7-ma’ruza

DOCX 10 pages 23.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

7-ma’ruza mavzu: islom fiqhiy maktablari. reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. 2. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash metodlari. 3. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. 4. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. fiqh soʻzi atama sifatida qur’on va hadislarda qoʻllangan. fiqh islom dini vujudga kelib, xalifalik qaror topishi bilanoq darhol tarkib topgan emas. fiqhning qaror topishi muhammad (s.a.v.) hadislari va choryorlarning aytgan gaplarini yozib olish bilan birga davom etgan. birinchi musulmonlar (sahobalar) eshitdilar va itoat qildilar hamda islomning bu mohiyatini keyingi avlodlarga (tobi’in va tabi’ at-tobi’inlar yoki vorislar), musulmonlar va islom gʻarbiy arabistondan bosib olingan oʻlkalarga shimol, sharq va gʻarbda tarqalib, u yerda tizimlashtirilgan va ishlab chiqilgan. ilk musulmon huquqshunosi muhammad ibn idris ash-shofeiy „ar-risola“ kitobida islom huquqshunosligining nazariya va metodologiyadagi asosiy tamoyillari aks ettirilgan. kitobda qonunning toʻrtta …

2 / 10

) deb atalgan. movarounnahrda burhoniddin margʻinoniy, abu lays samarqandiy va boshqa mashhur faqihlar hisoblangan. fiqh islom huquqshunosligi sifatida 2 sohada — shariat manbalarini ishlab chiqish (usul al-fiqh) va shariatni tayin sohalarga tatbiq qilish (furu’ al- fiqh)dan iborat boʻlgan. islomning sunniylik yoʻnalishi huquqshunosligida 4 ta mustaqil huquq mazhablari — hanafiylik, molikiylik, shofi’iylik va hanbaliylik vujudga kelgan. fiqhda boshqa maktablar ham mavjud edi, biroq 14-asrga kelib, mazkur 4 mazhab hamda bir necha shialik tariqatlarigina saqlanib qolgan. oʻrta asrlarda va yangi davrda fiqhga oid asarlar orasida fatvo toʻplamlari koʻpaydi. al-kuduriyning (1037 y.vaf.et.) ,,muxtasar", qozixonning (1196 y.vaf.et.) ,,fatovo", burhoniddin margʻinoniyning ,,hidoya", ibn bazzozning (1414 y.vaf.et.) ,,fatovo" asarlari bunga misol boʻladi. ular ichida ,,hidoya" asari hanafiylik mazhabida katta shuhrat qozongan amaliy qoʻllanmadir. ,,hidoya"ga bir qancha sharhlar yozilgan. musulmon faqihlarining koʻp asarlari qozi va muftilar uchun dasturilamal boʻlgan, koʻpincha maʼmurlarning buyurtmasi bilan davlat mahkamalari uchun maxsus kitoblar yozib berilgan: abu yusufning (798 y.vaf.et.) ,,kitob al-xaraj"i yoki …

3 / 10

tizimi amalga kiritilmoqda, bu esa fiqh taʼsir doirasining muayyan darajada torayishiga olib kelmoqda. shunday boʻlsa-da, fiqhning ayrim tarmoqlari, tartib-qoidalari va meʼyorlari koʻpchilik aholisi musulmon boʻlgan sharq mamlakatlarining aksariyatida biron-bir tarzda qoʻllanadi. islom huquqi oʻz vaqtida bugungi gʻarb qonunchiligi rivojiga ham taʼsir oʻtkazgan. xususan, viii asrda musulmon huquqshunoslari tomonidan ishlab chiqilgan norasmiy qiymat uzatish tizimi keyinchalik fransuz huquqidagi aval va italiya huquqidagi avallo kabi fuqarolik qonunlarida rivojlanishiga taʼsir koʻrsatdi. vii-ix asrlarda rivojlangan islom huquqidagi vaqf ingliz trast huquqidagi trastlarga sezilarli oʻxshashlik bilan ajralib turadi. masalan, har bir vaqfning voqif (oʻtroqchi), mutavillisi (ishonchli), qozi va foyda oluvchilari boʻlishi shart edi. salib yurishlari davrida angliyada xii-xiii asrlarda ishlab chiqilgan ishonch qonuni yaqin sharqda uchragan vaqf institutlari taʼsirida boʻlgan salibchilar tomonidan kiritilgan. huquqiy pretsedent metodologiyasi va qiyos orqali fikr yuritish ham islom, ham umumiy huquq tizimida oʻxshashdir. bu taʼsirlar baʼzi olimlarning islom huquqi ,,yaxlit bir butun sifatida umumiy huquq"qa asos solgan boʻlishi mumkin degan …

