boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi

PPTX 20 sahifa 1,6 MB Bepul yuklash

20 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1,6 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 20

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 20

boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarini o’qitish jarayonida boshlang’ich sinf o’quvchilarining moddiy dunyoqarash asoslarini shakllantirish boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi tabiiy fanlar qadimgi fanlardan bo‘lib, tabiat haqidagi fanlar tizimi, tabiiy fanlar majmui tabiatning inson ongida aksi bo‘lgan geografiya jamiyatning rivojlanishi bilan mukammallashadi. geografiyaning maqsadi tabiat hodisalarning mohiyatini aniqlash, tabiat qonuniyatllarni bilish hamda ulardan amalda foydalanish imkoniyatlarni ochib berishdan iborat bo‘lib uning rivojlanish bosqichlari barcha fanlar kabi tabiiy fanlarning rivojlanish jarayoni 6 bosqichga bo‘linadi. 1-bosqich. eramizgacha bo‘lgan v–i asrlarni o‘z ichiga oladi. ma’lumki, «geografiya» fani yoki dunyoviy fanlar haqidagi ilmiy tasavvur va kuzatishlar gretsiyada rivojlandi. grek olimlari «geografiya» faniga ilmiy asos soldilar. eramizgacha bo‘lgan iv asrda aristotel, platon yevdoks, knidskiy, ptolomey dunyoning geomarkazini tuzdilar, empedokl, sababsiz hech narcha hosil bo‘lmasligini va hech narsa izsiz yo‘qolib ketmasligini aytdi. levkin demokrit, epikur dunyoning atomlardan tuzilganligi haqida farazni bildirishdi. pifagor dunyoning sharsimon ekanligini, eratosfen esa yerning radiusini aniqladi, giparx yerdan oygacha bo‘lgan masofani …

2 / 20

lar kiradi. bu davrdagi olimlar geografiya sohasida katta tajribalar olib borishmagan bo‘lishsada, kuzatish va fikrlash asosida uni rivoj-lantirdilar. qadimgi gretsiya insoniyatga ilm va fanning buyuk darg‘alarini yetkazib berdi. ularning kuzatishlar natijasida yozib qoldirgan ayrim durdona fikrlar hozirgacha ahamiyatini yo‘qotgan emas. oradan ming yillar o‘tganiga qaramasdan ularning fikrlari odamlarning dunyoga bo‘lgan munosabatida, ma’naviyat va madaniyatida alohida o‘rin egalaydi. geografiyaka u davrlarda kam e’tibor berilgan bo‘lsa, hozir taraqqiyotni, tabiatni, odamlarni va jamiyatning quvvatini belgilaydigan kuchga aylandi. 2-bosqich. eramizgacha bo‘lgan viii-vi asrlarni o‘z ichiga oladi. «geografiya» fani rivojlanishining birinchi bosqichini shu kungacha aytilgan barcha fikrlarni inkor qilgan holda «avesto» ma’lumotlariga asoslanib, «avestoni» astronomiya, tabiat, ekologiya, qishloq xo‘jaligi va tabiat haqidagi ilmlar birinchi bo‘lib yozib qoldirilganini bilamiz. «avesto» faqat diniy tushunchalar haqidagi bitiklardan iborat emas, balki yuqorida qayd etilgan fanlarning dastlabki ildizlari yozilgan manba hamdir. bugungi kunda o‘quvchilarni har tomonlama ilmiy dunyoqarashni shakllantirish maqsadga muvofiqdir. bu vazifani boshlang‘ich sinflarda amalga oshirishda tabiatshunoslik fani muhim …

3 / 20

imlar paydo bo‘lib, ular grek-yunon olimlari tabiiy fanlar haqida dastlabki ilmni «avesto»dan ko‘chirib, grek-yunongacha tarjima qilib o‘zlariniki qilib o‘zlashtirib olganlarini yozib qoldirganidan so‘ng, dunyoviy fanlar rivojlanishining birinchi bosqichi yoki dastlabki ildizlari bizning yurtimiz markaziy osiyoda deb aytishga haqlimiz. bu o‘rinda ta’kidlash joizki, fanning rivojlanishi eramizgacha bo‘lgan iv asrdan emas, balki viii asrdan boshlangan. hali bu borada ko‘pgina fikrlar aytilishi aniq. 3-bosqich.viii-xiiasrlarni o‘z ichiga oladi. «geografiya» rivojiga hissa qo‘shgan ilk olimlardan biri ahmad ibn nasr jayxoniydir. 8–9 asrlarda bu ulug‘ inson markaziy osiyo, xitoy, hindiston mamlakatlarining o‘simliklar va hayvonot dunyosi haqida qimmatli ilmiy fikrlar, shuningdek, shu mintaqalarda tarqalgan o‘simlik va hayvonlardan aholi tomonidan foydalanilishi va ularning insonlar hayotidagi ahamiyati haqida yozib qoldirilgan. qomusiy olimlardan biri bo‘lgan al-xorazmiy viii–ix asrlarda yashadi. xivada tug‘ilgan bu olim, bag‘dod akademiyasining asoschilari va rahbarlaridan biri sanaladi. xorazmiy tabiiy fanlardan, «astronomiya» va «geografiya» fanlari rivojiga katta hisa qo‘shgan, u «algebra» fanining asoschisi. «algebra» so‘zi uning «al-kitob al …

