psixologiyaning mustaqil fan sifatida vujudga kelishi va uning rivojlanishi

DOC 5 sahifa 64,5 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 64,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

11-мавзу. психологиянинг мустақил фан сифатида вужудга келиши ва унинг ривожланиши режа: 1. психологиянинг мустақил фан сифатида шаклланиши 2. психологик жараённинг оддийдан мураккабга қараб ўсиши 3. и.м.сеченовнинг психика ҳақидаги янгича тасаввурлари психологиянинг мустақил фан сифатида ажралиб чиқишига табиат ҳодисаларнинг тажрибалари ва детерминик тадқиқот муваффақияти орқали замин тайёрланган. психология тарихчиси норденшел айтишича, ўша пайтда кўп органик ҳодисаларга янги тушунчани қўллашга шошилишар эди. шу янги тушунчани маъноси шундай иборат эдики, бутун борлиқ жонлими, жонсизми-битта ягона содда аниқ бир сабаб боғланишидир, бунга таяниб мураккаб ҳаётий кўринишларини соддага айлантириш мумкин, деб айтган. 40 - йилларда виталистик қарашнинг тарафдори и.мюллернинг бошчилигида ёш олимлар гуруҳи ўз устозига қарама-қарши чиқишди. шу ўқувчилар, жумладан гельмголц ва дюба рейман томонидан «яширинча коллеж» ташкил қилинди, кейинчалик у тарихга физика-химиявий мактаб деб киритилган эди. бу мактабнинг доҳийлари - гельмголц, дюба рейман ва бошқалар психологияни тажрибали фан қилиб кўрсатди. гельмголц, дюба рейман ва бошқалар онгни материя сабаблари орқали тушунтириб бўлмайди, деган фикрга келишган. …

2 / 5

тлар мимикани келиб чиқиши ва буларни маъноси ҳақида фикр юритди. дарвиннинг фикрича, бу ҳаракатлар ва мимикалар инсоният тарихида ибтидоий жамоа тузуми даврида керак бўлган, яъни ҳаётий зарурияти бўлган ҳайвонлар ўлжасига ташланишдан олдин оғизларини катта очиб ўкиргани сингари одам ҳам ов пайтида бу ҳаракатлари билан ўзини ҳимоя қилган ва ҳоказо. дарвин ҳозирги турли мимика ва ҳаракатларни ана шу ибтидоий одамдан қолган рудиментлар деб фикр билдирган. буларга одам ўрганмайдиган, балки инсонга инстинкт сифатида табиат томонидан берилади, деб айтган. бу билан дарвин одамнинг эмоционал ҳолатини ҳеч қандай одам психологиясига боғламай, балки уни ҳеч қандай ҳиссиз, фикрламасдан бажариладиган бир физиологик ҳаракат деб таърифлайди. бу билан дарвин катта хатога йўл қўйган эди. инсондаги бу ҳаракат ва мимикалар, интонация бу - жамият ривожланишининг маҳсулидир. жамият ривожланиши билан биологик формалар ҳам ўсиб, ривожланиб боради. бора-бора рефлекс ҳақидаги таълимотлар ҳам ўзгарди. масалан, холл ва мюллер рефлектор ёйини ҳеч қандай ўзгармайдиган йўлларини боғланиш деб, одамдаги турли реакциялар ташқи муҳит …

3 / 5

ади. бу йўналишда немис олими густав фехнер иш олиб борди. у 1820-1830 йилларда лейпцигда физика фанини олиб борар эди ва электр соҳасида кўп тажрибалар ўтказар эди. шунда у психология билан қизиқиб қолади. унинг фикрича, онг бутун коинот бўйлаб сочилиб тарқатилган, коинотдаги турли жисмларга эса жон берилган, материя эса психикани тескари томони, аниқроғи сояси холос дейди. буни эса математик ҳисоблашда тасдиқлашга ҳаракат қилган. хix аср ўрталарига келиб нерв ҳаракатлари жуда ҳам катта тезликда ўтади, ҳатто ёруғлик тезлигига тенг деб ҳисобланар эди ва буни ҳисоблаш мумкин эмас деб келинар эди. лекин 1850 йилда гельмголц бу муаммони ечди. ҳисобига кўра, бу ҳаракат унча катта эмас, секундига бир неча ўн метр эди холос. бу тадқиқотига кўп олимлар ҳатто гельмголцнинг ўз устози мюллер ҳам ишона олмади. гельмголц тажрибаси фақатгина физиология билан боғлиқ бўлиб қолмай, балки психологияга ҳам тааллуқли эди. бу билан у нерв системасидаги жараёнлар физиологик жараёнлар каби маълум. психологиянинг алоҳида фан сифатида ажралиб чиқишида …

