islom fiqhiy maktablari

DOCX 8 pages 41.6 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.6 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

seminar mashg’ulotlari uchun ma’lumotlar 7-mavzu. islom fiqhiy maktablari reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash metodlari. 2. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. qozi mahkamalarining islom huquqini ta`minlashdagi o`rni. 3. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. burhoniddin marg‘inoniyning “al- hidoya’’ asarining fiqh ilmi rivojidagi ahamiyati. kalom ilmi. islom ta’limoti bo‘yicha barcha payg‘ambarlar yagona allohga imon keltirishga chaqirganlar va bu ularning eng asosiy vazifasi hisoblangan. shu bilan birga ularning shariati turlicha bo‘lgan. musulmonlar islom ta’limotini muhammad payg‘ambar (a.s.)dan o‘rganganlar. vaqt o‘tishi bilan islom ta’limotini faqat shu dinni yaxshi bilgan olimlar tushuntira boshladilar. bu ta’limotni tushuntiruvchi fan paydo bo‘ldi. mazkur fan turli davrlarda o‘ziga xos «al-fiqh al-akbar», «tavhid», «aqida», «kalom», «usul ad-din» kabi nomlar bilan ataldi. uning nomlari turlicha bo‘lsada, bir mavzuni, ya’ni aqidani o‘rganishga qaratilgan. «al-fiqh al-akbar» atamasini birinchi bo‘lib imom abu hanifa ishlatgan …

2 / 8

arur aqidalarning eng avvali allohning vahdoniyatiga, ya’ni yakkaligiga imon keltirish va uni o‘rganish hisoblanadi. yana bir atama «kalom ilmi» deb yuritiladi. islom manbalarda aqida ilmining eng mashhur nomlaridan biri ekani aytilgan. ushbu atama aqidaga oid ishlarning mashhuri hisoblanadi. “aqida” (ko‘p. aqoid) bu nom boshqalaridan keyinroq, x (hijriy iv) asrda paydo bo‘lgan. “aqida” bir narsani ikkinchisiga “mahkam bog‘lash” ma’nosini bildiradi. islom aqidasi musulmon insonni muayyan tushunchalar bilan mustahkam bog‘lab turadigan e’tiqodlar yig‘indisi. ya’ni, biror narsaga e’tiqod qilish uchun uni hech qanday shubha qoldirmaydigan darajada juda yaxshi bilishdir. ma’lum bir fikr insonning fikriga aylanib, his-tuyg‘ularini yo‘llaydigan va harakatlarini boshqaradigan holga etganda, aqidaga aylangan bo‘ladi. aqida ilmga asoslangani uchun aqida ilmi to‘g‘ri, sog‘lom e’tiqodda bo‘lishni ta’minlaydi. dindagi ayrim shar’iy hukmlar o‘zgarishi mumkin. ammo sof e’tiqod o‘zgarmaydi, hukmi ham o‘chmaydi. chunonchi allohning yagonaligi, farishtalar, jannat va do‘zaxga imon keltirish kabi e’tiqodga oid qarashlar o‘zgarmaydi. “kalom” so‘zi arabcha bo‘lib, lug‘atda gap, suhbat, til, so‘zlashuv, nutq, …

3 / 8

musulmonning aqidasisi pok bo‘lsa, yo‘li to‘g‘ri bo‘ladi, qilgan barcha amallari qabul bo‘ladi va bandalik bilan sodir etgan ba’zi gunohlari afv etiladi. biroq kishi aqidasi sof bo‘lmasa, buzuq bo‘lsa, yo‘li noto‘g‘ri bo‘ladi, qilgan amallari behuda ketadi va oxiratda jahannam ahlidan bo‘ladi deb hisoblanadi. aqida masalasi o‘ta muhim bo‘lganidan eng birinchi payg‘ambardan boshlab, oxirgi muhammad payg‘ambar (a.s.)gacha bu masalani allohning o‘zi ko‘rsatib bergan. shuning uchun aqidaviy qarashlarning asosi qur’onda berilgan va hadislardagi ko‘rsatmalar negizida ishlab chiqilib, tartibga solingan. sahobalar tiriklik paytidayoq aqidaviy qarama-qarshilik paydo bo‘lgan. islomda aqidaviy ixtiloflar to‘rtinchi xalifa sahoba alining qo‘shinidagi askarlari ichidan ajrab chiqqan, aqida masalasida bir necha shubhali savollar chiqargan xorijiylar toifasi bilan ali va u kishining abdulloh ibn abbos roziyallohu anhuga o‘xshash yaqin safdoshlari orasida bo‘lib o‘tdi. sahobalar davri tugab tobeinlar vaqtida vaziyat yanada o‘zgardi. chunki bu davrga kelib din ilmlarini, ayniqsa aqidani biluvchi kishilar kamaydi va ular alohida shaxs sifatida ajralib chiqdilar. bu davrda sof aqidaviy …

