геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти

DOC 223.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1663268120.doc геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти режа: 1. умумий тушунчалар 2. эндоген геологик жараёнлар 3. магматизм 4. тектоник харакатлар 5. сейсмик ходисалар (зилзилалар) умумий тушунчалар ер пусти узок тарихий даврлар мобайнида уз таркибининг ички тузилишини ва ташки киёфасини тухтовсиз узгартириб турган. бу узгаришлар ер пустида ва юзасида содир буладиган геологик жараёнлар билан боглик. геологик жараёнлар деб, ер пустининг таркибини, тузилишини, ётиш холатини узгартирадиган хамда тог жинсларини хосил киладиган, табиий жараёнларга айтилади. геологик жараёнлар содир булиш муддатига кура турлича булади: айримлари жуда тез муддатда тугалланади (вулкон отилишлари, зилзилалар) айримлари эса жуда узок вакт, узлуксиз, сокин бир неча миллион йиллар давом этади (тектоник харакатлар, дарёларнинг уз узани ва киргокларини ювиши) ва ернинг ташки киёфасини ва ички тузилишини узгартиради. геологик жараёнлар содир булиши учун маълум бир энергия манбаи булиши лозим. энергия манбаи булиб куёшнинг иссиклик энергияси, ой ва куёшнинг тортиш кучи, ернинг уз уки …
2
сил булган макрорельефнинг текисланишига сабаб булади, яъни юкори баландликларга жойлашган тог жинслари парчаланади, бузилади, турли табиий омиллар ёрдамида ташилади ва рельефнинг чукур, пасткам ерларига ёткизилади. натижада нисбатан текисланган юзаларни пасттекисликларни дарё водийларини хосил килади. экзоген геологик жараёнларга (келтириб чикарувчи сабабларга кура) нураш, шамолнинг, окар сувларнинг, музликларнинг, денгизларнинг, кулларнинг, боткокликларнинг, ер ости сувларининг ва нихоят одамларнинг геологик фаолияти киради. эндоген геологик жараёнлар дейилганда, ернинг ички сфераларидан ажралиб чиккан магма массасининг литосфера катламларидаги харакати тушунилади. тог жинси катламларининг бурмаланиши ёки узилиши натижасида ер пустининг айрим кисмлари ёриклар юзаси буйлаб кутарилиши ва букилиши натижасида тог тизмалари ва ботикликларнинг хосил булиши хам киради. бу массанинг бир кисми ер пустидаги йирик ёриклар оркали ер юзига сизиб чикиши мумкин. ер пустида харакат килган ва ер юзига сизиб чиккан магма массаси магматик тог жинсларини хосил килади. магма массасининг литосфера ёриклари буйлаб харакати жараёнида, литосферанинг айрим кисмлари каттик киздирилади, атрофида жойлашган жинсларга эритмалар, газлар, буглар катта босим билан …
3
ан элементларнинг парчаланиши натижасида хосил булган иссикликни асосий энергия манбаи деб хисоблайдилар. ер каърида хосил булган бу иссиклик энергияси жинсларнинг иссиклик утказувчанлиги жуда кичик булганлиги сабабли жуда узок вакт (миллиард йиллар) сакланиб колади. литосфера билан мантиянинг чегара кисмида термодинамик мувозанат бузилса (харорат ортса ёки босим камайса), ута зичланган моддалар суюк холатда утади. суюлиш натижасида моддаларнинг зичлиги кескин пасаяди, хажми катта микдорга ортади. натижада бу кизиган суюк моддаларнинг литосферага сингиб кириши учун шароит яратилади ва суюк моддаларнинг дифференциацияси бошланади. ер каърининг бундай кисмларидан юкорида жойлашган чукинди катламлар чука бошлайди, натижада тошкобик жинслари синиб йирик ёрикларни хосил килади ва суюк кизиган моддалар бу ёриклардан ер юзига окиб чика бошлайди. ернинг бундай кисмларида ботик юзалар хосил булади. бу ходисалардан ташкари ер пустининг пасайиши хам в.е.хаиннинг фикрига кура, ер каъридаги моддаларнинг зичланиши хам сабаб булиши мумкин. шундай килиб, ер каъридаги моддаларнинг радиоген иссиклик таъсирида узлуксиз узгариш жараёни, ер юзасида вулкон ходисалари ва ер пустининг …
