kimyoviy elementlarning dastlabki toifalanishi

PPT 41 pages 6.0 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.0 MB

File type PPT

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

oʻzbekiston-respublikasi oliy taʼlim fan va innovatsiyalar vazirligi o‘zbekiston- finlandiya pedagogika instituti tabiiyfanlar fakulteti kimyo kafedrasi 701110801-aniq va tabiiy fanlarni o’qitish metodikasi (kimyo) mutaxassisligi ii-kurs magistranti abduraximova mo’tabar kimyoviy elementlarning dastlabki toifalanishi. element,metallar,metallmaslar, kimyoviy elementlarning kashf qilinish tarixi,elementlarning xossalari,modda,atom,izatop,umumiy xossalar bo`yicha taqdimoti * reja: 2 kimyoviy elementlarning kashf qilinish tarixi 3 modda,atom,izatop 4 kimyoviy elementlar 1 moddalarning xossalari, amfoter elementlar ar-roziy moddiy unsurlarning eng kichik birligi — atomlar haqida, ularni yanada kichikroq zarralarga bo‘linishi to‘g‘risida fikrlar bergan bo‘lsa, forobiy va beruniy asarlarida moddiy dunyo tarkibiy qismlari, ma’dan va qimmatbaho toshlarni sinflash haqida ma’lumotlar keltirilgan. buyuk tabib abu ali ibn sino o‘sha davrda ma’lum bo‘lgan barcha dorivor moddalarni xossalari asosida toifalarga bo‘lib chiqqan. dorivor moddalarni tarkibi va xossalariga ko‘ra turli sinflarga toifalash singari dastlabki ilmiy bilimlar keyinchalik kimyoviy elementlarning xossalari asosida sinflashga asos bo‘lib xizmat qilganligi tabiiy xviii asrning oxirlariga kelib 30 taga yaqin, xix asrning 60- yillariga kelib 63 ta kimyoviy …

2 / 41

qari) qattiq, metallmaslar esa qattiq (oltingugurt, uglerod, kremniy, yod), suyuq (brom), gaz (kislorod, vodorod, xlor) holatda bo‘ladi. oltingugurt uglerod kremniy yod kislorod vodorod xlor metallar bilan metallmaslarni aniq chegara bilan ajratib qo‘yish mumkin emas. ayrim elementlar tashqi alomatlari bilan metallga o‘xshasa-da, lekin metallmasdir. metallarga ham, metallmaslarga ham xos bo‘lgan xususiyatlarni namoyon qiluvchi elementlar amfoter elementlar deb ataladi. fizik xossalariga ko‘ra rux, aluminiy metall, kimyoviy xossalariga ko‘ra metallmaslarga ham, metallarga ham o‘xshaydi. rux asos xossalarini ham, kislota xossalarini ham namoyon qiluvchi gidroksidlar amfoter gidroksidlar deyiladi. amfoter oksid, amfoter gidroksid hosil qiluvchi elementlar amfoter elementlardir. ayrim kimyoviy elementlarning quyi valentli oksidlari asosli xossaga, yuqori valentli oksidlari kislotali, oraliq valentli oksidlari esa amfoter xossaga ega bo‘ladi. kimyoviy element – bu bir xil turdagi atomlardan tashkil topgan moddadir. har bir elementning o‘ziga xos belgisi, atom raqami va massasi mavjud. atom raqami yadrodagi protonlar soni bilan belgilanadi. masalan, kislorod elementining atom raqami 8 bo‘lib, bu …

3 / 41

r va kaliyli o‘g‘itlar hosildorlikni oshirishda qo‘llanadi. metallar va metallmaslar haqida umumiy ma’lumot metallar – davriy jadvaldagi elementlarning katta qismini tashkil etadi. ularning asosiy belgisi – metallik yaltiroq, issiqlik va elektr toki o‘tkazuvchanligi, egiluvchan va cho‘ziluvchan bo‘lishidir. odatda ular qattiq holatda bo‘ladi, faqat simob (hg) suyuq holda uchraydi. metallar kimyoviy reaksiyalarda elektron berib, musbat zaryadlangan kationlar hosil qiladi. temir, alyuminiy, mis, oltin, kumush, natriy, kalsiy kabi elementlar metallarga misol bo‘la oladi. ular qurilishda, mashinasozlikda, elektr jihozlarida, zargarlik buyumlarida va kundalik hayotda keng qo‘llanadi. metallmaslar esa davriy jadvalning o‘ng tomonida joylashgan bo‘lib, metallarga qarama-qarshi xossalarga ega. ular yaltiroqsiz, mo‘rt, issiqlik va elektrni yomon o‘tkazadi. holatiga ko‘ra gaz (kislorod, azot, xlor), suyuq (brom), yoki qattiq (oltingugurt, fosfor) bo‘lishi mumkin. metallmaslar odatda elektron qabul qilib, manfiy zaryadlangan anionlar hosil qiladi. kislorod, vodorod, azot, xlor, oltingugurt, fosfor eng ko‘p tarqalgan metallmaslardir. metallar va metallmaslar orasida jiddiy farqlar mavjud. masalan, metallar mustahkam va egiluvchan bo‘lsa, …

