геология фани ҳақида умумий тушунча

DOC 136,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1481438671_66489.doc геология фани ҳақида умумий тушунча геология - ер ҳақидаги фан бўлиб, юнонча гео - ер, логос - фан маъносини англатади. геология табиий фанлар тизимига киради ва у ернинг тузилиши, пайдо бўлиши ва ривожланиши қонуниятларини ўрганади. «геология» атамасини биринчи бўлиб норвегиялик олим м.п.эшольт 1657 йилда фанга киритган. ер шар шаклидаги табиий жисм бўлиб, қуёш тизимидаги осмон жисмларидан бири ҳисобланади. ер шари турли табиий фанларнинг ўрганиш объектидир. астрономия ернинг фазода тутган ўрнини, география, геодезия, геоморфология ер сиртининг табиати, табиий муҳитлари, рельеф шакллари ҳамда элементларини ўрганади. биология эса ерда тирик ҳаёт - ўсимлик ва ҳайвонот олами эволюциясини, тупроқшунослик ернинг энг устки ҳосилдор юпқа қатламини ўрганади. қурилиш мухандислари ерни қурилиш материаллари манбаи деб қарашадилар. юқорида қайд этилган фан соҳалари ернинг фақат устки қатламларида содир бўлаётган жараёнлар ва ҳодисаларнинг ривожланиши ҳамда ўзгаришинигина ўрганади. геология фани эса ернинг устки қисмини ўрганиш билан бир қаторда, унинг ички тузилишини, таркибини ва ундаги кечаётган ҳодисалар ва жараёнларнинг ривожланиш …

араққиётини геоморфология фани ўрганади. ернинг ёши ва қатламлар орасидаги муносабатларни стратиграфия, тектоник ҳаракатларни геотектоника ва структураларни структуравий геология ўрганади. геологик билимларнинг шаклланиши ва тараққиёти узоқ ўтмишга бориб тақалади. геология фан тариқасида икки асрдан кўпроқ вақт олдин шаклланган. ўтмишда уни ҳудди география сингари фалсафанинг бир қисми деб қарашган. фақат xviii - асрда н.стено (италия), м.в.ломоносов (россия), а.вернер (германия), ж.бюффон, ж.кювье, а.броньяр (франция), д.геттон (шотландия), у.смит (англия) ва бошқаларнинг умумлаштирилган ва фундаментал ишлари туфайли геология мустақил фан тармоғи сифатида шаклланди. қазилма бойликларни қазиб олиш ҳақидаги биринчи геологик тушунчалар қадим замонлардан бери мавжуд. одамлар кейинроқ мис, қўрғошин, қалай, кумуш, олтин, ундан кейин эса темир маъдани билан танишганлар. улар аста - секин қимматбаҳо минерал ва тоғ жинсларидан фойдаланганлар: оҳанрабо, лазурит, фируза ва бошқалардан зийнат буюмлари ясай бошлаганлар. қулчилик давридаги геологик билимлар, жумладан, табиат ҳодисалари ва жараёнлари, ер тузилиши ва қазилма бойликлар тўғрисидаги тушунчалар жуда ҳам содда бўлиб, уларда дин таъсири кучли бўлган. дастлабки ер …

да, суғдиёнада) нисбатан юксалди. тахминан эрамиздан аввалги xx - xix - асрларда хитойда муаллифлар жамоаси томонидан ёзилган «сан хей дин - тоғ ва денгизлар ҳақидаги қадимги ривоятлар» деган тўплам ёзилган. олдинроқ унинг айрим қисмлари суяк, ёғоч, нефритдан ясалган тахталарга ёзилган. кейинги асрларда унга қўшимчалар киритилган ва сўнгги нусхасининг яратилиши эрамиздан аввалги 400 йилларга тўғри келади. бу қўлёзмада 17 та минерал: олтин, кумуш, қалай, мис, темир, магнетит, куприт, арагонит, реалгар, яшма, нефрит ва бошқалар ҳақидаги маълумотлар берилган. япония ва шарқий хитой денгизларидаги оролларда тез - тез содир бўлиб турадиган зилзилалар маҳаллий аҳолини жуда қизиқтирган ва бу ҳодисани ўрганиш учун 132 инчи йилда чжан хэн биринчи бўлиб энг оддий сейсмограф ихтиро қилган. қадимги юнонлар ерни атрофи сув билан ўралган текис доира шаклидаги жисм деб тушунганлар. юнонистонда илмий асосланган тушунчаларга эга бўлган олимлар етилиб чиққан. улар дунёнинг тузилиши ва табиат ҳодисалари ҳақида турли фикрларни қўрқмай айтишган. булар фалес (эрамиздан аввалги vii- vi - …

