grammatika va uning bo'limlari

PDF 48 pages 5.6 MB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.6 MB

File type PDF

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

презентация powerpoint 1 4-mavzu: 4-yozuv va uning kelib chiqishi mavzu: grammatika va uning bo‘limlari. reja grammatika va uning qismlari morfologiya va uning o‘rganish doirasi. morfemika: morfema tasnifi.  so‘z yasalishi.  so‘z turkumlari. tavsiya etiladigan adabiyotlar roʻyxati  ирисқулов м.т. tилшуносликка кириш. дарслик. – тошкент: янги аср авлоди, 2009.  xolmanova z. tilshunoslikka kirish. oʻquv qoʻllanma. - t.: 2007  yo‘ldoshev i. va b. tilshunoslikka kirish. oʻquv qoʻllanma. - t.: 20013 3 tayanch tushunchalar grammatika yetakchi va ko‘makchi morfema so‘z turkumlari grammatik ma’no morfemika mustaqil so‘z turkumlari yordamchi so‘z turkumlari 5 grammatika grammatika grekcha so‘zdan olingan bo‘lib, “o‘qish va yozish san’ati” ma’nosini bildiradi. grammatika til qurilshini o‘rganuvchi bo‘lim sifatida morfologiya va sintaksisdan iborat. morfologiya so‘z turkumlari, so‘zning grammatik shakli, grammatik ma’nosi, morfologik kategoriyalarni o‘rganuvchi bo‘limdir. morfemika va so‘z yasalishi bo‘limlari ham ayrim adabiyotlarda morfologiya tarkibida o‘rganiladi. sintaksis grekcha so‘z bo‘lib, “tuzish” demakdir. sintaksisda so‘z birikmalari, gap turlari o‘rganiladi. morfologiya va …

2 / 48

xiy) 1. tin+ch+lik 2. gul+chi+lar 3.asal+ari 4.qiz+cha+ning 5. o‘qi+di+m tashqari 1. tash+qari 2. un+da(moq) 3.yuk+sa+k 4.yur+ak 5.kitobni(ning)+ki morfema boduen de kurtene a.g‘ulomov morfema mazmun (ichki) -la – so‘z yasovchi morfema -la: l va a ifoda (tashqi) morfema mazmun jihati ifoda jihati 1.-chi – shaxs oti yasovchi morfema 2. -lar – ko‘plik ma`nosini bildiradigan morfema 3. -ning – qarashlilik ma’nosini ifodalaydigan morfema 1.-chi – ch va i 2. -lar – l, a, r 3. -ning – n,i,ng morfema qo‘shilish o‘rniga ko‘ra 2 xil: prefiks (lot. oldindagi) ba-, be-, no-, ser postfiks (suffiks) (lot. - tirkalgan) -la, -lan, -ir infiks (lot. - tirkalgan) ishqiboz, gultojixo‘roz so‘zlarning qo‘shim- chaga aylanishidan: - dir (turur), -yapti (yotibdi), -digan (turg‘on) morfemalarning hosil bo‘lishi sodda qo‘shimchalar qo‘shilishidan: - chilik, -garchilik, - imli, -arli, -lash boshqa tildan qo‘shimchaning kirib kelishi natijasida: -an, - iy, ser-, be-, bo- boshqa tildagi so‘zning qo‘shimcha sifatida kirib kelishidan: -kash, -paz, - dor, …

3 / 48

qayrag‘och (qora yog‘och), odamovi (odam yovi). qo‘shimchalar soddalanishi -dosh shakli fe’l yasovchi -da (tarixiy) (-la) va ot yasovchi -sh qo‘shimchalarining birikuvidan (da-sh, dosh) hosil bo‘lgan. –niki qo‘shimchasi tarixan -ning va –ki qo‘shimchalaridan iborat bo‘lgan. -yap qo‘shimchasi aslida yot ko‘makchi fe’lining ravishdosh shaklidan kelib chiq- qan: o‘qib yotibdi – yotib//-yatip || yap. affiksal pleonazm  plеоnаzm – yunоnchа «pleonasmos – оrtiqchаlik» mа’nоsini ifоdаlаydi. bir so‘zdа mа’nоlаri bir хil yoki yaqin bo‘lgаn аffikslаrning tаkrоrlаnishi аffiksаl plеоnаzm (qo‘sh qo‘llanish) dеyilаdi.  masalan: bir+i+si, yarm+i+si, kichik+kina+gina, ayt+ingiz+lar.  pleonazm:  a) yonma-yon holatda: singl+i+si, un+i+si;  b) distant holatda: ish+da+lig+im+da. pleonazm hosil bo‘lish omillari 20 pleonazm 1. bir tilda yuzaga keladi: shun+i+si, (romanning) so‘zboshisi. 2.turli tillar doirasida yuzaga keladi: axborot+lar, ulamo+lar ◦so‘z yasalishi ◦(derivatsiya) yasama so‘zlar lisоniy gulchi, aqlli, ishla kitоbchi, selfichi nutqiy yasovchi asos shakllari yasama so‘z: temirchi+lik, sanoq+siz qo‘shma so‘z: belbog‘+li, oliyjanob+lik juft so‘z: baxt-saodat+li, katta-kichik+lik takroriy so‘z: qahqah+a, sharshar+a tub so‘z: …