4 / 41

plab tajribalar o‘tkazib, simob, oltingugurt va tuzni asosiy moddalar deb hisoblashgan. lekin element tushunchasining ilmiy ifodasi hali shakllanmagan edi. xvii asrda ingliz olimi robert boyl elementni oddiy moddaga ajratib bo‘lmaydigan modda sifatida ta’rifladi. bu hozirgi ilmiy tushunchaga juda yaqin edi. xviii asrda fransuz olimi antuan lavuazye zamonaviy kimyoning asoschisi sifatida ko‘plab elementlarni kashf etdi va ularning ilmiy ro‘yxatini tuzdi. u elementlarni ajratib bo‘lmaydigan moddalar sifatida belgilab berdi. xix asrda ko‘plab yangi elementlar topildi va 1869-yilda rus olimi dmitriy mendeleyev kimyoviy elementlarning davriy jadvalini yaratdi. u elementlarni atom massasi va xossalariga qarab joylashtirdi, hatto hali kashf qilinmagan elementlarning mavjudligini ham oldindan bashorat qildi. keyinchalik uning bashoratlari to‘g‘ri chiqdi va galliy, skandiy, germaniy kabi elementlar topildi. xx–xxi asrlarda yadro fizikasi va zamonaviy texnologiyalar yordamida yangi elementlar sun’iy yo‘l bilan sintez qilina boshlandi. 2016-yilda davriy jadval to‘ldirilib, 118-element – oganesson (og) kiritildi. bugungi kunda 118 ta element ma’lum bo‘lib, ularning bir qismi tabiiy, …

5 / 41

hbu maqolada kimyoviy elementlarning kashf etilishi jarayonidagi muhim voqealar, tarixiy shaxslar va ulkan ilmiy yutuqlar yoritiladi. kimyoviy elementlarning tarixini tushunish uchun avvalo qadimgi tsivilizatsiyalarni o‘rganish zarur. misr, yunoniston va hindistonda oltin, kumush, mis kabi metallar qadim zamonlardan beri ma’lum bo‘lgan. bu metallar sof holatda tabiatda uchraydi va ulardan foydali buyumlar yasash mumkin edi. masalan, mis eramizdan avvalgi 9000-yillarda ishlatilgan va birinchi marta qurollar yasashda qo‘llanilgan. keyinchalik, bronza (mis vaqalay qotishmasi) ixtirosi insoniyat uchun yangi davrni ochdi. bu davr “bronza davri” deb ataladi.qadimgi yunoniston olimlari materiyaning tuzilishi haqida falsafiy mulohazalar yuritishgan. empedokl moddani to‘rt asosiy elementga bo‘lgan: yer, suv, havo va olov. arastu esa bu nazariyani rivojlantirib, materiyaning o‘zgaruvchanlik xususiyatlarini tushuntirishga harakat qildi. ammo bu nazariyalar empirik dalillarga emas, balki nazariy mulohazalarga asoslangan edi. o‘rta asrlarda alkimyo fani paydo bo‘ldi. alkimyogarlar asosan oddiy metallarni oltin va kumushga aylantirishga harakat qilishgan. garchi bu maqsadga erishilmagan bo‘lsa-da, alkimyo fan sifatida kimyoviy tajribalar o‘tkazish …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy elementlarning dastlabki toifalanishi"

oʻzbekiston-respublikasi oliy taʼlim fan va innovatsiyalar vazirligi o‘zbekiston- finlandiya pedagogika instituti tabiiyfanlar fakulteti kimyo kafedrasi 701110801-aniq va tabiiy fanlarni o’qitish metodikasi (kimyo) mutaxassisligi ii-kurs magistranti abduraximova mo’tabar kimyoviy elementlarning dastlabki toifalanishi. element,metallar,metallmaslar, kimyoviy elementlarning kashf qilinish tarixi,elementlarning xossalari,modda,atom,izatop,umumiy xossalar bo`yicha taqdimoti * reja: 2 kimyoviy elementlarning kashf qilinish tarixi 3 modda,atom,izatop 4 kimyoviy elementlar 1 moddalarning xossalari, amfoter elementlar ar-roziy moddiy unsurlarning eng kichik birligi — atomlar haqida, ularni yanada kichikroq zarralarga bo‘linishi to‘g‘risida fikrlar bergan bo‘lsa, forobiy va beruniy asarlarida moddi...

This file contains 41 pages in PPT format (6.0 MB). To download "kimyoviy elementlarning dastlabki toifalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy elementlarning dastlab… PPT 41 pages Free download Telegram