tuproqlarning singdirish qobiliyati. k.k.gedroyts ta’limoti

DOCX 162,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662390594.docx tuproqlarning singdirish qobiliyati. k.k.gedroyts ta’limoti reja: · tuproqlarning singdiruvchi kompleksi · tuproq kolloid zarrachasining tarkibi, tuzilishi, zaryadi · tsk tomonidan kationlar va anionlarning yutilishi · tuproq kolloidlarining fizik holati va ahamiyati · o’simliklarning o’sishi va rivojlanishida singdirilgan kationlarning roli tuproqlarning singdirish qobiliyati deb, ular tomonidan almashinadigan va almashinmaydigan tarzda qattiq, suyuq va gaz holatidagi moddalarning yutilishiga, kolloid zarracha ustiga konsentratsiyasining ortishiga aytiladi. tuproqning singdirish xususiyati to’g’risidagi tadqiqotlar k.k.gedroyts, g.vingner, s.mattson, ye.n.gapon, n.i.gorbunov, b.p.nikolskiy, n.p.remezov, i.n.antipov-karatayev va boshqa olimlar tomonidan yaratilgan, mukammalashtirilgan bo’lib, ular hozir ham o’z kuchini yo’qotmagan. nisbatan to’liq ta’limot bu k.k.gedroyts ta’limoti hisoblanadi. k.k.gedroyts ta’limotiga ko’ra, tuproqlarning singdirish qobiliyati 5 guruhga bo’linadi: 1. mexanik singdirish qobiliyati- deb tuproqlar tomonidan suv, havo oqimi bilan kelib turadigan, o’lchamlari tuproq g’ovaklarining o’lchamlaridan katta bo’lgan turli moddalar, zarrachalar va har xil jismlar hamda jismlarning yutilishiga, ya’ni ushlanib qolishiga aytiladi. mexanik singdirish ko’pincha tuproqdagi g’ovaklar o’lchamiga, yutilishi kerak bo’lgan jismlar, moddalar o’lchamiga, …

roqlarni yaxshilashda ham foydalansa bo’ladi, ya’ni shag’alli yerlarga loyqa-butana suvlar quyilsa, shunday suvlar bilan sug’orilsa, unda tuproq qatlami ortadi, unumdorlik yaxshilanadi. chunki oqizindi zarrachalar odatda kolloid zarrachalarga, chirindiga, oziqa elementlarga nisbatan boy bo’ladi. 2. kimyoviy singdirish qobiliyati deb, tuproqlardagi sodir bo’ladigan kimyoviy reakitsyalar natijasida suvda erimaydigan tuzlar, havoga chiqadigan gazlar hosil bo’lishi bilan bog’liq jarayonga aytiladi. kimyoviy singdirish jarayoni natijasida odatda ohaktosh, gips co2 kabi tuzlar, gazlar va suv hosil bo’ladi. kimyoviy singdirish tuproqlarning tipi, turi hamda tuproqlardagi kolloid zarrachalarning zaryadlariga, miqdoriga singishi mumkin bo’lgan elementning turiga va boshqalarga qarab har xil bo’ladi. buni quyidagicha tasvirlash mumkin: 3. biologik singdirish qobiliyati, deb tuproqda yashovchi tirik organizmlar, ildizchalar, mikroorganizmlar tomonidan har xil elementlarning yutilishi tushuniladi. biologik singdirish qobiliyati tanlash asosida sodir bo’ladi, sababi har xil tirik organizm alohida bir elementga yoki elementlar guruhiga muhtoj bo’ladi. o’simlik ildiz tuzilmalari orqali singdirish asosan almashinish negizida sodir bo’lib, element o’z navbatida o’simlik tanasida tutashish, …

nisbatan toza, ya’ni avvalgi suspenziya holatidan tozaroq bo’ladi. lekin tuproq kolonkasidan shu suspenziya o’tkazilganda esa suv to’plagichda biz toza suvni ko’rishimiz mumkin. sababi tuproq kolloidlari suspenziyadagi moddalarni sorbtsiyalaydi, g’ovaklari kichik va mayda bo’lgani uchun mexanik singdirish ham yaxshi sodir bo’ladi. bu tajribani siyoh bilan o’tkazilsa natija yaxshi bo’ladi. bunda tuproqning fizikaviy singdirish hisobiga siyoh yutilib qolib toza suv o’tadi. fizik singdirish jarayonida odatda butun molekula, ya’ni gazlar va elektrolitlar, suv bug’lari butunicha yutiladi. bunga tuproq kolloid zarrachasi ustidagi plyonkali suvni misol keltirish yaxshi natija beradi. tuproq kolloid zarrachalari orqali dissotsiatsiyalanmagan qattiq molekulyar eritmadagi zarrachalar ham yutiladi. fizik singdirishda yutilgan molekulalar kolloid zarracha tarkibiga kirib joylashib ololmaydi. faqat ularning yuzalariga konsentrlanadi, ya’ni to’planadi. aydinyan (1933) ma’lumotlariga ko’ra bu jarayonda tuproqlarning singdirish sig’imi oshadi. xulosa qilib aytganda, tuproqlarning fizik singdirish xususiyatlaridan iflos suvlarni, ayniqsa zaharli ximikatlar bilan zaharlangan suvlarni tozalashda foydalansa bo’ladi. lekin tuproqlarda bu xususiyat cheksiz emas, aniq sig’imga ega ekanligini …

