islom fiqhiy maktablari

DOC 5 pages 54.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.0 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

7-mavzu. islom fiqhiy maktablari reja: 1.fiqh ilmining taraqqiyot bosqichlari 2.nasaf fiqh maktabi va bazdaviy allomalar fiqhiy merosi (ix –xii asrlar) islom dini tarqalishi jarayonida turli din va mahalliy urf-odatlarga duch kelishi natijasida viii – ix asrlarda islom huquqshunosligi – fiqh maktablari yuzaga keldi. fiqh ilmi musulmon huquqshunosligi va shariat qonun-qoidalarini ishlab chiqish bilan shugʻullanuvchi soha boʻlgani uchun diniy ilmlar qatoriga kiritilgan. fiqh atamasi arab tilida “bilmoq”, “tushunmoq” yoki “topmoq” degan maʼnoni anglatadi. fiqh – islomiy ilmlarning bir qismi boʻlib, shariat qonun – qoidalarini ishlab chiquvchi musulmon huquqshunosligi hisoblanadi. sharʼiy qonun – qoida va huquqlarni biluvchi olim “faqih” deb ataladi [17]. islom dini tarqalgan hudud kengayib, turli millatlar va xalqlar shu dinni qabul qilganlaridan va uni o‘z hayotlari tarziga aylantirdilar. diniy masalalarda turli qarashlarni paydo bo‘lishi va ularni hal qilish maqsadida musulmon olimlari katta rol o‘ynadi. muhammad payg‘ambar (a.s.) vafotlaridan keyin u kishining ishini xalifalar, sahobalar, so‘ng tobeinlar davom ettirdilar. payg‘ambardan …

2 / 5

b, ularning qarashlarini yozib, ommalashtirdilar. buning natijasida mazhablar paydo bo‘ldi. shu bilan birga ba’zi olimlarning qarashlari kengaymagani sababli ularning qarashlari mazhab darajasiga chiqa olmadi. islom huquqida ulamolar nazdida, qur’on va sunnatda kelgan ilohiy ko‘rsatmalar (hukmlar)ning majmuidir. boshqacha qilib aytganda islom dinining amaliy qismi. huquqshunoslar esa, islom qonunchilik majmuini nazarda tutudilar. 27 https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/fiqhiy-mazhablar-va-ularning-yuzaga-kelishi 119 «fiqh» esa, lug‘atda «chuqur tushunish», «idrok etish», «bilish» ma’nolarini bildiradi. istilohiy ma’nosi esa, «fiqh» - shariat hukmlarini o‘rganish, shariat qoidalarini barcha qismlari bilan anglash hamda qaysi maqsadda ishlab chiqarilganini tushunish va o‘zlashtirilgan ushbu ilmni amalga tadbiq etishdir. fiqhning manbasi: qur’on, sunnat, ijmo va qiyos. fiqh bilan chuqr shug‘ullangan olimlar faqihlar (fiqh olimi, huquqshunos) deb nomlandi. bular orasida eng ko‘zga ko‘ringan va fiqhiy mazhabi hozirgacha еtib kelgan mujtahid olimlar quyidagilardir: imom abu hanifa no‘mon ibn sobit kufiy, imom molik ibn anas madiniy, imom muhammad ibn idris shofeiy va imom ahmad ibn hanbal shayboniy. mazkur mazhablar oldingi mavzuda aytilganidek, …

3 / 5

lik ibn anas abu abdulloh (713-795) asos solgan. u «madina imomi» unvoniga sazovor bo‘lgan. imom molik madina olimlari qarashlari asosida o‘z mazhabini yaratgan. shuning uchun ushbu imom madina faqihlaridan fiqhni o‘rganib, ahli hadis qo‘llaydigan uslubni qabul qilgan va ushbu qoida asosida o‘z shogirdlarini tarbiyalagan. imom molik qur’on, sunna va ijmoga tayanib hukm chiqargan. shu bilan birga madinalik olimlarning ittifoqini ham hukm chiqarishda juda katta e’tiborga olgan. chunki muhammad (a.s.) shu shaharda yashagan va bu shahar aholisi 28 https://uz.wikipedia.org/wiki/mazhab 120 payg‘ambar va sahobalar ko‘rsatmalari va qilgan ishlarini mukammal o‘zlashtirganlarini e’tiborga olgan. olim «al-muvatto» nomli hadis ilmiga oid to‘pam muallifi hisoblanadi va mazkur asar molikiy mazhabining asosiy manbasi sifatida o‘z ifodasini topgan. muhaddis buning uchun 40 yil umrini sarflagan. bu asar ilk hadis to‘plamlaridan biri bo‘lib, bir necha ming hadisni o‘z ichiga olgan. imom molik ibn anasning shogirdlari orasida taniqli muhaddis va hanafiy mazhabi faqihi imom muhammad shayboniy (vaf. 805 y.), shofi’iylik …

