зилзилалар

DOCX 18,8 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1543678237_73015.docx зилзилалар режа: 1 упирилиш зилзилалари. 2 вулканлар отилиши. 3 тектоник зилзилалар. 4 портлатишлар. ер шарида куруклик ва денгизларда турли сабабларга кура пайдо булган кучлар таъсиридан ер кобиги катламларининг тебраниши зилзила деб аталади. табиатнинг бундай энг дахшатли бахтсизлик келтирувчи ходисаси хозирги даврдаги тог хосил бу-лиш жараёнлари билан богликдир. сейсмик тебранишлар ер юзасида тухтовсиз содир булади. олимларнинг аниклашича, хар йили ер шари буйлаб 100 000 дан ортик зилзилалар булиб туради. демак, хар соатига 11,4 марта ер силкиниб туради. булардан 10 000 таси кишилар сезадиган зилзилалар булиб, ундан 100 таси вайроналик келтирувчи, дахшатли зилзила хисобланади. зилзилалар келиб чикиши ва содир булиш сабабларига кура куйидаги группаларга булинади: а) ер кобигининг устки кисмидаги катламларнинг упирилишидан буладиган зилзила: б) вулконлар отилишидан буладиган зилзила; в) тог хосил булиш жараёни натижасида буладиган тектоник зилзила; г) портлатишлар натижасида буладиган зилзила. (1, 2, 3.) упирилиш зилзилалари. бизга маълумки ер ости сувлари, тог жинсларининг говаклари оркали доимо харакатда булади. шу …
2
ида буладиган вулкон зилзиласи камчатка ярнм ороли, курил, хоккайдо, гавай оролларида, италия, янги зеландия территорияларида ва ер куррасининг купгина жойларида кайд килинган. бундай зилзилаларда лаваларнинг ер юзасига катта куч билан отилиб чикиши купгина вайроналикларга сабаб булади. зилзила учоги 600 км чукурликкача булиб, кучи 5—6 баллдан ошмайди. тектоник зилзилалар. ер кобигидаги катламларнинг бурмаланиши, эгилиши, сикилиши, дарзликлар буйлаб юкорига ёки пастга силжиши натижасида хосил булади. ер кобирининг маълум бир чукурлигида радиоактив элементларнинг парчаланишидан ажра-либ чикаётган иссиклик йигилади. бу иссиклик ва юкорида ётган тог жинслари огирлигидан хосил булган кучли босим тог жинси катламларини шундай сикадики, натижада уларнинг каршилик курсатиш кобилияти сусайиб, ер кобирининг шу кисмида (узунлиги баъзан 100 км дан ошадиган) каттик ёрилиш ва портлаш ходисаси юз беради. бунда зилзилалар хосил булиб, ер ичида дам кучли гулдираган товуш, дам шамолнинг хуштак чалишини, дам снаряднинг портлашини эслатадиган садолар ва тог жинсларининг сон-саноксиз зарраларини бир-бирига ишкаланишидан шувиллаган шовкинлар эшитилади. тектоник зилзилалар тог хосил булиш жараёнлари …
3
ча булган сон-саноксиз дарзликлар пайдо булиб, уларнинг айримларининг узунлиги 250 км гача етган. зилзиланинг кучи ибаллга тенг булган. 1966 йил 26 апрелдаги тошкент зилзиласи 8 км чукурликдан утган дарзлик буйича тог жинси катламларининг силжиши натижасида содир булган. зилзила кучи 9 балл. зилзила натижасида каналлар, сойлар буйига, лёсс ва лёссимон жинслар устига хамда ер ости сувлари ер юзасига якин жойлашган майдонларга хом гиштдан курилган иморатлар бузилган. чирчик дарёси сохилларида шагал жинслар устига курилган иморатлар эса куп зарар курмаган. г. о. мовлонов, а. и. исломов, м. iii. шерматовларнинг (1970). фикрига кура тошкент зилзиласининг учогида сарф булган энергиянинг кучи 1024—1025 эргга етиб (эрг - огирлиги 1 гр жисмни бир сантиметрга кутариш учун сарф килинадиган энергия), бир триллион от кучига тенг булган. днепр гэси бу энергиянинг кув-ватига тенг келадиган электр кувватини ишлаб чикариш учун 300—350 йил тинмай ишлаши зарур. в. и. уломовнинг маълумотига кура зилзила учоридаги энергиянинг микдори 1013 жоул булиб, куввати 50 000 …
