геология фани хакида умумий маълумотлар ва унинг халк хужалигидаги ахамияти

DOCX 20,8 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1543678132_73013.docx геология фани хакида умумий маълумотлар ва унинг халк хужалигидаги ахамияти режа: 1 геология фани хакида умумий тушунчалар. 2 геология фани тарихи. 3 геология фани ва унинг халк хужалигидан ахамияти. геология сузи кадимги грекча икки суздан ташкил топган булиб “гео” - ер ва “логос” – суз, фан, яъни ерни текширувчи фан деган маънони билдиради. ер билан астрономия, география, геодезия, биология фанлари хам шугулланади. бу фанлар ернинг пайдо булиши, унинг тузилиши, иклими, ахолиси, экономикаси, усимлик ва хайвонот дунёсини урганади. геология ернинг устки ва ички кисмини – куруклик ва океан тубини ва унда содир буладиган ходисаларнинг ривожланиш конуниятларини урганувчи фандир. геологлар ерни хилма-хил моддалар бирикмасидан, минерал хом ашё, маъданлар ва тог жинсларидан таркиб топган (битмас – туганмас хазина макони) шарсимон физик жисм деб карайдилар. ер пусти ноорганик кисмининг пайдо булиши ва ундаги металл, нометалл хамда ёнилги фойдали казилмаларнинг хосил булиши. ер тарихидаги хайвонот ва усимликлар хаёти билан якиндан алокадордир. демак, геология фани …
2
ашки ва ички процессларни урганади. геофизика – ер пустининг хамма зоналарида ва ернинг ички кисмларида содир буладиган физик процесслар ва улар билан боглик ходисаларни урганади. тарихий геология - ер пайдо булгандан то шу давргача хосил булган ер пустининг ривожланиш тарихини урганади. палеонтология - ер катламларида сакланиб колган тошга айланган хайвон-усимлик (флора-фауна) колдикларини текширади. геотектоника - ер пустининг тузилишини ёки ундаги структураларнинг таркалиш ва ривожланиш тарихини урганади. геоморфология - ер юзидаги рельеф шаклларини, уларнинг пайдо булиш ва ривожланиш сабабларини текширади. палеогеография - ер юзида кадимги даврларда булиб утган табиий географик шароитни урганади. гидрогеология - ер ости сувларини хосил булиши ва катламлар орасида таркалишини хамда халк хужалигидаги ахамиятини урганади. инженерлик геологияси - ер ости сувлари таъсиридан ер катламларида содир буладиган табиий узгаришлар ва тог жинсларининг физик (курилиш сохасида) хоссасини урганади. кишилар онгида кадим замонлардан бери айрим геологик тушунчалар булишига карамай, геология фани мустакил фан сифатида якиндагина (бундан 200йил илгари) вужудга келди. геологиянинг …
3
билимларнинг вужудга келишида ва ривожланишида урта аср буюк олимлари – беруний ва ибн сино асарлари катта роль уйнади. абу райхон беруний (973 - 1048) узининг араб тилида ёзган бир катор асарларида ер, минерал рудалар, геологик жараёнлар тугрисида жуда ажойиб фикрларни айтиб утади. у ернинг думалоклигига ишониш билан бирга, унинг катталигини хам биринчилар каторида улчайди. берунийнинг астрономия трактатидаги схематик картаси кадимги дунёни яхши билганлигидан далолат беради, у бу сохада гарб географларидан олдинда турган. беруний уша вактдаги узининг картасига афсонавий мамлакатлар ва каспий буйи мамлакатларини жойлаштирмайди, балки хоразм ва хиндистоннинг геологиясини тиклашга уриниб, окар сувлар фаолияти хакидаги илмий фикрларни чиройли килиб тасвирлаб беради. беруний айрим “олимлар”нинг худонинг хохиши билан арикдаги сув оркага караб окиши мумкин, деган нотугри фикрларини фош этиб, сув окимининг асл маъносини ечиб ва у табиат конунларига мос процесс эканлигини тасдиклаб беради. унинг фикрича, сув марказга интилиш кучига эга, бинобарин у пастдан юкорига ока олмайди. тог багридан булок ёки ердан …