4
интакаларнинг мавжудлиги билан боглик. шунга мувофик магматизмнинг эффузив магматизм ёки вулканизм, интрузив магматизм ёки плутонизм турлари ажратилади. интрузив магматизм. магма массасининг ер пустига сингиб кириши икки йул билан содир булади. биринчидан магматик масса унинг харакатига тускинлик киладиган литосфера катламларини кисман четга суради, узлаштиради ёки эритади ва харакати учун узига йул очади. бу жараёнда ер пустига магманинг катта массаси сингиб киради ва катта чукурликларда котади. сингиб котган бу массалар одатда текис кияланган деярли тик деворлар ва гумбазсимон шиплар билан чегараланган. бу интрузияларнинг остки кисми бутун таркалиш майдони буйлаб туб магма учоги билан боглик булади. 6-расм. интрузияларнинг ётиш шакллари 1-батолит; 2-этмолит; 3-гарполит; 4-шток; 5-лакколит; 6-факолит; 7-томир; 8-гумбаз; 9 - 12 - лава окимлари; 10-некк; 11-лава хайкали; 13-лава учоги; 14-силла; 15-дайка; 16-лакколит интрузияларнинг бундай шакллари батолитлар ва штоклар дейилади (6-расм). иккинчи магма литосферадаги ёрик ва дарзлар буйлаб кутарилади. ички босим ташки босимга нисбатан катта ерларда, магма литосфера катламларини чекка томонларга суради ва турли …
5
ни хосил килади. газ махсулотларининг 60-90%ини сув буглари ташкил килади. вулконлардан ажралиб чиккан сув бугларининг хажми бир-неча минг ва миллион кубометрларга етиши мумкин. сув бугларидан ташкари вулконлардан хлор, азот, хлорли ва фторли водород, олтингугурт гази, аммиак, хлорли ва углеродли аммоний, кислород, co2 гази, метан, бром, фтор, ва катор хлоридли металлар ажралиб чикади. каттик махсулотлар. вулкан отилиши жараёнида ер юзига турли катталикдаги жинс парчалари отилади. жинс булаклари билан бир каторда атмосферага лаванинг майда кукунлари отилади, улар атмосферада совиб котади ва ер юзига тукилади. отилган жинсларнинг катталиги айрим холларда 20-30 сантиметрга етади, асосан уларнинг катталиги 5-10 сантиметр булади. агар отилган жинс булакларининг катталиги 5-10 сантиметрдан катта булса, вулкон бомбалари, 1-5 сантиметр булса вулкон лапиллилари, яна хам кичиклари эса вулкон кумлари ва вулкан кули дейилади. каттик откинди махсулотларнинг катталиги канчалик кичик булса шунчалик улар баландликка отилади ва узок масофага хаво окими билан олиб кетилади ва еткизилади. суюк махсулотлар. вулкондан отилиб чикадиган киздирилган эриган …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти"

1663268120.doc геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти режа: 1. умумий тушунчалар 2. эндоген геологик жараёнлар 3. магматизм 4. тектоник харакатлар 5. сейсмик ходисалар (зилзилалар) умумий тушунчалар ер пусти узок тарихий даврлар мобайнида уз таркибининг ички тузилишини ва ташки киёфасини тухтовсиз узгартириб турган. бу узгаришлар ер пустида ва юзасида содир буладиган геологик жараёнлар билан боглик. геологик жараёнлар деб, ер пустининг таркибини, тузилишини, ётиш холатини узгартирадиган хамда тог жинсларини хосил киладиган, табиий жараёнларга айтилади. геологик жараёнлар содир булиш муддатига кура турлича булади: айримлари жуда тез муддатда тугалланади (вулкон отилишлари, зилзилалар) айримлари эса жуда узок вакт, узлук...

DOC format, 223.0 KB. To download "геологик жараёнлар ва уларнинг ер пустини ривожлантиришдаги ахамияти", click the Telegram button on the left.