геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти

PPT 39 pages 2.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 39
мавзу: грунтларнинг турлари ва инженер геологик хусусиятлари геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти режа: 1. умумий тушунчалар 2. эндоген геологик жараёнлар 3. магматизм 4. тектоник харакатлар 5. сейсмик ходисалар (зилзилалар) умумий тушунчалар геологик жараёнлар деб, ер пустининг таркибини, тузилишини, ётиш холатини узгартирадиган хамда тог жинсларини хосил киладиган, табиий жараёнларга айтилади. геологик жараёнлар содир булиш муддатига кура турлича булади: айримлари жуда тез муддатда тугалланади (вулкон отилишлари, зилзилалар) айримлари эса жуда узок вакт, узлуксиз, сокин бир неча миллион йиллар давом этади (тектоник харакатлар, дарёларнинг уз узани ва киргокларини ювиши) ва ернинг ташки киёфасини ва ички тузилишини узгартиради. экзоген геологик жараёнлар ер юзасида содир булади ва хароратнинг кеча-кундуз ва фасл давомида узгариши, ёмгир, кор сувлари таъсири, денгиз сувларининг кутарилиши ва пасайиши, шамолнинг таъсири натижасида тог жинслари парчаланади ва бу парчаланган жинс булаклари турли масофаларга ташилади, ёткизилади ва янги чукинди жинс уюмларини хосил килади. экзоген геологик жараёнларига организмларнинг скелет колдиклари ва усимлик …
2 / 39
итосферага сингиб кириши учун шароит яратилади ва суюк моддаларнинг дифференциацияси бошланади. ер каърининг бундай кисмларидан юкорида жойлашган чукинди катламлар чука бошлайди, натижада тошкобик жинслари синиб йирик ёрикларни хосил килади ва суюк кизиган моддалар бу ёриклардан ер юзига окиб чика бошлайди. магматизм ернинг ички кучлари таъсири остида пайдо буладиган ер каърида суюлган моддаларнинг литосферага сингиб кириши ёки ер юзига окиб чикиши билан боглик булган жараёнлар магматизм дейилади. бу жараёнларнинг кечиши икки хил омил билан боглик, яъни литосферага таъсир киладиган магманинг босим кучи ва унга каршилик курсатадиган литосфера массасининг каршилик курсатиш кучлари орасидаги узаро нисбати билан, литосфера катламларида ёрик ва дарзларнинг мавжудлиги ва бошка бузилган минтакаларнинг мавжудлиги билан боглик. интрузияларнинг ётиш шакллари 1-батолит; 2-этмолит; 3-гарполит; 4-шток; 5-лакколит; 6-факолит; 7-томир; 8-гумбаз; 9- 12-лава окимлари; 10-некк; 11-лава хайкали; 13-лава учоги; 14-силла; 15-дайка; 16-лакколит интрузив магматизм. магма массасининг ер пустига сингиб кириши икки йул билан содир булади. биринчидан магматик масса унинг харакатига тускинлик киладиган литосфера …
3 / 39
утарилиб аста-секин карагайга ухшаш шаклни хосил килади. сув бугларидан ташкари вулконлардан хлор, азот, хлорли ва фторли водород, олтингугурт гази, аммиак, хлорли ва углеродли аммоний, кислород, co2 гази, метан, бром, фтор, ва катор хлоридли металлар ажралиб чикади. каттик махсулотлар. вулкан отилиши жараёнида ер юзига турли катталикдаги жинс парчалари отилади. жинс булаклари билан бир каторда атмосферага лаванинг майда кукунлари отилади, улар атмосферада совиб котади ва ер юзига тукилади. агар отилган жинс булакларининг катталиги 5-10 сантиметрдан катта булса, вулкон бомбалари, 1-5 сантиметр булса вулкон лапиллилари, яна хам кичиклари эса вулкон кумлари ва вулкан кули дейилади. суюк махсулотлар. вулкондан отилиб чикадиган киздирилган эриган суюк махсулотлар лава дейилади. лаванинг таркибида деярли сув буглари ва газлар булмайди. кимёвий таркибида эса o, si, al, mg, fe, na, ca, k, h ва бошка элементлар куп учрайди. лаванинг харорати 800-1300с орасида узгариб туради. ер юзига окиб чиккан суюк лава гумбаз, оким ва коплама шаклларини хосил килиб жойлашади. вулқонларнинг отилиши …