4 / 8

natijasida turli g‘oyalar yuzaga keldi va boshqa sabablar orqali musulmonlar orasida noto‘g‘ri, islomga mos bo‘lmagan qarashlar paydo bo‘ldi. islom ta’limotini buzib talqin qilish natijasida ularga raddiya sifatida olimlar kalom, ya’ni aqida ilmiga asos qo‘ydilar. bu musulmonlar uchun zarur sohaga aylandi. har bir musulmon kishi buni bilishi shart bo‘lgan majburiy ilmga aylandi. chunonchi sa’duddin taftazoniy «maqosid at- tolibin» asarida: “kalom ilmi diniy aqoid usullarini ishonchli dalillar asosida anglashni o‘rgatadigan ilmdir. u bilan shar’iy, nazariy, aqidaviy masalalar hal qilinadi. uning natijasi imonga komil ishonch bilan ziynat berish, foydasi esa bu dunyoda intizomli hayot kechirish va oxiratda azob-uqubatdan xalos bo‘lishdir. shunday ekan kalom ilmi eng sharafli ilmdir”. abu homid hazzoliy o‘zining “ihyo ulum ad-din» nomli asarida: “...chuqur bilimga ega bo‘lmagan oddiy musulmonlarning diniy e’tiqodlarini turli bid’at va noto‘g‘ri g‘oyalardan qo‘riqlash uchun kalom ilmini o‘rganish vojibdir”, degan. yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, aqoid yoki kalom ilmining vazifasi: a) diniy e’tiqodlarni qat’iy dalillar bilan isbotlash …

5 / 8

sar shaklda yozgan bo‘lsalar, keyingilar o‘zlaridan oldin o‘tganlarning asarlariga sharh ta’rif etganlari va mustaqil asar yozgan bo‘lsalar ham mufassal ekani bilan ajralib turganlar. hozirgi kunda ham aqida ilmida asar yozayotgan mutaxassislar asarining masalalarga batafsil to‘xtalib o‘tayotganlarini ko‘rish mumkin. ularning barchalari qur’on oyatlari va hadislar asosida hamda sahobalarning uslubi asosida aqida masalalarini bayon etib berganlar. aqida borasida faoliyat olib borgan olimlarning orasida imom abu mansur moturidiy va imom abul hasan ash’ariylar alohida ajralib chiqqanlar. bu olimlar ahli sunna val jamoa aqidasi bo‘yicha imom deb tan olindilar. “ahli sunna val jamoa” to‘rt fiqhiy mazhabdan biriga amal qilib kelayotgan bo‘lsalar, aqidaviy masalada ikkiga - moturidiylik va ash’ariylikka e’tiqod qiladilar. bunda hanafiy mazhabi moturidiylikka, molikiy, shofeiy va hanbaliy mazhabi ash’ariylik ta’limotida deb hisoblanadi. shu o‘rinda bu ikki maktab vakillari haqida to‘xtalib o‘tish o‘rinli. moturidiylik aqidaviy maktab asoschisi buyuk kalom imomi va fakih abu mansur moturidiydir. uning hayoti haqida ma’lumotlar kam. to‘liq nomi abu mansur …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom fiqhiy maktablari"

seminar mashg’ulotlari uchun ma’lumotlar 7-mavzu. islom fiqhiy maktablari reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash metodlari. 2. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. qozi mahkamalarining islom huquqini ta`minlashdagi o`rni. 3. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. burhoniddin marg‘inoniyning “al- hidoya’’ asarining fiqh ilmi rivojidagi ahamiyati. kalom ilmi. islom ta’limoti bo‘yicha barcha payg‘ambarlar yagona allohga imon keltirishga chaqirganlar va bu ularning eng asosiy vazifasi hisoblangan. shu bilan birga ularning shariati turlicha bo‘lgan. musulmonlar islom ta’limotini muhammad payg‘ambar...

This file contains 8 pages in DOCX format (41.6 KB). To download "islom fiqhiy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom fiqhiy maktablari DOCX 8 pages Free download Telegram