кўллар ва ботқоқликларнинг геологик иши

DOC 479.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481437653_66476.doc кўллар ва ботқоқликларнинг геологик иши режа: 1. кўллар 2. кўлларнинг геологик фаолияти 3. ботқоқликлар 4. ботқоқликларнинг геологик фаолияти 1. кўллар кўл деб қуруқлик юзасида сув билан тўлдирилган ва дунё океани билан бевосита алоқага эга бўлмаган ботиқликларга айтилади. уларнинг умумий майдони 2,7 млн км2 га яқин ёки қуруқлик юзасининг 1,8% ни ташкил этади. кўлларни ўрганиш билан лимнология ёки кўлшунослик география фанлари шуғулланади. ўзининг ўлчамлари, келиб чиқиши, гидрогеологик режими, сувининг кимёвий таркиби бўйича кўллар жуда хилма-хил бўлади. эгаллаган майдони бўйича энг йириги бўлиб каспий денгизи (395 минг км2), шимолий америкадаги юқори кўли (82,4 минг км2) ва африкадаги виктория кўли (69,4 км2) саналади. кўлларнинг энг чуқурлари бўлиб байкал (1741 м) ва таганика (1435 м) ҳисобланади. ботиқлигининг келиб чиқишига боғлиқ ҳолда кўллар эндоген, экзоген ва аралаш турларга бўлинади. ботиқлиги ички геодинамик жараёнлар натижасида шаклланган эндоген кўллар орасида уларнинг иккита бош гуруҳи - тектоник ва вулканик турлари ажратилади. тектоник кўллар одатда ер пўстининг рифт …

ки мореналарнинг нотекис тўпланиши туфайли вужудга келган ботиқликларни тўлдиради. кўллар тўртламчи даврда қоплама музланишга эга бўлган районларда (скандинавия, кола яримороли, карелия) айниқса кенг тарқалган (186-расм). карст кўллари осон эрувчи карбонатли, сульфатли, галоидли жинслар юзасидаги йирик воронкалар ва котловиналар ёки карст бўшлиқлари устидаги тоғ жинсларининг ўйилиши туфайли вужудга келган котловиналарнинг сув билан тўлдирилиши натижасида ҳосил бўлади. бундай кўллар одатда унча катта бўлмайди. улар ленинград вилоятида, онега-беломор сувайирғичида ва бошқа районларда кенг тарқалган. кўп йиллик музликлар ривожланган вилоятларда музнинг эриши туфайли ҳосил бўлган бўшлиқларнинг устидаги тоғ жинсларининг ўйилмаларда ривожланган термокарст кўллар ҳам учрайди. расм. музлик кўли. швейцария. қайир ва дельта кўллари дарё ўзанларидан ажраб қолган, қайирда жойлашган участкаларда ҳосил бўлади ёки уларнинг дельталаридаги кўп сонли тармоқларининг қисми ҳисобланади. бундай кўллар одатда ўроқсимон ёки чўзинчоқ шаклларга эга бўлади. ўпирилиш кўллари асосан тоғли районларда тарқалган ва қояларнинг ўпирилиш туфайли ҳосил бўлган жинслар билан дарё водийларининг тўсилиб қолиши натижасида пайдо бўлади. ўзининг ҳосил бўлиш механизми …

ри натижасида ҳозирги кўринишга эга бўлган. баъзи йирик кўллар (денгизлар) ўтмишдаги денгиз ҳавза-ларининг қолдиқлари ҳисобланади. булар каспий ва орол сингари реликт кўллардир. ер шаридаги кўпчилик йирик кўллар тектоник ёки аралаш генезисга эга. кўл ботиқликларини тўлдирувчи сув турли йўллар билан келиб чиқиши мумкин. сувнинг кўпчилик қисми кўлга келиб тушадиган атмосфера ёғин-сочинлари ва сув оқимлари билан боғлиқ. бир қатор кўллар ерости сувлари билан тўйинади. баъзи реликт кўллар денгиз сувини сақлаб қолган. гидрогеологик режими бўйича кўллар оқар ва оқмас кўлларга бўлинади. оқар кўллар унга қуюиладиган ва ундан оқиб чиқувчи оқимлар билан боғлиқ. бунга сарез кўли ёрқин мисол бўлади (унга мурғоб дарёси қуюлади ва бартанг дарёси оқиб чиқади). оқмас кўллардан сув оқимлари чиқмайди, уларнинг бутун суви буғланишга сарф бўлади (каспий, орол, балхаш ва б.). кўл сувларида муайян миқдорда минерал компонентлар эриган бўлади. умумий минерализация даражаси ёки шўрлиги асосан иқлим шароитлари ва гидрогеологик режимига боғлиқ бўлади. нам (гумид) иқлимли ҳудудларда ривожланган кўллар асосан оқар кўллар …