4 / 5

anadi. imom shofeiyning «al-umm» va «ar-risola» kitoblari ushbu mazhab usuliga asos bo‘ldi. hanbaliy mazhabi asoschisi ahmad ibn hanbal (780-855) hisoblanadi. olim yashagan bag‘dod shahrida ilmu fan rivoj topishi bilan birga turli e’tiqodiy qarashlar markazi ham bo‘lgan. hanbaliy mazhabida qur’on, sunnat, ijmo va sahobalarning gaplari asosiy o‘rin egallaydi. qatiy zarurat sezmagan holatlardan tashqari qiyosdan foydalanmaydi. barcha hadislarni va rivoyatni (sahobalar so‘zini) qiyosdan ustun qo‘ygan. 121 imom ahmad xulafoi roshidin, sahobalar, tobeinlar, shuningdek, o‘zidan oldingi uch mazhab fiqhini o‘zlashtirgan. chunonchi ilk marta fiqhni imom abu hanifaning shogirdi imom abu yusufdan o‘rgangan. shuningdek, «men hadis yozib olgan birinchi kishi abu yusuf edi», deganidan hadisni ham shu kishidan olgani bilinadi. keyinchalik imom shofeiydan ham fiqhni o‘rgangan. o‘zi esa, imom buxoriyga ustozlik qilgan. hadis ilmi bo‘yicha «al-musnad» asari juda mashhur hisoblanadi. bu kitobda qiriq ming atrofida hadis jamlangan bo‘lib, asar hanbaliy mazhabining asosiy qarashlarini ifoda etadi. yuqorida keltirilgan fiqhiy mazhablar diniy firqalardan farq qiladi. ular …

5 / 5

oshqasida ikkinchisiga amal qilish mumkin hisolanmaydi. fiqh diniy huquqshunoslik sifatida ikki soha – shariat manbalarini ishlab chiqish (“usul al-fiqh”) [26] va shariatni maʼlum bir sohalarga tatbiq qilish (“furuʼ al-fiqh”)dan iborat [25]. viii asr oʻrtalaridan fiqh mustaqil ilm sifatida rivojlana boshladi. bu davr islom huquqshunosligi shakllanishida “oltin asr” deb nomlanadi [23]. x asrga kelib, musulmon olimlari tomonidan sunniylikdagi eng yirik fiqhiy mazhablar sifatida shofeʼiy, molikiy, hanafiy va dovudiylik qayd etilgan. hanbaliy mazhabiga mansub faqihlar faqat xii asr boshlariga kelib, eʼtirof etila boshlangan [3]. viii asr oxiri – ix asr boshlarida movarounnahrda hanafiy mazhabi tarqala boshladi. ushbu mazhab taʼlimoti asosida buxoro va samarqand shaharlarida movarounnahr fiqh maktabi tashkil topdi [1]. bu yurt faqihlari teran bilimi va qimmatli asarlari bilan butun islom dunyosida shuhrat qozondi. faqihlarning davlat hukmron doiralari va xalq ommasiga taʼsiri juda kuchli edi [11]. movarounnahrlik faqihlarning bir necha avlodlari xizmati tufayli mahalliy xalqlarning tarixiy va huquqiy anʼanalari islom madaniyatida oʻz …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom fiqhiy maktablari"

7-mavzu. islom fiqhiy maktablari reja: 1.fiqh ilmining taraqqiyot bosqichlari 2.nasaf fiqh maktabi va bazdaviy allomalar fiqhiy merosi (ix –xii asrlar) islom dini tarqalishi jarayonida turli din va mahalliy urf-odatlarga duch kelishi natijasida viii – ix asrlarda islom huquqshunosligi – fiqh maktablari yuzaga keldi. fiqh ilmi musulmon huquqshunosligi va shariat qonun-qoidalarini ishlab chiqish bilan shugʻullanuvchi soha boʻlgani uchun diniy ilmlar qatoriga kiritilgan. fiqh atamasi arab tilida “bilmoq”, “tushunmoq” yoki “topmoq” degan maʼnoni anglatadi. fiqh – islomiy ilmlarning bir qismi boʻlib, shariat qonun – qoidalarini ishlab chiquvchi musulmon huquqshunosligi hisoblanadi. sharʼiy qonun – qoida va huquqlarni biluvchi olim “faqih” deb ataladi [17]. islom dini tarqalgan hudud kengayib, t...

This file contains 5 pages in DOC format (54.0 KB). To download "islom fiqhiy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom fiqhiy maktablari DOC 5 pages Free download Telegram