4 / 39
ьдералар сувга тўлиб, йирик кўлга айланади. бундай кўллардан бири ақшдаги крейтер (инглизча crater lake, крейтер кўли) кўли ҳисобланади (75-расм). кўл маунт-мазам вулканининг бузилганидан сўнг бундан 7700 йил илгари ҳосил бўлган. у кальдерани қисман тўлдирган. ўлчамлари 8 х 9,6 км, ўртача чуқурлиги 350 м. максимал чуқурлиги 594 м бўлиб, ақшдаги кўллар орасида энг чуқури ҳисобланади ва дунёда чуқурлиги бўйича еттинчи ўринни эгаллайди (байкал - энг чуқур кўл). кальдеранинг чети океан сатҳидан 2130 - 2440 м баландда жойлашган. 75-расм. ақш даги крейтер кўли. шунга ўхшаш ҳодиса 1886 йили янги зеландия оролларидан бирида кузатилган. икки соат давомида 30 км масофада диаметри бир неча юз метрни ташкил қилган 12 та кратерлардан лава отилиб чиқиб турган (76-расм). вулкан отилиши портлаш ва кул чиқиш билан бирга кечган, натижада 10 минг км2 майдон вулкан маҳсулотлари билан қопланган, дарзлик ёқинида унинг қалинлиги 75 м га етган. портлаш самараси дарзликка туташган сув ҳавзаларидан буғланиш туфайли кучайган. сув борлиги туфайли …
5 / 39
олтингутурт ва қизил темир оксиди (гематит) кристаллари чўкмага ўтади (79-расм). * вулкан қуми ўлчами 0,5 см атрофида бўлган нисбатан майда доналардан таркиб топган (84-расм). ўлчами 1 мм ва ундан кичик бўлган зарралар вулкан кули дейилади, улар вулкан конусидан анча узоқларда чўкмага ўтиб, вулкан туфларини ҳосил қилади (85-расм). баъзи маълумотларга қараганда, тамборо вулканидан 1815 йилда 150 км3, косегуина вулканидан (марказий америкада) 1835 йилда 50 км3, таравера вулканидан (янги зеландияда) 1886 йилда 1,5 км3 чақиқ жинслар отилиб чиқиб, кратер атрофига тўпланган. вулкан кратеридан отилиб чиқадиган жинслар турли масофаларга тарқалиб кетади. йирик жинслар кратердан 500 м дан 10 - 20 км гача, қум 200 - 300 км гача, кул ва чанг 600 - 700 км ва ундан ҳам узоққа бориб тушиши мумкин. вулкон учогининг тузилиши (м.м.жуков, в.и.славин, н. н.дунаевалар буйича): 1- лава учоги; 2- лава окими; 3-сомма; 4-конуси; 5-бугзи; 6-кратери; 7-калдери вулканларнинг географик тарқалиши. вулканларнинг географик тарқалиши. ҳозирги вақтда маълум бўлган ҳаракатдаги вулканлар …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти"

мавзу: грунтларнинг турлари ва инженер геологик хусусиятлари геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти режа: 1. умумий тушунчалар 2. эндоген геологик жараёнлар 3. магматизм 4. тектоник харакатлар 5. сейсмик ходисалар (зилзилалар) умумий тушунчалар геологик жараёнлар деб, ер пустининг таркибини, тузилишини, ётиш холатини узгартирадиган хамда тог жинсларини хосил киладиган, табиий жараёнларга айтилади. геологик жараёнлар содир булиш муддатига кура турлича булади: айримлари жуда тез муддатда тугалланади (вулкон отилишлари, зилзилалар) айримлари эса жуда узок вакт, узлуксиз, сокин бир неча миллион йиллар давом этади (тектоник харакатлар, дарёларнинг уз узани ва киргокларини ювиши) ва ернинг ташки киёфасини ва ички тузилишини узгартиради. экзоген геологик жараёнлар ер...

This file contains 39 pages in PPT format (2.6 MB). To download "геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти", click the Telegram button on the left.