borliq va rivojlanish falsafasi

PPT 26 pages 1.2 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPT

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

создание презентации borliq tushunchasining tahlili. harakat va rivojlanish. borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig’i va ma’naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig’i. olamning paydo bo’lishi va evolyutsiyasi. in’ikos nazariyasi va uning darajalari, shakllari. harakat, makon va vaqt – materiyaning yashash sharti. reja: falsafa fanining borliq haqidagi masalalarni o’rganuvchi qismi ontologiya deb ataladi. ontologiya so’zi yunoncha ontos (mavjudlik, borliq) va logos (ta’limot) so’zlarining birikmasidan tashkil topgan bo’lib, «mavjudlik haqidagi ta’limot», ya’ni borliq haqidagi fan ma’nosini ifodalaydi. bu atama fan tarixida birinchi bor 1613 yil r.gokleniusning «falsafa lug’ati»da, so’ngra, x.volf (1679 -1754)ning falsafaga oid darsligida qo’llanilgan bo’lsada, ulardan ilgari qadimgi yunon faylasuflari ham ontologiyaning mazmunini ifodalovchi turli fikrlarni ilgari surishgan. ular ontologiyani «haqiqiy borliqni nohaqiqiy borliqdan ajratib oluvchi borliq haqidagi ta’limotdir» deb hisoblashgan. harakat va rivojlanish harakat har qanday o’zgarish bo’lsa, rivojlanish o’zgarishning alohida bir turidir. rivojlanish jarayonida rivojlanayotgan sistemaning har bir elementi o’ziga xos tarzda o’zgarishga uchraydi. demak rivojlanish jarayonida sistema yaxlit …

2 / 26

alari: mikrodunyo, 2) makrodunyo, 3) megadunyo borliqning tashkiliy struktura darajalari: 1) anorganik dunyo, 2) organik dunyo, 3) ijtimoiy dunyo o’rta asrlar g’arb falsafasida ontologiya teologiya bilan chambarchas bog’lab tushuntiriladi. bu davrda absolyut borliq xudo bilan, «sof» mohiyatlar iyerarxiyasi bilan, «yaratilgan» borliq esa moddiy tabiat bilan aynanlashtirib talqin etilgan. sxolastik falsafada ontologiya substansial va aksidensial, aktual va potensial, zaruriy va tasodifiy, ehtimoldagi va imkoniyatdagi borliq darajalarini ifodalovchi ta’limot sifatida qaralgan. sharq falsafasida ontologiya ko’proq ilohiy borliqning mohiyatini, xudoning mohiyatini aks ettiruvchi ta’limot tarzida, yani vahdatu mavjud va vahdatu vujud ko’rinishidagi ta’limotlar shaklida vujudga kelgan. vahdati vujud - abadiy yagona allohgina bor deb hisoblovchi taʼlimot. bu taʼlimotga koʻra, jismoniy olam, predmetlar dunyosi haqiqiy emas, haqiqat faqat allohda mujassamlangan, moddiy olam allohning nuri, shulasidir. namoyandalari (ibn arabiy, muhammad gʻazoliy va b.) xudo butun borliqni yaratib turadi, deb hisoblaganlar. vahdati mavjud - alloh bilan birga yagona moddiy olam bor deb hisoblaydigan taʼlimot. bu taʼlimot …

3 / 26

shakllanmadi. qurʼonda aytilganidek, yahudiy dinida uzayr paygʻambar, xristian dinida hazrat iso xudoning oʻgʻli deb eʼtiqod qilinadi "anbiyo" surasida "agar (osmonu zaminda) allohdan oʻzga xudolar boʻlganida har ikkisi buzilib ketar edi", deyilgan. koʻpxudolik eʼtiqod shaklida tugab ketganligiga qaramay kishilar ongida turli koʻrinishda paydo boʻlib turadi. hoz. zamonda islom olamida koʻpxudolik aqidasi eskilik sarqiti sifatida u yoki bu shaklda uchrab qoladi. lekin yakkaxudolik xalq qalbida chuqur oʻrnashganligi uchun u endi rivoj topmayapti. koʻpxudolik xalqlarni bir-biriga qarama-qarshi boʻlishiga olib kelgan, yakkaxudolik esa ularni birlashtirishda asosiy omil boʻlib xizmat qilgan, tor qabilachilik tuzumiga barham berib, millatlarning shakllanishida muhim ahamiyat kasb etgan. xullas, borliq haqidagi muammo falsafada tarixan markaziy o’rin egallaydi. falsafa o’rganadigan qaysi bir masalani olmaylik, u borliq muammosi bilan bog’liq ekanligini ko’ramiz. haqiqatdan ham, borliq, unga munosabat masalasi falsafiy qarashlarda muhim ahamiyatga egadir, chunki, borliq muammosi falsafadagi har qanday dunyoqarash gnoseologik va metodologik muammolarning asosi hisoblanadi. borliqning o’zi nima? bu savolga javob berish …

