ultrabinafsha spektroskopiya moddalarining laboratoriya mashg'uloti

DOC 7 pages 79.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.3 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

laboratoriya mashg`uloti mavzu: diyen uglevodorodlarning ub spektrlari. vudvord-fizer formulasi. moddalarni optik spektrining qisqa to‘lqinli ko‘rinadigan qismiga yondosh sohasini tekshirish bilan shug‘ulanadigan spektroskopiyaga ultrabinafsha spektroskopiya deyiladi. ultrabinafsha spektroskopiya elektronlarning bir energiya pog‘onasidan boshqa energiya pog‘onasiga o‘tishiga asoslangan. shuning uchun bu spektrni ko‘p hollarda elektron spektr deb ham ataladi. molekulaning har qanday elektron holati shu molekulaning aylanma va tebranma qo‘zg‘algan holatga o‘tkazish uchun kerakli energiya elektronlarni yuqoriroq energetik pog‘onaga o‘tkazish uchun talab qilinadigan energiyadan kichik bo‘lishi ma’lum. shuning uchun ham molekulaga energiyasi ancha katta bo‘lgan ultrabinafsha nurlar tushurilganda uning har uchchala (aylanma, tebranma, elektron) energiyasi o‘zgaradi. u holda elektron ultrabinafsha (ub) spektrlar juda murakkab bo‘lishi mumkin, chunki spektrda uch xil energiya o‘zgarishlariga muvofiq keladigan chiziqlar kuzatiladi. aylanma va tebranma spektrlar, ba’zan spektrning nozik strukturasi ham deyiladi. nozik strukturalar ub-spektrlarni interpretatsiya (ya’ni, izoh berish) qilishda juda qiyinlik tug‘diradi. buni bartaraf qilish uchun moddalar spektlari eritmada olinadi. erituvchi molekulalari erigan moddaning aylanma-tebranma harakatiga xalaqit …

2 / 7

r qanday shu moddaning ultrabinafsha spektrini olish mumkin. buning uchun amalda moddalarni erituvchi sifatida 95% li etil spirt, metil spirt, dietilefir, geksan va geptanlar ishlatiladi. ub-spektroskopiya to‘lqin uzunligi 100-800 mmk bo‘lgan nurlar ta’sirida valent elektronlarning bir orbitaldan ikkinchisiga o‘tishida ular yutadigan nurning to‘lqin uzunligi va jadalligini o‘lchashga asoslangan. elektron spektriskopiyada jami o‘tishlar uchta katta guruhga ajratiladi. birinchi: n→v o‘tishlar: bu o‘tishlar (σ → σ* va π→π*) larni o‘z ichiga olib molekula hayajonlangan holatda qutblangan bo‘ladi. elektron o‘tishlar natijasida molekulaning dipol momenti ortadi. molekulaning qutblanganligi ortishi bilan bo‘ladigan o‘tishlar natijasida ub-spektrda kuzatiladigan maksimumlarning jadalligi yuqori bo‘ladi. σ→σ* o‘tishlar molekula optik spektrning uzoq ultrabinafsha sohasida yorituvchi, to‘lqin uzunligi 200 mmk va undan kichik bo‘lgan nurlarni yutganda sodir bo‘ladi. hozirgi vaqtda ko‘p ishlatiladigan spektrfotometrlar 200 mmk dan yuqori to‘lqin uzunliklardagi yutishlarni kayd qila oladi. undan kichik to‘lqin uzunliklar uchun maxsus murakkab spektrofotometrlar talab qilinadi. neft va gaz mahsulotlridan olinadigan qo‘shbog‘ va getero atom …

3 / 7

ish maksimum (λ-maks) ning spektrdagi o‘rni o‘zgarmaydi, maksimum jadalligi (ε yoki lgf) esa qo‘shbog‘lar soniga proporsional ravishda ortadi. masalan, etilen (sn2=sn2) uchun λmaks=185 mmk. geksadien 1,5 uchun ham yutilish maksimumi 185 mmk ga teng. lekin etilenda ε = 1000, geksadien -1,5 uchun esa - 20000). qo‘shbog‘lar navbatlashib keladigan (oralatma bog‘lanishli) birikmalarda esa additivlik kuzatilmaydi. masalan, butadien-1,3 (sn2–sn—sn=sn2) da yutilish λmaks ≈217 mmk da sodir bo‘lsa, geksatrien 1,3,5 (sn2 = sn—sn =sn—sn=sn2)uchun bu qiymat 258 mmk tashkil qiladi. ko‘rinib turibdiki, oralatma bog‘lanishli birikmalarda qo‘shbog‘lar soni ortishi bilan π→π* o‘tishlarga muvofiq keladigan energiya kamayib boradi. boshqacha aytganda, shu o‘tishlarni vujudga keltiruvchi ub-nurlar spektrda to‘lqin uzunligi katta bo‘lgan soha tomon siljiydi. bu xil «batoxrom» siljish deyiladi. agar yutilishi maksimumi to‘lqin uzunligi qisqa bo‘lgan (yuqori chastotali) soha tomon siljisa gipsoxrom siljish bo‘ladi. (yutilish maksimumi jadalligining ortishi ginexrom, kamayishi esa ginoxrom effekt deb aytiladi. batoxrom siljishda ginerxrom effekt kuzatiladi, ya’ni (ε) ortib boradi. umumiy qo‘shbog‘ga …

