marjinalizm iqtisodiy ta’limoti

DOCX 9 pages 35.4 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.4 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

marjinalizm iqtisodiy ta’limoti reja: 1.marjinalizm ta’limotining mohiyati. avstriya iqtisodiy maktabi ta’limoti. 2.kembrij iqtisodiy maktabi. a. marshall ta’limoti. 1.marjinalizm ta’limotining mohiyati. avstriya iqtisodiy maktabi ta’limoti. xix asrning 70-yillaridan «siyosiy iqtisod» faniga «avstriya iqtisodiy maktabi» deb atalgan yangi oqim kirib keldi. aslida bu yangi oqim ijodkorlari k. marks asos solgan «proletar siyosiy iqtisodi»ga muqobil ta’limot sifatida ilgari surilgan, u marksizm iqtisodiy dunyoqarashining deyarli barcha asosiy ta’limotlariga tamomila qarama-qarshi bo'lgan qarashlar bilan chiqqan edi. avstriya maktabiga asos solgan yangi ilmiy yo'nalish siyosiy iqtisodda «marjinalizm» deb nom oldi.»marjinalizm» fransuz tilidagi «marjinal» so‘zidan olingan bo‘lib, «eng yuqorililik», «chegaraviylik» degan ma’nolarni bildiradi. marjinalizmning bosh iqtisodiy g'oyasi - iqtisodiy munosabatlaring tahlilini obyektiv moddiy asosga emas, aksincha, iqtisodiyot subyektlarining subyektiv psixologik (ruhiy) xarakteriga ko'chirish edi. oqibatda, tovar va xizmatlarning qiymati ulari ishlab chiqarish va sotish bilan bog'liq ijtimoiy-zaruriy vaqti bilan emas, balki iste’mol qiymatlarining noyobligi,cheklanganligi bilan baholanar, pirovardda esa, ularing «eng yuqori nafliligi», «yuqori darajadagi foydaliligi» bilan izohlanar …

2 / 9

rk siyosiy iqtisod olariga kirib keldilar. bu esa, tabiiyki, marjinalizm ta’limotining u yoki bu ilmiy masalalarda turlicha talqinlar, har xil izohlarbilan chiqishiga olib keldi. marjinalizmning mafkuraviy vazifalari doirasiga quyidagicha yondashuv xarakterli edi: 1) bozor iqtisodiga asoslangan yangi iqtisodiy munosabatlari abstraktlashtirish, ularni har qanday chuqur ziddiyatlardan holi deb qarash ya’ni bozor munosabatlari keltirib chiqaruvchi ziddiyatlari yashirish, xaspo'shlash; 2) ijtimoiy takror ishlab chiqarish jarayonidagi obyektiv inqirozlarni inkor etish; 3) bozor munosabatlarining iqtisodiy qonunlari harakatini ruhiy subyektivlik asnosida tushuntirish; 4) iqtisodiy munosabatlar tahlilini alohida olingan xo'jalik asnosida o'rganib, undan umumiy xulosalar chiqarishga urinish. biroq, e’tirof etish kerakki, bu ta’limot ma’lum tarixiy davrda kapitalistik bozor munosabatlarining rivojlanishiga nazariy asos bo'ldi, zero u bozori ideallashtirgan edi. siyosiy iqtisod faniga bir qancha iqtisodiy kategoriyalar, tushunchalar, iqtisodiy tahlilning yangicha uslubiyatini(ommaviy xo'jalik munosabatlarini emas, ayrim, alohida olingan xo'jalik tahlili «robinzonada usuli») olib kirdi. agar marjinalizm ta’limotining metodologik nazariy zaminiga e’tibor qilinsa, ma’lum bo'ladiki, birinchidan, uning tayanch g'oyasi subyektiv …

3 / 9

iymati ham belgilaraydi, balki baholar zaminida buyumning foydaliligi yoki nafliligi yotadi deydilar. ularing fikriga ko'ra, buyumning naflilik darajasi uning cheklanganligiga bog'liq bo'ladi, u esa iqtisodiy voqea, jarayonning ratsional (maqsadga muvofiq) qatnashchilarida shakllanadi, cheklangan naflilik eng so'nggi, oxirgi iste’mol ne’matining nafliligi bilan ya’ni, unga biror bir iste’molchi- individium bergan baho bilan tavsiflanadi. masalan, k. menger o'zining cheklangan naflilik nazariyasini «siyosiy iqtisod asoslanmasi» nomli asarida bayon etib aytadiki, qandaydir ne’matning cheklangan foydaliligi ikki omil bilan belgilanadi: - birinchi omil —yakka, alohida individ iste’molining intensivligi ; -ikkinchi omil -qandaydir ne’matning noyobligi, cheklanganligi yoki mavjud ne’mat zaxirasi. bundan ma’lum bo'ladiki, mavjud ne’matning cheklangan zaxirasi sharoitida iste’mol qilish qancha tez bo'lsa, uning nafliligi yuqorilashgani sababli individ bu buyumni shuncha yuqori baholaydi. aksincha, iste’mol qilish qanchalik sekinlashsa, sust borsa, ratsional subyekt (iste’molchi)o‘sha buyumga shuncha past baho belgilaydi, uning zaxira hajmi ham naflilik darajasini belgilab beradi. iste’mol hajmining zaxirasi qanchalik kamayib borsa, mavjud iste’mol intensivligi sharoitida ne’matning …

