o‘rta osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi

DOC 42,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1557123802_74261.doc o‘rta osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi reja: 1.shahar tushunchaci. 2.o‘rta osiyoning qadimgi shaharlari to‘g‘risida yunon-rim-xitoy manbalari 3.o‘rta osiyoning o‘rta asr shaharlari to‘g‘risida – arab mulliflarining asarlari manba sifatida shahar tushunchaci. o‘rta osiyo xududida sunggi bronza va ilk temir davrida bo‘lib utgan etnik jarayonlar nafakat o‘rta osiyo, balki keyingi davrlarda hindistondan janubi-sharqiy yevropagacha bo‘lgan ko‘shni davlatlarning rivojlanishida katta axamiyatga ega edi. bu davr o‘rta osiyo etnik tarixini o‘rganishning mushkulligi yozma manbalarning yukligi va arxeologik manbalarning to‘lik va aniq ma'lumotlar bera olmasligidan iboratdir. shunga qaramasdan keyingi davr ma'lumotlari, tarixiy-lingvistik ma'lumotlar va har kuni kupayib borayotgan arxeologik manbalar bu soxada bir necha muxim va ancha anik xulosalarni chiqarishga imkoniyat beradi. o‘rta osiyo haqidagi dastlabki yozma manbalar bu xududda miloddan avvalgi 7-6 asrlarda eron tilida so’zlashadigan etnik guruxga mansub bir necha xalk va elatlarning-sug‘dlar, baktriyaliklar, margiyonaliklar, xorazmiylar, parfiyaliklar, saklar va xokazolar yashaganligi tugrisida ma'lumot beradilar. bu xalklar va ayniqsa xorazmiylar, sugdliklar va …

sh xududlar xam eslatib utiladi: sugd, margiyona, xorazm, baktriya va xokazolar. shuningdek «avesto»da yarimafsonaviy «aryonam vayjo» ya'ni «oriylar yurti» tugrisidagi xotiralar xam mavjud. bu xudud oriylarning dastlabki yashagan joyi xisoblangan. ko’pgina olimlar bu yurtni xorazm bilan boglaydilar. ammo, fikrimizcha bu nafakat xorazm balki kengrok butun o‘rta osiyo va unga shimolda tutash viloyatlar xam kirgan. o‘rta osiyo viloyatlarning eng kadimgi nomlari yasnaning 3 kitobi va videvdatning 1 kitobida sanab utiladi. yasnadagi davlatlar ruyxatida bu eroncha tilda so’zlashuvchi elatlarning vatani «aryonam vayjo» yoki «oriylar yurti». bu yurtda ko’plab yaylovlar, o’zun toglar, kullar va daryolar mavjud. bu yurtdan keyin porutu, iskata, mouru, gova, sugda, xvarizam yurtlari sanab utiladi. yasna kitobida oriylar yurti tugrisida kuyidagicha yozib utiladi: «bu yurtning kushinlari kupgina yurishlar uyushtiradilar, keng yaylovlarda kupgina mollarni bokadilar». «videvdat» kitobida zardushtiylarning ulug va dono xudosi axuramazda paygambar zaratushtraga kuyidagilarni xabar kiladi: «spitama zaratushtra. odamlar yashaydigan joylarda baxt kam bulsa xam men ularga tinchlik va …

joylashgan viloyat bulgan. bu yerda baland pomir, xindikush, gisar, tyanshan toglari, chukur kaspiy, orol, balxash, issikkul kullari, keng amudaryo va sirdaryo daryolari joylashgan. videvdatning aloxida maxsus bobida aryonam vayjoning vanxvi dat'yo daryosi buyida joylashganligi yozib utiladi. aryonam vayjoning chegaralari tugrisida «avesto»da anik ma'lumotlar yuk. bu yerda u baland toglik xudud deb eslatiladi. vanxvi dat'yo daryosi kaysi daryo ekanligi ma'lum emas. ba'zi olimlarning fikricha bu amudaryodir. shuningdek «avesto»da yana bir keng daryo ranxa xam eslatiladi. ba'zi olimlarning fikricha bu sirdaryodir. kadimgi yunon olimlarining ma'lumotlariga kura esa skiflar tilida ra bu volgadir. «avesto»da ismi keltirilgan boshka daryolar: zarnushat, vitanxuxat, frazdanlarning xozirda kaysi daryo ekanliklari bizga noma'lum. zarnumat oltin daryo degan ma'noni bildiradi. bu tushuncha zarafshon (oltin keltiruvchi) nomida saklanib kolgan. «avesto»da keltirilgan mamlakatlarning nomlanishi axamoniylar shoxlarining mixxatsimon yozuvlari va yunon tarixchilarining asarlarida xam takrorlanadi. shunday kilib, bu manbalar o‘rta osiyo va unga tutash xududlar oriy kabilalarining markazi tomonidan o’zlashtirilganligi va ularning kadimda …