4 / 7

chunki ko‘zga ko‘rinadigan soha (400-800 mmk) da nur yutadigan barcha moddalar ranglidir. haqiqatan ham butadien-1,3 (qo‘shbog‘lar ikkita, λmaks ≈127 mmk) rangsiz bo‘lgani holda pomidorda uchraydigan likopin pigmenti (s40n56 qo‘shbog‘lar o‘n beshta, λmaks ≈504 mmk ) qizil ranglidir. ikkinchidan: n→q o‘tishlar: n →σ* va n→π* o‘tishlar shular jumlasidandir. n →σ* o‘tishlar uzoq yoki yaqin ultrabinafsha sohada, o‘zida geteroatom tutuvchi to‘yingan birikmalarda uchraydi. n→π* o‘tishlar esa to‘lqin uzunligi katta bo‘lgan yaqin ub-va ko‘zga ko‘rinadigan sohaga muvofiq keladi.ular umumlashmagan juft tutuvchi geteroatom qo‘shbog‘ bilan bog‘langan hollarda kuzatiladi. s = o, s = s, -n=n- kabi xromoforlar n→π* o‘tishga muvofiq keladigan yutilish maksimumlariga ega. bundan, tashqari, ana shu xromoforlarda n →σ* va π→π* kabi o‘tishlar kam uchraydi. n→q o‘tishlarning eng asosiysi va muhimi n→π* dir. n→π* o‘tishlar jadalligi kam (ε=100 dan kichik). taqqoslash uchun π→π* o‘tishlarda ε 1000 dan katta bo‘lishini eslatib o‘tamiz. molekulaga elektronodonor o‘rinbosar kiritilsa va spektr qutbli erituvchilarda olinsa λmaks qisqa …

5 / 7

o‘tishlar: moddalar molekulasi yuqori energiya berilsa, elektron undan chiqib ketishi mumkin (fotoionlanish). bu o‘tish uzok, ultrabinafsha sohada sodir bo‘ladi va unga spektrda jadallik, ensiz maksimumlar muvofiq keladi. n→r o‘tishlar atomar yoki ridberg o‘tishlari ham deyiladi. 1 - jadval neft mahsulotlaridan olingan organik moddalarni tuzilishini o‘rganishda n→v va n→q o‘tishlar ahamiyatlidir. n→v o‘tishlar natijasida yuzaga keladigan maksimumlar k-chiziq, benzol halqasi tutuvchi birikmalardagi xuddi shunday o‘tishlardan xosil bo‘ladigan e yutilish chiziqlari a yoki e chiziqlar deyiladi. k- chiziqlar ko‘pincha π→π* o‘tishlar tufayli kuzatiladi. n→π* o‘tishlar tufayli paydo bo‘ladigan yutilish maksimumlari esa r-chiziqlar deyiladi. benzol uchta yutilish chiziqiga ega: λ maks =180 mmk; ε = 50000; 200mmk , ε = 70000; 230—260 mmk; ε = 200 (10- rasm). 180 200 220 240 260 λ нм tg ε 4 3 2 1 10-rasm neftdan olingan benzolning geptandagi ub spektri. odatdagi spektrofotometrlar bilan oxirgi chiziq (k va r) ni kuzatish mumkin. benzol halqasiga biror o‘rinbosarning …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ultrabinafsha spektroskopiya moddalarining laboratoriya mashg'uloti"

laboratoriya mashg`uloti mavzu: diyen uglevodorodlarning ub spektrlari. vudvord-fizer formulasi. moddalarni optik spektrining qisqa to‘lqinli ko‘rinadigan qismiga yondosh sohasini tekshirish bilan shug‘ulanadigan spektroskopiyaga ultrabinafsha spektroskopiya deyiladi. ultrabinafsha spektroskopiya elektronlarning bir energiya pog‘onasidan boshqa energiya pog‘onasiga o‘tishiga asoslangan. shuning uchun bu spektrni ko‘p hollarda elektron spektr deb ham ataladi. molekulaning har qanday elektron holati shu molekulaning aylanma va tebranma qo‘zg‘algan holatga o‘tkazish uchun kerakli energiya elektronlarni yuqoriroq energetik pog‘onaga o‘tkazish uchun talab qilinadigan energiyadan kichik bo‘lishi ma’lum. shuning uchun ham molekulaga energiyasi ancha katta bo‘lgan ultrabinafsha nurlar tushurilgand...

This file contains 7 pages in DOC format (79.3 KB). To download "ultrabinafsha spektroskopiya moddalarining laboratoriya mashg'uloti", click the Telegram button on the left.

Tags: ultrabinafsha spektroskopiya mo… DOC 7 pages Free download Telegram