ир организм яшай олмайди. кўллар устувор компонентларининг юқори минерализация дара-жасига боғлиқ ҳолда карбонатли (содали), сульфатли ва хлоридли турларга бўлинади. кўп-чилик кўлларда, айниқса чучук кўлларда эриган компонентлардан ташқа-ри жуда майда чанг ва гил зарралари ҳамда планктон организмлар мавжуд бўлади. 2. кўлларнинг геологик фаолияти кўлларнинг иши денгиз сув ҳавзаларининг фаолиятига жуда ўхшаш, аммо улардан асосан кўлами билан фарқ қилади. у соҳилни ва тубининг соҳилбўйи қисмини емиради, емирилган материалларни саралайди ва ҳавзанинг ички қисмига ташиб ётқизади. кўлларнинг емирувчи геологик иши (кўл абразияси) асосан соҳилбўйи қисмида уринма тўлқинлар таъсирида содир бўлади. тўлқинлар таъсирида соҳил емирилади ва аста секин чекинади(190-расм). емирилиш жадаллиги сув ҳавзасининг катталигига боғлиқ. кичик кўлларда абразия минимал бўлади. расм. байкал кўли қирғоғида абразия жараёнлари. кўлларнинг еми-рувчи жараёнлари сунъий сув ҳавзаларида батафсил ўрганилган. баъзи кўлларда 5 йил давомида соҳил 50 м га чекинган. умуман олганда, кўлларнинг емирувчи геологик иши иккинчи даражали аҳамиятга эга. кўлнинг соҳилни емирувчи фаолияти натижасида ҳамда дарёлар, сойлар ва шамоллар …

и сабабчи бўлади. терриген ётқизиқлар иллардан, қумлардан, баъзан гравий ва ғўлаклардан иборат бўлади. йирик кўллар ётқизқларининг тақсимланишида денгизлардаги каби муайян зоналлик кузатилади. қояли соҳиллар бўйида, дарё ва сой дельталарида дағалроқ қум- гравий-ғўлакли материал тўпланади. сув ҳавзасининг ички қисмига майда алевритли ва гилли зарралар олиб кетилиб, бу ерда илли ётқизиқлар ҳосил бўлади. кичик кўлларда илли чўкиндилар бевосита соҳил яқинида бошланади. кўлларнинг юпқа горизонтал қат-қатлиликка эга бўлган қум-гилли чўкиндилари тасмали гиллар дейилади. улардаги оқиш тусли қумли қатламчалар мўътадил ва совуқ иқлимда баҳор-ёз фаслларида тўпланади. бу даврда ёмғирлар ёғиши ва қорларнинг ёппасига эриши туфайли кўлларга кўп миқдорда бўлакли материал ташиб келтирилади. қиш ойлари муаллоқ ҳолдаги жуда майда гил зарраларидан қора рангли гил қатламчалари ҳосил бўлади. шундай қилиб, қатламчаларнинг ҳар бир жуфти чўкинди тўпланишнинг йиллик циклига тўғри келади. нисбатан саёз кўлларнинг тинч гидродинамик шароитлари бой органик дунёнинг ривожланишига ва, демак, органоген ётқизиқларнинг шаклланишига имкон беради. тирик организлари асосан олий (осока, тростник, қамиш ва б.) …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "кўллар ва ботқоқликларнинг геологик иши"

1481437653_66476.doc кўллар ва ботқоқликларнинг геологик иши режа: 1. кўллар 2. кўлларнинг геологик фаолияти 3. ботқоқликлар 4. ботқоқликларнинг геологик фаолияти 1. кўллар кўл деб қуруқлик юзасида сув билан тўлдирилган ва дунё океани билан бевосита алоқага эга бўлмаган ботиқликларга айтилади. уларнинг умумий майдони 2,7 млн км2 га яқин ёки қуруқлик юзасининг 1,8% ни ташкил этади. кўлларни ўрганиш билан лимнология ёки кўлшунослик география фанлари шуғулланади. ўзининг ўлчамлари, келиб чиқиши, гидрогеологик режими, сувининг кимёвий таркиби бўйича кўллар жуда хилма-хил бўлади. эгаллаган майдони бўйича энг йириги бўлиб каспий денгизи (395 минг км2), шимолий америкадаги юқори кўли (82,4 минг км2) ва африкадаги виктория кўли (69,4 км2) саналади. кўлларнинг энг чуқурлари бўлиб байкал (1741 м) ва...

DOC format, 479.5 KB. To download "кўллар ва ботқоқликларнинг геологик иши", click the Telegram button on the left.

Tags: кўллар ва ботқоқликларнинг геол… DOC Free download Telegram