4 / 20

izika, geografiya, geologiya, botanika, tibbiyot, etnografiya, falsafa va boshqa fanlarga oid asarlardir. zahiriddin muhammad bobur «boburnoma»sida andijondan hindistongacha bo‘lgan joylarning tabiati, iqlimi, o‘simliklari va hayvonlari haqida ma’lumot berdi. tabiatshunoslik tushunchalarini o‘zlashtirishda predmetlararo; nutqni rivojlantirish, o‘qish, matematika, ona tili, musiqa, ashulla, mehnat taʼlimi, rasm fanlari bilan aloqa o‘rnatilishi muhim ahamiyatga ega. predmetlararo aloqadan tizimli ravishda foydalanish bolalarni ilgari olingan bilimlarni qo‘llashiga, o‘quv faoliyatlarining barcha turlarida mantiqiy bog‘lanish o‘rnatishga o‘rgatadi. tabiatshunsolik fanini o‘qitish metodikasini yaxshi bilish boshlang‘ich sinf o‘qituvchisiga bolalarni o‘qitishni to‘g‘ri tashkil qilish imkonini beradi. ulug‘bek samarqandda ilmiy madrasa ochib, uning boshchiligida astronomiya fani rivojlandi, yulduz yilining uzunligi 365 kun, 6 soat, 10 minutu 8 sekundligini aniqladi. texnika taraqqiy etgan hozirgi davrda aniqlangan yulduz yili uzunligi bilan ulug‘bek aniqlangan bu muddat orasidagi bu farq bori-yo‘g‘i 1 minutu 2 sekunddir. o‘rta asrlarda sharqda ilm-fan juda tezlik bilan rivojlandi. sharq olimlari yunon olimlarining ilmiy asarlarini o‘rgandilar va ularni o‘z tillariga tarjima qildilar. o‘rta …

5 / 20

. keng qamrovda bilim beradigan universitetlar ochildi. tabiiy fanlarga qiziqish doirasi juda kengaydi. fan jamiyat rivojida o‘ziga xos o‘rin egalladi. ammo texnik fanlarning rivojlanishi hali juda sust edi. bu davrlarda yevropada tabiiy fanlar haqida dastlabki to‘g‘ri fikrlarni aytgan olimlar inkivizatorlar qahriga uchrab, ilmiy ishlari uchun joni bilan to‘lov to‘ladilar. tabiiy fanlar asrdan-asrga shu tarzda rivojlanib bordi. 5-bosqich. xix asrga kelib, tabiiy fanlar har tomonlama taraqqiy etdi, endi yerda hayotning paydo bo‘lishi, turlar, tabiiy tanlanish, o‘simliklar sistematikasi haqida ilmiy asarlar yozildi, hujayra kashf qilindi, makon va zamon haqida klassik mexanikaga asoslanib asosiy fikrlar ishlab chiqildi. ko‘pgina ilmiy yo‘nalishlar bo‘yicha ishlar olib borilib, muayyan xulosalar olindi, olimlar ayrim kashfiyotlarni ikki mamlakatda bir-biridan bexabar tarzda kashf etdilar (masalan, mendel va morgan). tabiiy fanlarga qiziqish sekin-asta nihoyatda kuchayib bordi, barcha fanlar bo‘yicha tabiiy fanlar bilan bog‘liq holda izlanishlar olib borildi. xix asrning ikkinchi yarmida dunyo mamlakatlaridagi fan namoyondalari bir-birlari bilan o‘zaro bog‘lanishib, o‘z kashfiyotlarini …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 20 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi" haqida

boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarini o’qitish jarayonida boshlang’ich sinf o’quvchilarining moddiy dunyoqarash asoslarini shakllantirish boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi tabiiy fanlar qadimgi fanlardan bo‘lib, tabiat haqidagi fanlar tizimi, tabiiy fanlar majmui tabiatning inson ongida aksi bo‘lgan geografiya jamiyatning rivojlanishi bilan mukammallashadi. geografiyaning maqsadi tabiat hodisalarning mohiyatini aniqlash, tabiat qonuniyatllarni bilish hamda ulardan amalda foydalanish imkoniyatlarni ochib berishdan iborat bo‘lib uning rivojlanish bosqichlari barcha fanlar kabi tabiiy fanlarning rivojlanish jarayoni 6 bosqichga bo‘linadi. 1-bosqich. eramizgacha bo‘lgan v–i asrlarni o‘z ichiga oladi. ma’lumki, «geografiya» fani yoki dunyoviy fanlar haqid...

Bu fayl PPTX formatida 20 sahifadan iborat (1,6 MB). "boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: boshlang’ich ta’lim tabiiy fanl… PPTX 20 sahifa Bepul yuklash Telegram