4 / 26

«dunyolar» haqidagi tasavvurlari paydo bo’lgan. kishilar o’zlarining kundalik tajribalari asosida atrofidagi dunyoning hozir mavjudligi, o’zlari tug’ilmasdan ilgari ham mavjud bo’lganligiga va keyinchalik ham mavjud bo’lib qolishiga ishonishgan. shu tarzda ularda «borliq» va «yo’qlik» haqida tasavvurlar shakllangan. borliq turli konsepsiyalarda turlicha talqin etiladi. ayrim tadqiqotchilar uni muayyan moddiy jism, moddiy borliq sifatida tushuntirishadi, boshqalar esa uni g’oyaviy, ma’naviy, ruhiy, ilohiy mohiyat shaklida tushunishadi. abu nasr forobiy yagona borliqni 6 bosqichdan iborat deb hisoblagan: 1-ilk sabab (sababi-avval) - xudo; 2-sabab - (sababi- soniy) - samoviy jismlar borlig’i; 3-sabab - faol aql (al-aql al-faol); 4-sabab - jon (an-nafs); 5-sabab - shakl (as-surat); 6-sabab - modda (al-modda). bu bosqichlar bir-biri bilan sababiy bog’langan bo’lib, ular barcha mavjudlikning boshlang’ichi hisoblanadi. borliq tushunchasi atrofida faylasuflar har doim keskin munozaralar, tortishuvlar, bahslar olib borishgan va bu bahslar haligacha davom etmoqda. xullas, «borliq» falsafadagi eng umumiy tushunchadir. borliqqa aksil tushuncha sifatida «yo’qlik» tushunchasini ishlatishadi. yo’qlik hech nimani, ya’ni …

5 / 26

ir-biriga taqqoslasak, moddiylik sub’yektdan mustaqil ravishda, ma’naviylik esa unga bog’liq ravishda mavjud bo’ladi. shunday qilib, borliq mohiyat jihatidan moddiy borliq va ma’naviy borliqqa bo’linadi. «borliq - bu tushunishni talab qiladigan va tushunish asosida yuzaga chiqadigan, shakllanadigan narsa. borliq - bu predmetlarning ko’rinishi yoki shakllaridan biri emas, predmetlar sinfining umumiy tushunchasi ham emas, borliq - bu mavjudlikning borlig’idir. borliq - bu borliqni anglashda nima kutilayotgan va tushunilayotgan bo’lsa, o’shanig o’zidir». bu ta’rifdan, borliqqa qaysi jihatdan yondashsak - u o’sha xususiyatni o’zida mujassamlashtiradi, nimaiki voqiy bo’lsa, borliq ularning hammasini o’ziga qamrab oladi, degan ma’no kelib chiqadi. shu jihatdan tadqiqotchilar borliqni turli shakllarga bo’lib o’rganishadi. borliqni shakllarga ajratishda uning asosida, mohiyatida nimalar yotishiga e’tibor qaratish lozim. shu tariqa falsafada substansiya kategoriyasi shakllangan. substansiya (lotin. substantia - mohiyat asosida yotuvchi nimadir) muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo’luvchi mohiyat. substansiya deyilganda falsafada dastlabki paytlarda borliq, tabiat, jamiyat, inson va dunyodagi …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq va rivojlanish falsafasi"

создание презентации borliq tushunchasining tahlili. harakat va rivojlanish. borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig’i va ma’naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig’i. olamning paydo bo’lishi va evolyutsiyasi. in’ikos nazariyasi va uning darajalari, shakllari. harakat, makon va vaqt – materiyaning yashash sharti. reja: falsafa fanining borliq haqidagi masalalarni o’rganuvchi qismi ontologiya deb ataladi. ontologiya so’zi yunoncha ontos (mavjudlik, borliq) va logos (ta’limot) so’zlarining birikmasidan tashkil topgan bo’lib, «mavjudlik haqidagi ta’limot», ya’ni borliq haqidagi fan ma’nosini ifodalaydi. bu atama fan tarixida birinchi bor 1613 yil r.gokleniusning «falsafa lug’ati»da, so’ngra, x.volf (1679 -1754)ning falsafaga oid darsligida qo’llanilgan bo’lsada, ulardan ilgari qadim...

This file contains 26 pages in PPT format (1.2 MB). To download "borliq va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq va rivojlanish falsafasi PPT 26 pages Free download Telegram