4
расида учраши мумкин. бундай процесс узок вактни талаб этади ва бизнинг тасаввуримиздан ташкаридаги доимий узгаришлар билан бевосита богланган холатда юз беради”. берунийнинг замондоши, буюк олим, табиатшунос ва файласуф абу али ибн сино (980-1037) хам геология фанининг ривожланишга узи хиссасини кушди. ибн синонинг геологик дунёкарашлари унинг илмий комуси – “ашшифо” (калбни даволаш) деган китобнинг “табиат” деган булимида ёритилган, шу китобнинг бешинчи кисми метеорологик ходисаларга доир. бу кисмнинг икки боби жинсларга, масалан, минералларнинг пайдо булим сабабларига ва метеорологик ходисаларнинг келиб чикиш масалаларига багишланган. ибн сино тог жинси ва минералларнинг физик хоссасини, тог ва водийларнинг пайдо булиш шароитларини текширган ва улар хакидаги гипотезани ривожлантирган. машхур озарбайжон математиги астрономи мухаммад насриддин табиатшунослик сохосидаги жуда куп ишлари билан бирга минераллар хакида “жавохирнома” деган асарни яратди. бу асарда 34 минерал-зумрад, лаъли, шпинель, феруза, лазурит, агат, яшма ва бошка минералларга характеристика берган. 1545 йилда поляк олими николай коперникнинг “осмон жисмларининг айланиши тугрисида” деган асари нашр килинди. коперник …
5
эга, унинг бу тарихи хамма вакт узгариб, ривожланиб туради, тоглар пайдо булади, улар емирилади, янги жинслар хосил булади”, дейди. м.в.ломоносовнинг фикрлари унинг геология фанининг асосчиси эканлигидан дарак беради. xix асрнинг иккинчи ярмида яшаган владимир онуфриевич ковалевский (1842-1883) палеонтология сохасида эволюцион назарияга асос солди. у организмларнинг ривожланиши процессидаги узвий богланишларини тасдиклаб, уларнинг ташки куринишидаги узгаришларнинг сабабини курсатиб берди ва бунда мухитнинг роли катта эканлигини айтиб, организм ва мухит орасидаги узаро богланишга катта ахамият берди. xix асрнинг охирларида атокли рус геологи и.в.мушкетов (1850-1902) 2 томда иборат “физик геология” асарини ёзиб тугатди. xix асрнинг охирларида (1886-1888) мушкетов урта осиё (илгариги туркистон улкаси) да геологик тадкикотлар олиб борди ва урта осиё геологиясига багишланган “туркистон” деган илмий асар яратди. бу асар урта осиё геологияси хакидаги биринчи илмий асар эди. шу билан бирга и.в.мушкетов, г.д.романовский билан бирга 1884 йилда туркистоннинг биринчи геологик харитаси тузди. xix асрнинг охирларида геология – минералогия фанидан тупрокшунослик фани ажралиб чикди. бу …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"геология фани хакида умумий маълумотлар ва унинг халк хужалигидаги ахамияти" haqida

1543678132_73013.docx геология фани хакида умумий маълумотлар ва унинг халк хужалигидаги ахамияти режа: 1 геология фани хакида умумий тушунчалар. 2 геология фани тарихи. 3 геология фани ва унинг халк хужалигидан ахамияти. геология сузи кадимги грекча икки суздан ташкил топган булиб “гео” - ер ва “логос” – суз, фан, яъни ерни текширувчи фан деган маънони билдиради. ер билан астрономия, география, геодезия, биология фанлари хам шугулланади. бу фанлар ернинг пайдо булиши, унинг тузилиши, иклими, ахолиси, экономикаси, усимлик ва хайвонот дунёсини урганади. геология ернинг устки ва ички кисмини – куруклик ва океан тубини ва унда содир буладиган ходисаларнинг ривожланиш конуниятларини урганувчи фандир. геологлар ерни хилма-хил моддалар бирикмасидан, минерал хом ашё, маъданлар ва тог жинсларидан ...

DOCX format, 20,8 KB. "геология фани хакида умумий маълумотлар ва унинг халк хужалигидаги ахамияти"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.