nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti

DOCX 27.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1673181746.docx nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti referat nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti reja: 1. nutqni grammatik jihatdan shakllantirish- ning vazifalari va mazmuni 2. bolalar nutqida uchraydigan morfologik va sintaktik xatolar va ularning sabablari 3. bolalar nutqidagi grammatik xatolarni tuzatish yo’llari 4. bolalarning kundalik nutqidagi grammatik xatolarni tuzatish uslubiyoti 1. nutqni grammatik jihatdan shakllantirish- ning vazifalari va mazmuni ,,gramniatika“ termini tilshunoslikda ikki ma’noda ishlati- ladi: birinchidan, u tilning grammatik qurilishini belgilaydi ikkinchidan, u fan sifatida tushunilib, so’z shaklining o’zgarishi va ularning gapda moslashuvi to’g’risidagi qoidalarni tushuntirib beradi. grammatika tilshunoslikning so’z shaklining o’zgarishi, so’z birikmalarining turlari va gapning tiplarini o’rganuvchi qismi. grammatika: 1) so’z birikmalari va gaplarni; 2) so’zlar orasidagi leksik-semantik aloqalarni tekshiradi. grammatika so’z turkumlari va gap tuzilishini, ya’ni tilning grammatik tuzilishini o’rganadi. grammatik qurilish esa tilning asoslaridan biri: tilning negizi uning grammatik qurilishi bilan leksikasidir. grammatika ikki qismdan — morfologiya va sintaksisdan iborat. morfologiya so’zlarning tuzilishi va o’zgarishini, so’zlarning nutqda …

lashtirish murakkab va uzoq davom etadigan jarayondir. bolalarni ntaktab ta’limiga tayyorlashda, ya’ni ularning nutq malakalarini takomillashtirishda og’zaki nutqning grammatik qurilishini shakllantirishga alohida ahamiyat beriladi. maktabda bola har doim o’qituvchining talablari bilan to’qnash keladi, qo’yilgan savollarga mustaqii javob beradi, nimanidir hikoya qiladi, tushuntiradi, isbotlaydi. bularning hammasi boladan tilning leksik va grammatik jihatlarini, uning frazeologik boyligini, adabiy til qoidalarini chuqur egallashlarini talab etadi. bola maktabda nutqini grammatik jihatdan shakllantirishda grammatika qoidalarini o’rganishga asoslanadi. maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar esa nazariy bilimlarga tayanmay, balki atrofdagilar bilan o’zaro muloqotga asoslanadilar. bog’cha yoshidagi bolalar grammatik qoidalarni tushunib, yodlarida saqlab qolmaydilar. ular ot, fe’l, sifat, olmosh, kelishik kabi grammatik kategoriyalarning borligini ham, nima ekanligini ham bilmaydilar. shuning uchun ular grammatikani og’zaki nutq orqali amaliy ravishda o’zlashtirib boradilar. bolalar bog’chasida egallangan grammatik malakalar, boshlang’ich sinfda nutqning grammatik tuzilishini nazariy jihatdan egallashlariga asos bo’lib xizmat qiladi. yilning boshida tarbiyachilar bolalar nutqidagi grammatik xatolarni mashg’ulotlarda va mashg’ulotdan tashqari vaqtlarda aniqlab …

hakllantirish va takomillashtirish. bolalarga voqeaning sodir bo’lgan vaqtini, joyini ifodalaydigan so’zlarni, sodda va qo’shma gaplarning tuzilishini o’zlashtirib olishlarida yordam berish, ularni uyushiq bo’lakli gaplar tuzishga o’rgatish. katta va maktabga tayyorlov guruhida nutqni grammatik jihatdan shakllantirish birinchi yarim yillik. bolalar nutqini grammatik jihatdan shakllantirishni davom ettirish. bolalarda o’z nutqi va boshqalar nutqiga nisbatan tanqidiy munosabatni tarbiyalash, ularda to’g’ri jumla tuzish malakalarini mustahkamlash. ot, sifat, fe’llarning murakkab grammatik shakllaridan foydalanishni mashq qildirish. ayrim jonivorlarning, narsalarning, uy-ro’zg’or buyumlarining, turli kasb egalarining nomlarini aniq aytishga o’rgatish. bolalar nutqida uyushiq bo’lakli, yoyiq va qo’shma gaplarning turli xillaridan (bog’langan qo’shma gap, ergashgan qo’shma gap) foydalanish malakasini mustahkamlash. masalan: lola keldi va biz o’ynadik. yomg’ir yog’di, shuning uchun biz ekskursiyaga bora olmadik. bunda ko’makchi va bog’lovchi so’zlardan foydalanishga o’rgatish. bolalarni ravishdan foydalanishga o’rgatish (tez yurdi, sekin gapirdi) so’z yasash malakalarini mustahkamlash (o ‘qit — о ‘qituvchi, baliq — baliqchi va boshqalar). bir fikrni turli so’zlardan foydalanib bayon …

