tasavvuf ta'limotining sharq madaniyatiga ta'siri

DOCX 27 pages 73.2 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.2 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri reja: 1 tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. 2 tasavvuf ta'limotida qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlikka oid gʻoyalarining rivojlantirilishi. 3. islomda avliyo tushunchasining sharhi. yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiya tariqatlarining ijtimoiy ahamiyati 4 tasavvufda ruhiy tarbiya bosqichlari va maqom. 5 zamonaviy tasavvuf tariqatlari. tasavvuf (arabcha suvf – soʻfiylik) – islomda insonning ruhiy dunyosi toʻgʻrisidagi, uni ruhiy-axloqiy jihatdan komillik sari yetaklovchi taʼlimot; diniy eʼtiqod, soʻfiylik oqimi. “mistitsizm”, “mistika” soʻzlari qadimgi yunon tilidagi mystikos – “yashirin”, “sirli” soʻzidan olingan boʻlib, ilohiyat bilan bevosita muloqot qilish mumkinligi haqidagi taʼlimot. bu taʼlimot insonning xudo bilan aql va hissiyotdan yuqori boʻlgan sirli aloqasi boʻlib, uning natijasida inson ongida xudoni bilish hosil boʻladi. qadimgi sharq va yunon dinlarida ham insonni gʻayritabiiy kuchlar bilan bogʻlaydigan urf-odatlar (misteriyalar) – mistitsizm elementlari bor edi. yakkaxudolik dinlarining barchasida mistitsizmga xos unsurlar mavjud. hayotning barcha sohalari diniy eʼtiqod bilan bogʻliq …

2 / 27

yaqin deb eʼtirof etiladi. qadimdan tarkidunyo qilgan zohidlar jundan toʻqilgan kiyim yoki poʻstin kiyib yurishni odat qilganlar. bu bilan ular bashang kiyinib yuruvchi ahli dunyolardan farqli hayot tarzini oʻzlarida namoyon etganlar. jundan kiyim kiyib yurishni odat qilganlari uchun ularni jun kiyimlilar (forschasi pashminapo‘sh), ya’ni so‘fiy deb yuritganlar. bizningcha, shu keyingi etimologik ma’no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so‘fiy so‘zining «suf» so‘zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. agar «suf» so‘zidan so‘fiy yasalgan bo‘lsa, o‘z navbatida, «sufiy»dan «tasavvuf», «mustasuf», «muttasuf», «mutasavvif» so‘zlari hosil bo‘lgan. mustasuf o‘zini so‘fiylarga o‘xshatib, taqlid qilib yuradigan, ammo asl maqsadi amal-mansab, molu mulkka intilishdan iborat bo‘lgan kishilarga nisbatan ishlatilgan so‘z bo‘lsa, mutassuf tariqat va haqiqatda muayyan manzillarni egallagan, biroq so‘fiy darajasiga ko‘tarila olmagan kishidir. qalban so‘fiyona g‘oyalarga moyil, tasavvufni e’tiqod — maslak qilib olgan, lekin tariqat amaliyotini o‘tamagan, rasman so‘fiy bo‘lmagan odamlar esa mutasavvif hisoblanganlar. husayn voiz koshifiy “futuvvatnomai sultoniy” nomli asarida (a.qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1994. tarjima …

3 / 27

— jism-tanani iloh toatiga bag‘ishlash bo‘lsa, ma’nida ozodlik – botinni barcha aloqalardan tozalab, ruhni hur va pok saqlash demak. so‘fiyga hech bir narsa va hech bir kishi qaram bo‘lmasligi; uning o‘zi ham hech bir narsaning, hech bir odamning qarami bo‘lmasligi kerak. so‘fiynnng ozodligi deganda, tasavvuf ahli solikning bashariy sifatlardan mutlaq qutulishi va ilohiy faqr sifati bo‘lmish pok ruh ko‘rinishida istig‘no olami — tangri taolo olamining zaruratlari bepoyonligini kullan idrok etishini anglaganlar. so‘fiy yana «sirri sof, aqli etuk, muhabbat ahliga dil bog‘lagan» (koshifiy) bo‘lishi, nafasidan bedardlar qalbi bedor bo‘lmog‘i kerak. so‘fiylar ruhoniyat bilan suhbat quradigan, kayhonu falak asroridan mujda keltiradigan, faqrni ixtiyoriy ravishda bo‘yinga olib, tabiiy axloqni tark eta borib, ilohiy axloqni kasb etuvchi, ezgulik yo‘lida jonini fido qiluvchidirlar, ular borliq va yo‘qlik, zamon va makondan xorij, azalu abadni birlashtirgan mukarram zotdirlar islom dinida hijriy 3-asrga kelib, so‘fiylar va tasavvuf talimotlari va tariqatchilar paydo bo‘ldi. hozirgi kunda ham bor. uning ahllari …

