moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot

DOCX 21 pages 51.3 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.3 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot reja: moniylik oqimi haqida qisqacha ma’lumot. moniy shaxsi haqida. beruniy moniy haqida. moniylik adabiyotning asosiy xususiyatlari. “xuastuanift”ning tuzilishi. “xuastuanift”ning mazmuni. moniylik she’rlari. tayanch tushunchalar: moniylik oqimi, g‘oya, tizim, ta’limot, sinkretik tizim, moniylik adabiyoti, madhiya, to‘rtlik, yozuv, timsol. moniylik haqida qisqacha ma’lumot moniylik — 3-a. da eronda vujudga kelgan din. asoschisi moniy. m. ko-inotda nur bilan zulmat, ruhiy asos b-n moddiy asos, yaxshilik bilan yomonlik o‘rtasidagi o‘zaro kurashni e’tirof etishga asoslanadi. hyp, ruhiy asos, yaxshilik olamida xudo, ikkinchisida — shayton (iblis) hukm suradi. moniylikka ko‘ra, ikki olam kurashi falokat bilan tugaydi, natijada moddiy asos olami halokatga uchrab, ruh ozodlikka chiqadi. moniylik ta’limotiga ko‘ra, bu dunyo yovuzlik dunyosidir. inson 2 unsur (ruh — nur farzandi, jism — zulmat farzandi)dan iborat mavjudot bo‘lgani uchun zulmat kuchlariga qarshi kurashda nur kuchlariga yordam bera oladi. moniy samo nuri elchisi hisoblangan. moniylikda zardushtiylik va xristianlik g‘oyalari mavjud. moniylik dunyoning ko‘p mamlakatlariga, …

2 / 21

arda turkiy xalqlar orasida moniylik jamoalari ko‘pchilikni tashkil etgan. ular butun markaziy osiyo va sharqiy turkiston bo‘ylab tarqalgan. moniylik dinining asoschisi surayk patik hisoblanadi. keyinchalik unga moniy – ruh laqabi berilgan. uning nomi arabiylashtirilgan to‘la shakli x asr arab tarixchisi ibn an-nadimning “fihrist” kitobida moniy ibn fattak bobak ibn abu barzam deb zikr etilgan. moniyning ajdodlari parfiya podshohlari arshakiylar xonadoniga qarindosh bo‘lgan va o‘z davrida parfiyaga qaram bobil yurtiga yuqori mansablardan biriga tayinlab yuborilgan. moniyning milodiy 216 yilda (arshakiylar podsholigi tugab, sosoniylar hukmronligi boshlanishiga o‘n yil qolgan bir paytda) bobil yaqinidagi mardinu qishlog‘ida tug‘ilishini mazkur tarixiy jarayon bilan belgilaydilar. moniyning onasi maryam yozma manbalarda xabar berilishicha, parfiyada nufuzli kamsarakan urug‘idan bo‘lib, u ham arshakiy podsholari xonadonidan bo‘lgan. moniyning bolalik va yoshlik yillari bobilning shimoliy hududlarida, somiy (semitik) tilli mahalliy muhitda o‘tgan. ziyrak, qiziquvchan, ko‘pincha o‘z fikrlari og‘ushida o‘ychan yuruvchi moniy bolalik chog‘ida otasining xizmati taqozosi bilan bobil yaqinidagi al-madoin (ktesifon) …

3 / 21

yat ruhi” deb ataydi. shunga ko‘ra, moniy dini dualistik g‘oyaga asoslangan deb aytish mumkin. 241 yilda, moniy 24 yoshga yetganda unga o‘z ilohidan yana xabar yetishadi. shundan so‘ng moniy o‘zining da’vatchilik faoliyatini boshlaydi. bu paytda eronda arshakiylar podsholigi tugab, sosoniylar sulolasining asoschisi ardashir popak o‘g‘lining podsholigi nihoyalab qolgan edi. uning o‘g‘li shopur i (242-273) moniy ta’limotining ilk homiysiga aylandi. podshoh shopurning taxtga o‘tirish marosimi paytida moniy birinchi marta o‘z ta’limotini bayon qilib va’z aytgan. u o‘zini samo nuri elchisi hisoblagan hamda o‘zining ta’limotida urushmaslik, mol-dunyo to‘plamaslikka da’vat etadi. moniylik (manixeystvo) ta’limoti moniy targ‘ib qilayotgan dinning asosi nur va zulmat o‘rtasidagi azaliy kurash ta’limotidir. uning mazmun-mohiyati esa nurning zulmat ustidan g‘alaba qozonishiga ko‘maklashish g‘oyasidir. u butun borliq – jonli va jonsiz tabiat insoniyat jamiyati o‘z ibtidosidan boshlab ana shu ikki qarama-qarshi dunyoning qutblarida turib kurashib keladilar, deb tushuntiradi. moniylikdagi nur va zulmat tushunchalari ezgulik va yovuzlik kabi ijtimoiy-axloqiy kategoriyalarning timsoli sifatida …