(beshta nok, ettita olnui), sifatni otga (chiroyli ko’ylak, qizil olma), sifatni fe’lga (yoqimli kuyladi, chiroyli yozdi) bog’lab, so’z birikmalari hosil qilish, hayvonlarning bolalari nomini bildiruvchi otlarni ko’plikda (toychoqlar, qo’zi- choqlar, buzoqchalar) to’g’ri ishlatish malakalarini takomillash- tirish. bolalarni turli usullar bilan yangi so’zlar yasashga (gul— guidon, gulzor, gulchi, gulli; suv—suvli, suvchi va boshqalar), nutqda sifatdoshlardan (o’ynayotgan bola) foydalanishga o’rgatish. 2. bolalar nutqida uchraydigan morfologik va sintaktik xatolar va ularning sabablari bolalar nutqning grammatik tuzilishini oila a’zolarining, bog’chada tarbiyachining, atrofini qurshab olgan kattalarning nutqlariga taqlid qilish orqali mustaqil ravishda o’zlashtiradilar. uch yoshli bola o’z nutqida kelishik, shaxs-son va boshqa grammatik kategoriyalardan foydalanib, sodda va murakkab 138 jumlalar tuzadi. jismlarning fazoviy munosabatlarini, ba’zi bir ravishlarni bilib ishlatadigan bo’ladi, ish-harakatning nomini bildiruvchi fe’llami ham to’g’ri ishlata boshlaydi. bu yoshda bolaning lug’ati juda tez o’sa boradi, nutqidagi so’zlar soni 1300 — 1500 taga yetadi, endi uning nutqi juda tez rivojlanadi, niazmunan boyiydi, lug’ati kengayadi, nutqi …

rida fe’llarning zamon qo’shimchalarini almashtirib yuboradilar. 4. old qo’shimcha va old ko’makchini bir-biriga aralashtirib yuboradilar. 5 — 6 yoshli bolalar nutqi grammatik jihatdan ancha to’g’ri shakllangan bo’ladi. ular otlarni birlik va ko’plikda, turli kelishiklarda to’g’ri ishlata oladigan bo’ladilar. katta guruh bola- larida boshqalar nutqidagi kamchiliklarni payqash ham yuzaga keladi. shuning uchun ular o’zlaridan kichik bolalar nutqlarida grammatik xatolarga yo’l qo’yganlarida, ularning kamchiliklarini tuzatadilar. o’rta va katta guruh bolalari fe’llarning tuslanishi va fe’l zamonlarini amaliy tarzda o’zlashtirib oladilar. biroq bu yoshdagi bola nutqida grammatik xatolar sezilarli darajada ortib boradi. buning sababi shundaki, bola yangi so’zlarni o’zlashtirish jarayonida uni yangi grammatik shaklda eslab qololmaydi, yoyiq gapdan foydalangan vaqtda uning mazmuni va shaklini tekshirib ulgura olmaydi. 5 — 6 yoshli bolalar 12 — 15 ta so’zdan iborat jumlalar tuza oladilar, biroq ular nutqidagi sintaktik xatolarning miqdori, kichik guruhdagi bolalar nutqidagi xatolarga qaraganda ancha ko’p bo’ladi. buning sababi shundaki, bola fikrni bayon etish jarayonida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti"

1673181746.docx nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti referat nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti reja: 1. nutqni grammatik jihatdan shakllantirish- ning vazifalari va mazmuni 2. bolalar nutqida uchraydigan morfologik va sintaktik xatolar va ularning sabablari 3. bolalar nutqidagi grammatik xatolarni tuzatish yo’llari 4. bolalarning kundalik nutqidagi grammatik xatolarni tuzatish uslubiyoti 1. nutqni grammatik jihatdan shakllantirish- ning vazifalari va mazmuni ,,gramniatika“ termini tilshunoslikda ikki ma’noda ishlati- ladi: birinchidan, u tilning grammatik qurilishini belgilaydi ikkinchidan, u fan sifatida tushunilib, so’z shaklining o’zgarishi va ularning gapda moslashuvi to’g’risidagi qoidalarni tushuntirib beradi. grammatika tilshunoslikning so’z shaklini...

DOCX format, 27.5 KB. To download "nutqni grammatik jihatdan shakllantirish uslubiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqni grammatik jihatdan shakl… DOCX Free download Telegram