ибн синонинг фалсафий қарашлари

DOC 3 стр. 44,5 КБ Бесплатная загрузка

3 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 44,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 3

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (3 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 3

ибн синонинг фалсафий қарашлари ибн синонинг дунёқараши унинг замонининг маданиятини акс эттиради. унинг дунёқараши ҳиндистон табиатшунослиги ва юнонистон фалсафаси таъсири остида шаклланди. ибн сино буқрот (гиппократ), жолинус (гален), евклид, архимед, пифагор, арасту, порфирийларнинг асарлари билан яхши таниш эди. ибн синога ар-розий ва форобийлар жуда катта таъсир ўтказишди. борлиқ ҳақидаги таълимот. ибн сино фикрича, борлиқ вожибул вужуд (зарур бўлган вужуд), яъни биринчи сабаб, худо, барча ашёларнинг ибтидоси ва мумкинул вужуд (бўлиши мумкин бўлган вужуд), яъни қолган барча нарсалардан иборатдир. вожибул вужуд ўз-ўзича бор бўлиб, ягонадир. мумкинул вужуд (мумкин бўлган вужуд) биринчи сабабдан келиб чиқиб, айни вақтда кўпликдир, яъни ўзида кўп ашёларнинг пайдо бўлиш имкониятини сиғдиради. шундай қилиб, борлиқ бўлинмайдиган ягона ва бўлинадиган кўпликдан ташкил топгандир. кўплик дарҳол пайдо бўлмайди, балки аста-секин, сабаб ва оқибат шаклида намоён бўлади. борлиқнинг барча шакллари дастлаб ягонада мавжуд бўлади. биринчи сабабдан узоқлашган сари ушбу шакллар кўпроқ мустақиллик касб этиб, фақат бевосита олдинги сабабга нисбатангина боғлиқ бўладилар. …

2 / 3

с бўлган умумий хусусият – жисмийлик бўлиб, модда ва шаклдан ташкил топади. улар ўзаро боғлиқдир ва бири иккинчисисиз мавжуд бўлмайди. «…модда жисмий шаклга эга ва жисмий шаклсиз воқелик мавжуд бўлмайди. бинобарин, у жисмий шакл туфайли ҳақиқий мавжуд бўлган жавҳардир. шундай экан жисмий шакл ҳақиқатда жавҳардир»2. ибн сино дунёни ягона бирликда деб ҳисоблайди: «бўшлик мавжуд эмас … бутун дунё ягона жисмдир». ибн сино ҳаракат таҳлилига катта эътибор қаратиб, уни механик тарзда ўрин алмаштириш деб қарамайди: «ҳаракат деб одатда шундай нарсага айтиладики, у маконда содир бўлади, аммо ҳозирги вақтда бу тушунчанинг маъноси бошқача бўлиб, маконий ҳаракатдан кўра умумийроқ бўлиб қолди». ибн сино таъкидлайдики: «қандайдир ашёнинг ҳар қандай ҳолати ва ҳаракати, имкониятда шундай қандайдир ашё бўлганлиги сабабидан ҳаракат деб аталади»3. билиш назарияси. ибн сино фикрича, ҳиссий билиш – табиатни билишнинг бошланғич йўлидир. ҳиссиёт ташқи ва ичкига бўлинади. кўриш, эшитиш, таъмни сезиш, ис билиш ва пайпаслаш ташқи ҳислардир. ички ҳислар қуйидагилар: умумий ҳис-туйғу, тахминий …

3 / 3

мчи» ва «иккиламчи» идрок деб атайди. бирламчи идрок ашёни муайян тарзда бирор-бир бошқа нарса воситасида қабул қиладики, у унга ушбу шаклни беради.4 бошқача айтганда, иккиламчи идрок, фикр бўлган ҳолда, ҳиссий идрок асосида ташкил топади. ибн сино ижодий билимнинг шаклларидан бири бўлган хаёлга катта эътибор қаратди. унинг вазифаси тасаввур этиш кучи ва зеҳнда сақланадиган ўша қиёфа ва маъноларни ўзгартириб, қайта ишлашдан иборатдир. хаёлнинг икки шакли: тасвирий ва ўзгартирувчи ижодийси мавжуд. тасаввур ҳам ҳис-туйғунинг ички шаклларига тааллуқлидир. бу ашёнинг шундай шаклики, ашёнинг ўзи бўлмаган ҳолда ҳам, онгда сақланади. бошқача кучлардан ташқари, буюм қиёфаси акс этган тасаввурни сақлаб қолувчи куч-зеҳн ҳам мавжуддир. ибн сино янги афлотунчиларнинг руҳ қандайдир жисмий аъзога эга бўлмасдан туриб ҳам, ҳиссий ашёларни қабул қилиб олиши ҳақидаги таълимотларини асоссиз ҳисоблади. агар ҳиссий идрок бу аъзоларсиз руҳнинг ўзида кечганда, деб ёзади мутафаккир, унда бу аъзолар беҳуда яратилган бўлиб чиқарди ва улардан ҳеч қандай фойда бўлмас эди5. олим фикрича, жон юрак билан …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 3 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ибн синонинг фалсафий қарашлари"

ибн синонинг фалсафий қарашлари ибн синонинг дунёқараши унинг замонининг маданиятини акс эттиради. унинг дунёқараши ҳиндистон табиатшунослиги ва юнонистон фалсафаси таъсири остида шаклланди. ибн сино буқрот (гиппократ), жолинус (гален), евклид, архимед, пифагор, арасту, порфирийларнинг асарлари билан яхши таниш эди. ибн синога ар-розий ва форобийлар жуда катта таъсир ўтказишди. борлиқ ҳақидаги таълимот. ибн сино фикрича, борлиқ вожибул вужуд (зарур бўлган вужуд), яъни биринчи сабаб, худо, барча ашёларнинг ибтидоси ва мумкинул вужуд (бўлиши мумкин бўлган вужуд), яъни қолган барча нарсалардан иборатдир. вожибул вужуд ўз-ўзича бор бўлиб, ягонадир. мумкинул вужуд (мумкин бўлган вужуд) биринчи сабабдан келиб чиқиб, айни вақтда кўпликдир, яъни ўзида кўп ашёларнинг пайдо бўлиш имкониятини сиғдира...

Этот файл содержит 3 стр. в формате DOC (44,5 КБ). Чтобы скачать "ибн синонинг фалсафий қарашлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ибн синонинг фалсафий қарашлари DOC 3 стр. Бесплатная загрузка Telegram