4 / 21

it” (paraklet) deb atadi. zardushtiylikdan farqli o‘laroq, dualizm ta’limotiga ko‘ra, nur va zulmat azaliydir. zardushtiylar ta’limotida esa zulmat, ba’zi sabablarga ko‘ra, keyinchalik paydo bo‘ladi. moniylikda nur va zulmat azaliylik jihatidan teng bo‘lib, javhar (yadro), tabiat (xarakter), fe’l-harakat, joylashgan taraf va joyi, unsurlari, jism va ruhlari jihatidan turlichadir. hech bir narsa yo‘qdan bor bo‘lmaydi. azalda bor narsa yo‘q bo‘lmaydi. shuning uchun ham nur va qorong‘ulik azaliy va abadiydir. bu ikkala kuch ham kuchli, eshituvchi, ko‘ruvchi, sezgir, bilimdondir. ammo o‘ziga xos xususiyatlariga ko‘ra bir-biriga qarama-qarshi munosabatda bo‘lgan. moniy o‘z diniga targ‘ibotni, avvalo, o‘z oilasi va yaqinlarini da’vat qilishdan boshladi. mesopotamiya (bobil), eron sharoitida an’anaviy dinlarning mavqei ancha baland bo‘lgani sababli moniy ta’limoti u yerlarda uncha muvaffaqiyatga erisha olmadi. natijada moniy sharqqa qarab o‘z dinini targ‘ib qilish maqsadida safarlar qildi. u xuroson, hind, turon, sharqiy turkiston o‘lkalarida bo‘ldi va muvaffaqiyat qozondi. bu o‘lkalarda moniy ta’limotini qo‘llab-quvvatlovchi diniy jamoalar paydo bo‘la boshladi. moniy safardan …

5 / 21

n bo‘ladi va uzoq mamlakatlarga tarqaladi”, – deya bashorat qilgan edi. moniylikning tarqalishida eronning sharqiy o‘lkalari, sobiq parfiya yerlari hamda markaziy osiyo tayanch maydoni bo‘lib xizmat qildi. viii-ix asrlarga kelib xuddi shu o‘lkalar orqali moniy dini sharqiy turkiston, markaziy osiyo bo‘ylab keng tarqaldi. moniylikning uyg‘ur, turkiy, sug‘diy, parfiya tillardagi ko‘plab yodgorliklari uning buyuk ipak yo‘li tarmoqlari bo‘ylab yoyilgan xalqaro din darajasiga yetganligidan dalolat beradi. shopur i vafot etgach eron taxtini uning o‘g‘li ormazd i egalladi. lekin uning podshohligi uzoqqa cho‘zilmay, shopurning boshqa o‘g‘li varaxran i (bahrom) taxtga keldi. u zardushtiylik diniga e’tiqod qiluvchilardan edi. shuning uchun uning humronligi davrida zardushtiylikning mavqei mavjud barcha dinlar, jumladan, moniylikka nisbatan ancha yuqori bo‘lgan. zardushtiylik dinining kohinlari moniyning ta’limotiga keskin qarshi chiqqanlar. varaxran i zardushtiylikning ko‘zga ko‘ringan mo‘badlaridan biri sosoniylar davlatining oliy sudyasi va “shohlar shohining” diniy ustozi unvoniga ega bo‘lgan kartirning ko‘rsatmalariga asosan moniylikni boshqa dinlar qatorida ta’qib qildi. bu jarayon 275 yilda …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot"

moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot reja: moniylik oqimi haqida qisqacha ma’lumot. moniy shaxsi haqida. beruniy moniy haqida. moniylik adabiyotning asosiy xususiyatlari. “xuastuanift”ning tuzilishi. “xuastuanift”ning mazmuni. moniylik she’rlari. tayanch tushunchalar: moniylik oqimi, g‘oya, tizim, ta’limot, sinkretik tizim, moniylik adabiyoti, madhiya, to‘rtlik, yozuv, timsol. moniylik haqida qisqacha ma’lumot moniylik — 3-a. da eronda vujudga kelgan din. asoschisi moniy. m. ko-inotda nur bilan zulmat, ruhiy asos b-n moddiy asos, yaxshilik bilan yomonlik o‘rtasidagi o‘zaro kurashni e’tirof etishga asoslanadi. hyp, ruhiy asos, yaxshilik olamida xudo, ikkinchisida — shayton (iblis) hukm suradi. moniylikka ko‘ra, ikki olam kurashi falokat bilan tugaydi, natijada moddiy asos olami haloka...

This file contains 21 pages in DOCX format (51.3 KB). To download "moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: moniylik oqimidagi qadimgi turk… DOCX 21 pages Free download Telegram