4
атижасида буладиган зилзилалар каналлар казишда, фойдали казилма конларини кавлаб олишда, курилиш ишларида, иморат ва иншоотларни зилзилаларга чидамлигнни синаб куришда ва бошка ишларда соднр булади. бундам зилзилаларнннг куввати кам ва таркалиш мандони кичик булганлиги учун халк. хужалигига зарар келтирмайди. чунки портлатишдан хосил буладиган зилзила кучи олдиндан хисобланади ва юз бериши мумкин булган талофатлардан кутулиш чоралари курилади. зилзила ер юзасида содир булади, аммо унинг манбаи, яъни-унинг келиб чикадиган жойи турли чукурликда урнашган булиб, у ерда механик энергия хосил булади. энергиянинг кучи маълум бир кувватга эга булганда ёрилиш, яъни энергияни сарф булиш ходисаси юз беради ва у тебранма (сейсмик) тулкинларни хосил килади. тулкинларнинг таркалиш маркази гипоцентр ёки зилзила учоги деб аталади ва унинг ер юзасига вертикал чизик буйлаб урнашган нуктаси эпицентр деб аталади (2 расм). гипоцентрнинг ер юзасига нисбатан чукурлиги хар хил булиб 1 км дан 700 км гача боради. гипоцентр чукурлиги 1 дан 50 км гача булса нормал, 50—250 км гача чукурликда …
5
арнинг таркалаш тезлиги буйлама тулкинларникига нисбатан 1,7 марта камдир. эпицентрдан таркалган юза тулкинлар горизонтал йуналишда харакат килиб, сувга тош ташлаганда хосил буладиган тулкинларга ухшайди. юза тулкинларнинг таркалиш тезлиги буйлама тулкинларга нисбатан кичик булсада, иншоотларни горизонтал холда тебратиб. тектоник зилзилалар океан ва денгиз тубларида хам содир булади. денгнз ва океан тубларини эгаллаб ётган тог жинс катламларининг катта тезликда кутарилиши ва чукишидан зилзилалар содир булиб, улар сув юзасида баландлиги 15—20 м га етадиган тулкинлар пайдо килади. бундай тулкинлар цунама деб аталади. цунамалар 500—-800, айрим вактларда 1000 км/соат тезликда юз ва минг километр масофаларга таркалади. денгиз чукурлигининг камайиши тулкинларнинг баландлиги ошишига олиб келади ва хосил булган тулкинлар шундай зарб билан киргокларга уриладики, натижада иморат ва иншоотлар вайрон булади, одамлар халок булади. масалан, 1896 йили японияда баландлиги 30 м булган тулкинларнинг киррокка келиб урилиши натижасида 10500 уй вайрон булган, 27000 киши халок булган. цунамалар япония, индонезия, филиппин ва гавай оролларида, жанубий америкада купрок содир …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"зилзилалар" haqida

1543678237_73015.docx зилзилалар режа: 1 упирилиш зилзилалари. 2 вулканлар отилиши. 3 тектоник зилзилалар. 4 портлатишлар. ер шарида куруклик ва денгизларда турли сабабларга кура пайдо булган кучлар таъсиридан ер кобиги катламларининг тебраниши зилзила деб аталади. табиатнинг бундай энг дахшатли бахтсизлик келтирувчи ходисаси хозирги даврдаги тог хосил бу-лиш жараёнлари билан богликдир. сейсмик тебранишлар ер юзасида тухтовсиз содир булади. олимларнинг аниклашича, хар йили ер шари буйлаб 100 000 дан ортик зилзилалар булиб туради. демак, хар соатига 11,4 марта ер силкиниб туради. булардан 10 000 таси кишилар сезадиган зилзилалар булиб, ундан 100 таси вайроналик келтирувчи, дахшатли зилзила хисобланади. зилзилалар келиб чикиши ва содир булиш сабабларига кура куйидаги группаларга булинади: а)...

DOCX format, 18,8 KB. "зилзилалар"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: зилзилалар DOCX Bepul yuklash Telegram