4 / 27

unosligida, sharʼiy koʻrsatmalarni amalga tatbiq etishda 4 ta yoʻnalish boʻlganidek, tasavvufda ham bir necha tariqatlar shakllangan. mashhurlari – tayfuriya, junaydiya, hakimiya, qodiriya, yassaviyya, malomatiyya, kubroviyya, mavlaviya, naqshbandiya tariqatlaridir. " tasavvuf. — haqiqat sari intilish, odamlardan tamagirlik qilmaslik va faqirlikni ixtiyor etishdir". zunnun almisriy (859 y.v.e.), "sufiy boylik istab o‘zini charchatmas va yoʻqotgan boyligiga achinib, bezovta boʻlmas", desa, junayd albag’dodiy (909 y.v.e.) " tasavvuf. — qalbni sof tutmoq, tug’ma zaiflik va noxush axloqlardan forig’ bo‘lib, hayvoniy va nafsoniy tuyg’ular ustidan g’alaba qilmoq", deb ta’rif bergan. yana u " tasavvuf bir uy bo‘lsa, shariat unga kiradigan eshikdir", degan. so‘fi olloyor bu ta’rifni quvvatlab:shariatsiz kishi uchea havog’a ko‘ngil berma aningdek xudnamog’adeb yozadi. tasavvuf islom shariati talablarini ham ixlos bilan bajargan xolda zuxd, taqvo, kamtarlik kabi oliyjanob fazilatlarni oʻzida mujassam etib, nafsni poklash yo‘li bilan komil inson darajasiga erishishga harakat qilishdan iborat. tasavvuf ning oʻziga xos istilohi mavjud. masalan, tasavvuf ilmidan saboq beruvchi shaxs— …

5 / 27

i ichida bo‘linish yuz beradi, ayniqsa, xalifa usmon raziyallohu anhu zamonida boylikka ruju qo‘yish, qimmatbaho tuhfalar bilan qarindosh-urug‘lar, yaqin do‘st-birodarlarni siylash rasm bo‘ladi. umaviya xalifaligi davriga kelib esa, saroy hashamlari, dabdabali bezaklar, oltin-kumushga berilish, xazina to‘plash avj oldi. ya’ni diniy mashg‘ulotlar, xudo yo‘lidagi toat-ibodat o‘rnini dunyoviy ishlar, dunyo moliga muhabbat egallay boshladi. bu hol diniy amrlarni ado etishni har qanday dunyoviy ishlar, boyliklardan ustun qo‘ygan e’tiqodli kishilarning noroziligiga sabab bo‘ldi. ular orasida hadis to‘plovchi muhaddislar, ilgaridan qashshoq bo‘lib, uy-joy, mol-mulkka e’tibor qilmagan sahobalar ham bor edi. bularning bir qismi dinni himoya qilib, ochiq kurashga otlangan bo‘lsalar, ikkinchi qismi qanoat va zuhdni («zuhd» so‘zidan «zohid» so‘zi kelib chiqqan) asosiy maqsad qilib olib, saroy ahli va sarvatdorlar, boylar axloqiga qarshi norozilik belgisi sifatida tarkidunyochilik g‘oyasini targ‘ib etib, ijtimoiy faoliyatdan butunlay chetlashganlar, surunkali toat-ibodat bilan shug‘ullanganlar. kufa, bag‘dod, basra shaharlarida tarkidunyo qilgan zohidlar ko‘p edi, aytish kerakki, ularning obro‘-e’tibori ham xalq orasida katta …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf ta'limotining sharq madaniyatiga ta'siri"

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri reja: 1 tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. 2 tasavvuf ta'limotida qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlikka oid gʻoyalarining rivojlantirilishi. 3. islomda avliyo tushunchasining sharhi. yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiya tariqatlarining ijtimoiy ahamiyati 4 tasavvufda ruhiy tarbiya bosqichlari va maqom. 5 zamonaviy tasavvuf tariqatlari. tasavvuf (arabcha suvf – soʻfiylik) – islomda insonning ruhiy dunyosi toʻgʻrisidagi, uni ruhiy-axloqiy jihatdan komillik sari yetaklovchi taʼlimot; diniy eʼtiqod, soʻfiylik oqimi. “mistitsizm”, “mistika” soʻzlari qadimgi yunon tilidagi mystikos – “yashirin”, “sirli” soʻzidan olingan boʻlib, ilohiyat bilan bevosita muloqot qilish...

This file contains 27 pages in DOCX format (73.2 KB). To download "tasavvuf ta'limotining sharq madaniyatiga ta'siri", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf ta'limotining sharq ma… DOCX 27 pages Free download Telegram