ham deyiladi. misol qilib sho’rtoblarning hosil bo’lishi sho’rtob tuproqlarni sho’rtobsizlanishini keltirishimiz mumkin. sho’rxok tuproqlardan qishloq xo’jaligida foydalanish uchun ularning sho’rini yuvish kerak bo’ladi. bunda vaqtinchalik sho’rtoblik quyidagicha hosil bo’ladi: bu jarayon qaytar jarayon hisoblanadi, ya’ni odatda sho’rtob tuproqlar hosildorligini oshirish uchun gips, ohak va boshqa minerallar, jinslar solinadi, ya’ni bu jarayon ham qaytar, shuning uchun hosil bo’lgan tuzni tezda yuvib tuproq maydonidan tashqariga chiqarish kerak. xulosa qilib aytganda, tuproqdagi singdirish xususiyatlari ularning tarkibidagi singdirish komplekslari orqali namoyon bo’ladi. tuproqlarning singdiruvchi kompleksi ion almashtirish qobiliyatiga ega bo’lgan, tuproqning qattiq fazasiga uning singdirish kompleksi (tsk) deyiladi. bu o’rinda tuproqni qattiq fazasi deyilganda uning mineral, organik va organo-mineral qismlarini kompleks, ya’ni birgalikda tushunish lozim. tsk da almashinish qobiliyatiga ega bo’lgan kationlar bo’lishi kerak, aks holda tsk bilan tuproq eritmasi o’rtasida ion almashinishi sodir bo’lmaydi. bu ta’rif, ya’ni tskga berilgan tavsif mukammalashtirishga muhtoj. negaki, tuproq qattiq fazasining hammasi ham kation almashinish jarayonida qatnashmaydi. masalan …

ham o’zaro teng kelavermaydi. singdirilgan kationlar summasi ph ga bog’liqligi uchun singdirish sig’imiga teng yoki teng bo’lmagan hollar tuproqlarda kuzatiladi. tuproqni singdirish sig’imi ularning mexanik, minerologik tarkibiga, gumus miqdori va sifatiga bog’liq bo’ladi. tuproqni paydo bo’lishida qatnashadigan minerallarni kation singdirish sig’imi bir xil bo’lmay, quyidagi ko’rsatkichlarga ega. 22-jadval ba’zi minerallarning kation singdirish sig’imi mg.ekv/100 g minerallar singdirish sig’imi smektitlar 55-120 kaolinit 2-15 gallauzit 15-25 illit 20-40 wermikulit 60-150 xlorit 10-40 muskovit 10-50 allofanlar 50-100 montmorillonit 80-120 keltirilgan ma’lumotlarga ko’ra eng kichik ko’rsatkich kaolinitga to’g’ri kelsa nisbatan yuqori ko’rsatkich vermikulit va montmorillonitga to’g’ri keladi. o’zbekistonda tarqalgan tipik bo’z tuproqlar, voha bo’z-o’tloqi hamda voha o’tloqi tuproqlarining minerologik tarkibida gidroslyudalar, xlorit ko’pchilikni tashkil qiladi va oz, juda oz miqdorda kaolinit va montmorillonitlar mavjud. agar tuproqning singdirish sig’imini ana shu minerallar va gumus aks ettirishini e’tiborga olsak, tuproqlarimizning singdirish sig’imi ancha kichik ekanligi ravshan bo’ladi. buni quyidagi jadvaldan ko’rish mumkin. 23-jadval har xil tuproqlarning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproqlarning singdirish qobiliyati. k.k.gedroyts ta’limoti"

1662390594.docx tuproqlarning singdirish qobiliyati. k.k.gedroyts ta’limoti reja: · tuproqlarning singdiruvchi kompleksi · tuproq kolloid zarrachasining tarkibi, tuzilishi, zaryadi · tsk tomonidan kationlar va anionlarning yutilishi · tuproq kolloidlarining fizik holati va ahamiyati · o’simliklarning o’sishi va rivojlanishida singdirilgan kationlarning roli tuproqlarning singdirish qobiliyati deb, ular tomonidan almashinadigan va almashinmaydigan tarzda qattiq, suyuq va gaz holatidagi moddalarning yutilishiga, kolloid zarracha ustiga konsentratsiyasining ortishiga aytiladi. tuproqning singdirish xususiyati to’g’risidagi tadqiqotlar k.k.gedroyts, g.vingner, s.mattson, ye.n.gapon, n.i.gorbunov, b.p.nikolskiy, n.p.remezov, i.n.antipov-karatayev va boshqa olimlar tomonidan yaratilgan, mukammal...

Формат DOCX, 162,5 КБ. Чтобы скачать "tuproqlarning singdirish qobiliyati. k.k.gedroyts ta’limoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproqlarning singdirish qobili… DOCX Бесплатная загрузка Telegram