аноқларининг топилиш сабабларини тушунтириб, ернинг денгиз тагидаги қисми ҳаракат қилиб кўтарилиши ва чўкиши натижасида ороллар, ҳатто материкларнинг ҳосил бўлишини кўрсатиб ўтган. сицилия бир замонлар апеннин яримороли билан қўшилганлиги тўғрисида фикр билдирган. у бу ердаги вулкан ҳаракатлари ер пўстининг тик ҳаракат қилиши натижаси деб тушунтирган. александрия олимлари астрономиянининг тараққиётига муҳим ҳисса қўшган. аристарх самосский (эрамиздан аввалги 320 - 250 йй.) ва унинг замондошлари қуёш ва ойнинг катталигини ўлчашга уринганлар. дунёнинг маркази ер эмас, балки қуёшдир, ер қуёш атрофида айланади деб тахмин қилганлар. уларнинг бундай қарашлари николай коперник ғоясидан (xviii аср) олдин баён этилган. абу райхон беруний ўзининг араб тилида ёзган бир қатор асарларида ер, минераллар, маъданлар, геологик жараёнлар тўғрисида жуда ажойиб фикрларни ёзиб қолдирган. беруний ернинг думалоқлигига ишониш билан бирга унинг катталигини ҳам биринчилар қаторида аниқлаган. олимнинг астраномик рисоласидаги схематик харитаси эски дунёни яхши билганлигидан далолат беради. берунийнинг бу соҳадаги ишлари ғарб географиясидан олдинда турган. беруний ўша вақтдаги ўзининг харитасига афсонавий …

еган асарида бундай дейди: «кимки бу ҳақда фикр юритар экан, у шундай хулосага келади - тош ва шағаллар ҳамда майда заррачалар турли кучлар таъсирида тоғдан ажралади; кейин узоқ вақт давомида сув ва шамол кучи туфайли уларнинг қирралари текисланиб, силлиқланади ҳамда думалоқ шаклга киради. улардан ўз навбатида майда доначалар - қум ва чанглар пайдо бўлади. агар бу шағаллар дарё ўзанида тўпланса, орасига гил ва қум кириб, бир бутун қатламга айланади. вақтнинг ўтиши билан аралашган нарсалар сув тагида кўмилиб кетади. агар биз ана шундай думалоқ тошлардан ташкил топган ётқизиқларни учратсак, улар албатта юқорида ёзганимиздек пайдо бўлган десак бўлади. улар ер устида ёки қатламлар орасида учраши мумкин. бундай жараён узоқ вақтни талаб этади ва бизнинг тасаввуримиздан ташқаридаги доимий ўзгаришлар билан бевосита боғланган ҳолатда юз беради» (а.м.беленицкий - абу райхон беруний, ленинград университети нашри, 1949, 207 б.). беруний бу мулоҳазаларида xviii - асрда м.в.ломоносов, xix -асрда ч.лайел томонидан бир-бирига боғлиқ бўлмаган ҳолда кашф этган …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "геология фани ҳақида умумий тушунча"

1481438671_66489.doc геология фани ҳақида умумий тушунча геология - ер ҳақидаги фан бўлиб, юнонча гео - ер, логос - фан маъносини англатади. геология табиий фанлар тизимига киради ва у ернинг тузилиши, пайдо бўлиши ва ривожланиши қонуниятларини ўрганади. «геология» атамасини биринчи бўлиб норвегиялик олим м.п.эшольт 1657 йилда фанга киритган. ер шар шаклидаги табиий жисм бўлиб, қуёш тизимидаги осмон жисмларидан бири ҳисобланади. ер шари турли табиий фанларнинг ўрганиш объектидир. астрономия ернинг фазода тутган ўрнини, география, геодезия, геоморфология ер сиртининг табиати, табиий муҳитлари, рельеф шакллари ҳамда элементларини ўрганади. биология эса ерда тирик ҳаёт - ўсимлик ва ҳайвонот олами эволюциясини, тупроқшунослик ернинг энг устки ҳосилдор юпқа қатламини ўрганади. қурилиш мухандисл...

Формат DOC, 136,5 КБ. Чтобы скачать "геология фани ҳақида умумий тушунча", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: геология фани ҳақида умумий туш… DOC Бесплатная загрузка Telegram