4 / 48

fin-ugor tillari (venger, eston, fin, ugor), yapon va koreys tillari kiradi.  analitik tillarga xitoy-tibet tillari, hind- yevropa tillari (ingliz, fransuz) tillari ham kiradi. grammatik ma’noning ifodalanishi  takror biror grammatik ma`noni ifodalash uchun bir so‘zni ikki marta takrorlash bo‘lib, u lingvistikada reduplikatsiya (ikkilanish) deb yuritiladi.  mas., malay tilida – orang - odam, orang-orang- odamlar, xitoy tilida sin-yulduz, sin-sin-yulduzlar. o‘zbek tilida: sap-sariq, ko‘m-ko‘k  ichki fleksiya. u turli grammatik ma`nolarni ifodalash uchun so‘z tarkibidagi tovushlarning o‘zgarishidir.  mas., arabcha-kitob-kutub, kataba-kutuba. grammatik ma’noning ifodalanishi  suppletivizm. suppletivizm deganda, bir so‘zning turli grammatik shakllarining har xil so‘z o‘zaklaridan yasalishi tushuniladi: я – меня, мы - нас o‘zaro bir-biriga zid qo‘yilgan va qiyosan olingan grammatik ma’nolar tizimi va ularga xos ifoda vositalari – grammatik shakllar tizimi grammatik kategoriya deyiladi. grammatik kategoriyalar so‘zning qaysi turkumga kirishi bilan bog‘liq. har bir so‘z turkumining o‘z grammatik kategoriyasi bor. masalan: otlarda kelishik kategoriyasi, son kategoriyasi, fe’llarda …

5 / 48

h fe’l ravish 33 mustaqil so‘z turkumlari yordamchi sozlar yordamchi sozlar bog‘lovchi ko‘makchi yuklama oraliqdagi so‘zlar oraliqdag i so‘zlar modal so‘zlar undov so‘zlar taqlid so‘zlar so ‘z la rn in g se m an ti k ta sn if i (r .s ay fu lla ye va ) mustaqil lug‘aviy ma’noli so‘z: fe’l, ot, sifat, son, ravish, taqlid nomustaqil lug‘aviy ma’noli so‘z: olmosh va so‘z-gap. lug‘aviy ma’nosiz so‘z: ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama so‘zlarning morfologik tasnifi: 1 2 4 o‘zgaruvchi leksema: fe’l, ot, sifat, son o‘zgarmas leksema: ko‘makchi, bog‘lovchi, ravish, yuklama, undov, so‘z-gap. s o ‘z la r n in g s in ta k ti k ta s n if i ( r .s a y fu ll a y e v a ) gap bo‘lagi bo‘lishga xoslanmagan so‘z: undov, modal, so‘z-gap gap bo‘lagi bo‘lishga xoslangan so‘z: fe’l, ot, sifat, son, ravish, taqlid, olmosh; sintaktik aloqa vositasi bo‘lishga xoslangan so‘z: ko‘makchi, …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "grammatika va uning bo'limlari"

презентация powerpoint 1 4-mavzu: 4-yozuv va uning kelib chiqishi mavzu: grammatika va uning bo‘limlari. reja grammatika va uning qismlari morfologiya va uning o‘rganish doirasi. morfemika: morfema tasnifi.  so‘z yasalishi.  so‘z turkumlari. tavsiya etiladigan adabiyotlar roʻyxati  ирисқулов м.т. tилшуносликка кириш. дарслик. – тошкент: янги аср авлоди, 2009.  xolmanova z. tilshunoslikka kirish. oʻquv qoʻllanma. - t.: 2007  yo‘ldoshev i. va b. tilshunoslikka kirish. oʻquv qoʻllanma. - t.: 20013 3 tayanch tushunchalar grammatika yetakchi va ko‘makchi morfema so‘z turkumlari grammatik ma’no morfemika mustaqil so‘z turkumlari yordamchi so‘z turkumlari 5 grammatika grammatika grekcha so‘zdan olingan bo‘lib, “o‘qish va yozish san’ati” ma’nosini bildiradi. grammatika til qurilshini o‘rg...

This file contains 48 pages in PDF format (5.6 MB). To download "grammatika va uning bo'limlari", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatika va uning bo'limlari PDF 48 pages Free download Telegram