am sodir bulgan. masalan: kuchmanchi va utrok axoli o‘rtasida. kuchmanchilarning utroklashuvi, ularning utrok xayot tarziga utishi, ularning shaxarlardagi axoliga kushiluvi bu jarayonlar o‘rta osiyo xududida ming yillar davomida davom etgandir. shuningdek rus elatlari xam xududlari yakinligi tufayli o‘rta osiyo elatlari bilan turli madaniy, iktisodiy va etnik alokalar urnatganlar. bu kisman yoki umumiy ikki tillik va o’z ona tilini unutish, madaniy jixatdan bir-birining yutuklaridan foydalanish, yangi xujalik-madaniy tiplarning paydo bulishiga olib kelgan. o’zbekiston tarixida o’zbek xalkining kelib chikishini kaysi davrdan urganish tugrisida anik bir fikr mavjud emas. ba'zi olimlar o’zbek xalkining etnogenezini bu xalkga yozma manbalarda o’zbek deb nom berilgan davrdan boshlab urganish kerak deb xisoblaydilar. ikkinchi gurux olimlar esa o’zbek xalkining kelib chikishini yanada kadimrok davrlardan boshlash kerak deb xisoblaydilar. birinchi gurux tarafdorlari o’zbek xalqining kelib chiqishini sak-massagetlar, sugdliklar, xorazmiylar va xokazolar nomi keltirilgan bexistun mixxatsimon yozuvlaridan boshlab o’rganish kerak deb xisoblaydilar. bizning fikrimizcha, o’zbek xalkining tarixini yanada qadimiyrok davrlardan …

hkacha kilib aytganda pomir-fargona (o’zbeklar, tojiklar) irkiga mansubdirlar. bu katta yevropeoid irkining kichik irk tiplaridan biridir. bu irkning paydo bulishi tugrisida bir necha gipoteza mavjud. ularning biriga kura bu irk yanada qadimiyrok o‘rta osiyoda tarkalgan yevropeoid irkining asosida paydo bulgan. yana bir gipotezaga kura yevropeoid irkining milodiy 1 mingyillikda transformatsiyasi natijasida bu irk vujudga kelgan. milodiy 1 mingyillikning o‘rtalarida mongoloid irkli turk kabilalarining kuchishi sodir buladi. ammo dastlabki davrlarda bu jarayon unchalik katta axamiyatga ega bulmaydi. keyingi asrlarda o‘rta osiyo ikki daryo oraligi irkining rivojlanishi davom etadi va xozirda bu irk katta o’zgarishlarni o’z boshidan kechirgan. o‘rta osiyo tarix fanida o’zbek xalkining kelib chikishiga zamin yaratgan o‘rta osiyo ikki daryo oraligi irkining kaerda va kachon vujudga kelganligi tugrisida anik bir fikr yuk. birinchi gurux olimlarning fikriga kura o‘rta osiyo ikki daryo oraligi irki aynan shu xududda 6-8 ming yil oldin paydo bulgan. ikkinchi gurux olimlar esa bundan 3 ming yil …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘rta osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi"

1557123802_74261.doc o‘rta osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi reja: 1.shahar tushunchaci. 2.o‘rta osiyoning qadimgi shaharlari to‘g‘risida yunon-rim-xitoy manbalari 3.o‘rta osiyoning o‘rta asr shaharlari to‘g‘risida – arab mulliflarining asarlari manba sifatida shahar tushunchaci. o‘rta osiyo xududida sunggi bronza va ilk temir davrida bo‘lib utgan etnik jarayonlar nafakat o‘rta osiyo, balki keyingi davrlarda hindistondan janubi-sharqiy yevropagacha bo‘lgan ko‘shni davlatlarning rivojlanishida katta axamiyatga ega edi. bu davr o‘rta osiyo etnik tarixini o‘rganishning mushkulligi yozma manbalarning yukligi va arxeologik manbalarning to‘lik va aniq ma'lumotlar bera olmasligidan iboratdir. shunga qaramasdan keyingi davr ma'lumotlari, tarixiy-lingvistik ma'lumotlar va har kuni...

Формат DOC, 42,5 КБ. Чтобы скачать "o‘rta osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘rta osiyo shaharlarining payd… DOC Бесплатная загрузка Telegram