4 / 9

iste’molchinining subyektiv bahosi belgilaydi, bu chegaradan nariga o'tolmaydi, aks holda iste’molning pasayishi yuz beradi; - buyumning eng past, minimal baho chegarasiga sotuvchining o'z tovari nafliligiga subyektiv bahosi bog'liq bo'ladi. boshqacha aytganda, tovarning bozor bahosi iste’molchi va sotuvchining o'zaro manfaatlari to'qnashuvi asosida belgilanadi. xo'sh, marjinalizm ta’limotining ijobiy jihatlari, iqtisod faniga qo'shgan tarixiy hissasi nimadan iborat bo'ldi? 1) siyosiy iqtisod fani e’tiborini konkret bozor munosabatlari muammolarini o'rganish zaruriyatiga burdi, ya’ni uni iste’mol va taklifga, baholar shakllanishining amaliy jihatiga qaratdi. 2) buyumlarning noyobligi, chegaralanganligi muammosini o'z nazariyasi asosiga qo'shib, jamiyat va tabiatda iste’mol resurslar cheklanganligi, ularni takror ishlab chiqish muammoli masala ekanligiga e’tiborni tortdi. bu fikr, albatta, real amaliy ahamiyat kasb etdi. 3) iqtisodiy munosabatlar mohiyatini belgilashda subyektiv psixologik yondashuvni ilgari surib, haqiqatda ham psixologik ta’sir iqtisodiyot qatnashchilari faoliyatida katta ahamiyat kasb etishini ko'rsatib berdi. bugun bu ta’sirining aniq mavjudligini hech kim rad eta olmaydi. 4) marksizm iqtisodiy ta’limotiga muholif ta’limot sifatida marksizm …

5 / 9

ining «siyosiy iqtisod tamoyillari»kitobida tartibga soldi, umumlashtirdi va shu asnoda o'zi yangi iqtisodiy maktabga asos soldi. kembrij maktabi, garchi umumiy tarzda avstriya maktabining metodologiyasiga asoslangan bo'lsa ham, («eng yuqori naflilik», «yuqorifoydalilik», «cheklaganlik») bahoni tahlil etishda cheklangan naflilikning subyektiv baholash uslubi ustuvorligini rad etdi; shuningdek, «bahoning pirovard asosi ishlab chiqarish hujjatlaridir» degan klassik iqtisod g'oyasidan voz kechdi. a. marshall o'z ta’limotida cheklangan naflilik va ishlab chiqarish harajatlari nazariyasini yaxlit bir ta’limotga aylantirishga harakat qilib, shunday xulosaga keladi: bahoni belgilashda na talab, na taklif belgilovchi ustuvor rol o'ynaydi, balki ular bozor baholari shakllanishida barobar ahamiyatga ega bo'ladi. u baho shakllanishining har uchala unsuritalab,taklif va bahoning bir-biriga ta’sirini o'zaro bog'liqlikda olib, tahlil qildi. a. marshall tushuntirdiki, bozor mexanizmi kuchli raqobat ta’sirida amal qiladi, bu esa talab va taklifning bahoga bog'liqligini kuchaytiradi. ushbu qonuniyatni u shunday sharxlaydi: bozorda tovarlar bahosi ortsa,talab kamayadi, taklif esa ko'payadi. yoki pasaysa, talab ortadi, taklif esa qisqarib boradi. demak, …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "marjinalizm iqtisodiy ta’limoti"

marjinalizm iqtisodiy ta’limoti reja: 1.marjinalizm ta’limotining mohiyati. avstriya iqtisodiy maktabi ta’limoti. 2.kembrij iqtisodiy maktabi. a. marshall ta’limoti. 1.marjinalizm ta’limotining mohiyati. avstriya iqtisodiy maktabi ta’limoti. xix asrning 70-yillaridan «siyosiy iqtisod» faniga «avstriya iqtisodiy maktabi» deb atalgan yangi oqim kirib keldi. aslida bu yangi oqim ijodkorlari k. marks asos solgan «proletar siyosiy iqtisodi»ga muqobil ta’limot sifatida ilgari surilgan, u marksizm iqtisodiy dunyoqarashining deyarli barcha asosiy ta’limotlariga tamomila qarama-qarshi bo'lgan qarashlar bilan chiqqan edi. avstriya maktabiga asos solgan yangi ilmiy yo'nalish siyosiy iqtisodda «marjinalizm» deb nom oldi.»marjinalizm» fransuz tilidagi «marjinal» so‘zidan olingan bo‘lib, «eng yuqorilili...

This file contains 9 pages in DOCX format (35.4 KB). To download "marjinalizm iqtisodiy ta’limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: marjinalizm iqtisodiy ta’limoti DOCX 9 pages Free download Telegram