4 / 10

rik musulmon universitetlarida toʻrtala mazhab boʻyicha alohida dars beriladi. mazhablar umuman anʼanaviy diniy huquq doirasidan chiqmagani xolda, shariat masalalarida yengilroq yoki qattiqroq hukm chiqarishlari bilan bir-biridan farq qiladi. hozir islom mamlakatlarida xanafiylik (turkiya, pokiston, hindiston va boshqa mamlakatlar), molikiylik (tunis, jazoir, marokash, liviya), shofiʼiylik (misr, indoneziya va boshqa mamlakatlar), hanbaliylik (saudiya arabistoni) mazhablari, shuningdek, shialik tarqalgan mamlakatlar (eron, iroq, yaman va boshqa mamlakatlar)ning huquqiy hayotida jaʼfariylik mazhabi oʻz mavqeini maʼlum darajada saqlab kelmoqda. oʻrta osiyoda, xususan, oʻzbekistonda xanafiylik mazhabi keng yoyilgan. mazhab-(arabcha: مذهب maḏhab) shariat doirasidagi huquq maktablari, yaʼni islom qonunlari sistemalari (aynan: „yoʻl“ yoki „harakat tarzi“, termin maʼnosida — „diniy-huquqiy taʼlimot“, „tariqat“ yoki „maktab“) mazhablar deb ataladi. mazhablar shariat qonunlarini ishlab chiqish jarayonida huquq maktablari yoki tariqatlar sifatida yuzaga kelgan, ularga mashhur huquqshunoslar, ularning shogirdlari va izdoshlari asos solganlar. musulmon kishi mazhabda to’rtta mazhabdan birida bo'lishi joiz va shu blan brga mazhablardagi dalillarni yaxshi tushunishi orqali mazhablardagi dalillarning kuchlisiga …

5 / 10

asoschisi, ilohiyot mutaxassisi boʻlgan. hanafiya mazhabi sunniylik yoʻnalishiga mansub boʻlgan musulmonlarning uchdan bir qismini oʻz ichiga oladi. abu hanifa rohmatulohi alayh asos solgan hanafiylik mazhabi viii asrning o’rtalarida, keng tarqala boshlab, shu asrning oxirlarida uzoq-yaqin o’lkalarga, jumladan movarounnahrga yetib kelgan edi. turli shaharlardagi hanafiy markazlarining shakllanishiga iroq, xuroson maktablarining ta’siri salmoqli bo’ldi. muhammad ibn hasan shayboniy rohmatullohi alayh (vaf. 805 y.) ning shogirdi abu hafs ahmad ibn hafs al-kabir al-buxoriy rohmatullohi alayh (150/768- 216/832) buxoro maktabiga asos soldi. u zotning to’liq ismi sharifi-ahmad ibn hafs ibn zaburqon ibn abdulloh ibn buxoriy. u zot o’z yurtida egallashi mumkin bo’lgan barcha ilmlarni puxta o’zlashtirgach, bag’dod sari yo’l oldilar. u yerda imom muhammad rohmatullohi alayhdan hanafiylik mazhabi fiqhini o’zlashtirgach, yana o’z yurtlariga qaytib keladilar. shu bois, u zot hanafiylik ta’limotini birinchi bo’lib movarounnahrga olib kekgan shaxs sifatida ma’lum va mashhurdirlar. abu hafs ahmad ibn hafs kabir buxoriy rohmatullohi alayh buxoroda ilmiy va diniy …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "7-ma’ruza"

7-ma’ruza mavzu: islom fiqhiy maktablari. reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. 2. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash metodlari. 3. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. 4. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. fiqh soʻzi atama sifatida qur’on va hadislarda qoʻllangan. fiqh islom dini vujudga kelib, xalifalik qaror topishi bilanoq darhol tarkib topgan emas. fiqhning qaror topishi muhammad (s.a.v.) hadislari va choryorlarning aytgan gaplarini yozib olish bilan birga davom etgan. birinchi musulmonlar (sahobalar) eshitdilar va itoat qildilar hamda islomning...

This file contains 10 pages in DOCX format (23.7 KB). To download "7-ma’ruza", click the Telegram button on the left.

Tags: 7-ma’ruza DOCX 10 pages Free download Telegram