan bolalar bilan grammatik tuzilmalarni qo’llash borasidagi suhbat sifatida barcha kelishik shakllarini mustahkamlashda foydalaniladi. maktabgacha yoshdagi bolalarda grammatik ko’nikmalarni shakillantirishning ahamiyati. b./ b. /b …

3 / 16

, stol tagida esa taburetka turibdi». stol ustidagi va tagidagi narsalar holatini albatta ko’rsatish zarur, shundagina bola narsalarga oid so’z birikmalarini oson o’zlashtirib oladi. maxsus grammatik mashqlarni suratlardan foydalangan holda amalga oshirish lozim. ularni sinchiklab ko’rib chiqqandan va savollarga bir so’zli javob berilganidan so’ng to’liq bilvosita qo’shimchani tuzish va aytib ko’rishga o’tish darkor, chunki, ularga fe’lga bog’liq so’zni rasmiylashtirish ancha qiyin kechadi. masalan, alisher barno bilan koptok o’ynayapti. qizcha choynagi bilan gullarni sug’ormokda. bitta surat syujeti asosida savollar berish va bolaning unga javob qaytarishi savol-javob tusidagi qiziqarli mashg’ulotlardan biri hisoblanadi. masalan, «bola qo’lini yuvmoqda» surati asosida qator savollar berish mumkin: «xurshid, timur, alisher nima qilishayapti?», «alisher nimani yuvmoqda?», «biz qo’limizni nima bilan yuvamiz?», «kimning qo’li toza?» va x.k. bola hayotining to’rtinchi yilida unga bir tarkibli gaplar tuzishni o’rgatish, shuningdek uning nutqiga umumlashtiruvchi tushunchalarni kiritishga katta e’tibor beriladi. mashg’ulotlarda suratlar asosida, tayanch so’zlar yordamida, namoyish etilayotgan harakatlar asosida, gapning yetishmayotgan qismlarini …

4 / 16

olib, ularni zuxra va farruxga berdi». nutqni rivojlantirishga doir mashqlar - ya’ni, nutqiy grammatik modellarni mustahkamlashga doir mashqlar boshqa ishlar bilan, masalan kitob o’qish bilan birgalikda bajarilishi mumkin. kichik asarlarni o’qish o’qilayotgan matnga mos o’yinlar va harakatlar bilan amalga oshirilishi mumkin. grammatik mashqlar o’yin, sayr soatlarida, navbatchilik paytida bajarilishi lozim, shunda kichkintoylarning nutqiy maxoratlari yanada ortadi. umuman olganda, bolaning maktabgacha ta’lim muassasasidagi butun faoliyati uning diqqat-e’tibori, xotirasi, fikrlash doirasini rivojlantirishga, uning nutqini takomillashtirishga xizmat qilishi lozim. besh-olti yoshli bolalarda grammatik ko’nikmalarni shakllantirish. bu yoshga kelib bola quyidagi asosiy grammatik shakllarni o’zlashtirib olishi mumkin va shart: birlik va ko’plik sondagi otlarning old ko’makchi-kelishik shakli, ko’p sonli sifatlarni kelishiklar, sonlar bo’yicha o’zgartirish, fe’l shakllari, ravishlarni to’g’ri qo’llash. besh yoshda bola o’z nutqida garchi ayrim gap turlari uning uchun hali ancha qiyin bo’lsa ham, qo’shma gaplardan foydalanadi. old ko’makchilar va bog’lovchilar turli xil ma’nolarda qo’llaniladi. ko’proq umumlashtiruvchi so’zlar qo’llay boshlanadi: mebel, ovqat, idish-tovoqlar, …

5 / 16

di, ayni paytda nima qilding? nimani qilib bo’lding? (chizdim-chizib tugatdim, yuvdim - yuvib bo’ldim va x.k.) savollariga javob beruvchi fe’llar; savolga qarab asosi o’zgaradigan fe’llar (nima qilayapman, nimani qilib tutataman?: qurib tugataman - qurib tugatayapman, sakrayman - sakrayapman); kelgusi oddiy va kelgusi murakkab zamonli, -di qo’shimchali va usiz shakldagi fe’llar («men o’ynamoqchiman» - «men o’ynayapman», «u kiyinmoqchi», «u kiyinadi»); baxoni (yaxshi-yomon, ifodali, tez, sekin, past, baland); vaqtni (bugun, qishda, yozda va boshq.); joyni (bu yerda, anavi yerda, shu yerda, o’ngda, chapda, balandda, pastda, anavi tomonga) belgilovchi eng ko’p tarqalgan ravishlar; gapda so’zlarni bog’lash va gaplarni bog’lash uchun foydalaniladigan to’qima bog’lovchilar (va, esa, ammo, biroq); gaplarni bog’lash uchun xizmat qiladigan bo’ysundiruvchi bog’lovchilar (uchun, chunki, agar, qachonki, zero) ustidan birlamchi kuzatishni amalga oshiradi. hayotining beshinchi-oltinchi yilini boshdan kechirayotgan bolalarda grammatik ko’nikmalarni shakllantirish maishiy muloqot jarayonida va ayni paytda predmetli mashg’ulotlarda maxsus nutqiy mashqlarni o’tkazishda, suratlar bilan ishlashda ro’y beradi. mashg’ulotlar uchun taklif …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari"

mavzu: grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari. reja: 1.maktabgacha yoshdagi bolalarda grammatik ko’nikmalarni shakillantirishning ahamiyati. 2. grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari. grammatika bolalarning o‘zga tilni o‘zlashtirish jarayonida strategik o‘rin tutadi, zero «grammatika - shunday vositalar repertuariki, uning vositasida birinchidan, mustaqil narsalar va fikrlar o‘rtasidagi munosabatlar muayyan qoidalar asosida ifodalanadi, o‘zgadan, muayyan qoidalar asosida yangi so‘zlar hosil bo‘ladi» (l.v.sherba). shunday qilib, grammatik tizim nafaqat mantiqiy munosabatlar ifodalovchisi sifatida sintaksis va morfologiyani, balki so‘z hosil qilishni ham o‘z ichiga oladi.bolalarda grammatik operatsiyalar ko‘nikmalarini shakllantirish uchun bola o‘rga...

This file contains 16 pages in DOCX format (33.8 KB). To download "grammatik ko’nikmalarni shakllantirish usullari va yo’llari", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatik ko’nikmalarni shaklla… DOCX 16 pages Free download Telegram