4 / 5

аъсирига стереотиплар билан жавоб беради, хулқ-атвор турли-туманлигини тушунтиришга жавоб бера олмас эди. ҳаракатнинг хоҳиши ва эрки билан бэн ўзининг таълимотида онгни фаолиятини организм фаолияти билан якдил деб билади, психология ва шунга ўхшаш бошқа йўналишларни инкор этади. биологик эволюцияни психология билан боғлаш давр талабига айланиб борди. герберд спенсернинг «психология асослари китоби» бунга жавоб эди. лекин бу асар кўп вақт эътибордан четда қолди. дарвиннинг эволюция таълимотидан кейин эса спенсер эволюцион психология асосчиси деб эълон қилинди. унинг фикрича, онг бу яшаш учун курашнинг муҳим қуролидир. психология бу ички ҳодисаларни ўзаро муносабати ёки ташқи ҳодисаларни ўзаро муносабати эмас, балки бу икки ҳаракат ҳодисанинг таъсиридир. шундай қилиб, психология фанининг мустақил фан сифатида ажралиб чиқишига, унинг ривожланишида ҳеч қайси фан йўналиши четда қолгани йўқ. психология алоҳида фан сифатида ўрганилаётганлигига юз йиллар бўлди. унгача узоқ вақт давомида бу фалсафа, диний билимлар қаторида эди. психология бошқа номлар билан ҳам ўрганилар эди. масалан: пневматология, ментал фалсафаси ва ҳоказо. психология …

5 / 5

қайтган сеченов петербургда медика-хирургик академиясининг 1-рус физиологик мактабини ташкил қилди. бу мактаб физика-кимёвий йўналишда эди. бу даврда келиб россияда эски иқтисодий тараққиёт емирилаётган, синфлар орасидаги қарама-қаршиликлар ва зиддиятлар ривожланаётган эди. бу зиддиятлар билан бир пайтда одам танасининг тузилиши, унинг организми ва психик функциянинг ўзгариши масаласи ҳам мавжуд эди. сеченов ва чернишевскийнинг асосий рақибларидан бири бўлган п.д.юркевич шундай ёзган эди: ҳозирги замонда физиологлари кундалик ҳаётидаги ўзгаришларни ҳамда бу ўзгаришларни пайдо бўлиши ва сабабларини ортиқча ўрганмоқда. п.д.юркевич ва унинг тарафдорлари фикрини «современик» журнали ходимлари қоралашиб чиқдилар. улар физиологик ва психологик ҳодисаларнинг материалистик дунёқараш нуқтаи-назаридан ёқлаб чиқдилар. и.м.сеченов революцион-демократик интеллегенция билан яқин алоқада бўлиб «нима қилмоқ керак?» асарини яратган. жон ҳақидаги баҳслар кескинлашган пайтда сеченов мия устида олиб борган экперементларида тормоз марказлари, яъни ҳаракат активлигини ушлаб турадиган қўзғалиш, «локализация» қилинган нерв марказларини очиб беради. бу буюк кашфиёт эди. бу билан у нафақат бош мия физиологиясида янги бўлим очди, балки бу организмнинг функциялари ҳақидаги …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"psixologiyaning mustaqil fan sifatida vujudga kelishi va uning rivojlanishi" haqida

11-мавзу. психологиянинг мустақил фан сифатида вужудга келиши ва унинг ривожланиши режа: 1. психологиянинг мустақил фан сифатида шаклланиши 2. психологик жараённинг оддийдан мураккабга қараб ўсиши 3. и.м.сеченовнинг психика ҳақидаги янгича тасаввурлари психологиянинг мустақил фан сифатида ажралиб чиқишига табиат ҳодисаларнинг тажрибалари ва детерминик тадқиқот муваффақияти орқали замин тайёрланган. психология тарихчиси норденшел айтишича, ўша пайтда кўп органик ҳодисаларга янги тушунчани қўллашга шошилишар эди. шу янги тушунчани маъноси шундай иборат эдики, бутун борлиқ жонлими, жонсизми-битта ягона содда аниқ бир сабаб боғланишидир, бунга таяниб мураккаб ҳаётий кўринишларини соддага айлантириш мумкин, деб айтган. 40 - йилларда виталистик қарашнинг тарафдори и.мюллернинг бошчилигида ёш оли...

Bu fayl DOC formatida 5 sahifadan iborat (64,5 KB). "psixologiyaning mustaqil fan sifatida vujudga kelishi va uning rivojlanishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: psixologiyaning mustaqil fan si… DOC 5 sahifa Bepul yuklash Telegram