genetika asoslari va boshqalar

PPTX 104 pages 2.6 MB Free download

104 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PPTX

Pages 104

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 104

презентация powerpoint irsiyat va muhit. toshkent kimyo xalqaro universiteti kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani маърузачи phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 1 mavzu rejasi: 1. belgilarning rivojlanishida genotip va atrof-muhit omillari ta'sirining ahamiyati. o'zgaruvchanlik va uning turlari. irsiy va irsiy bo'lmagan o'zgaruvchanlik tayanch tushunchalar: о‘zgaruvchaiilik va uning xillari, modifikatsion o‘zgaruvchanlik, kombinativ o‘zgaruvchanlik, rekombinativ o‘zgaruvchanlik, mutatsion o‘zgaruvchanlik; mutatsiya to‘g‘risidagi nazariya, spontan va indutsirlangan mutatsiya, generativ va somatik mutatsiya, morfologik, fiziologik, biokimyoviy mutatsiyalar, letal, varim letal, neytral va foydali mutatsiyalar, gen mutatsiyalari, xromosoma mutatsiyalari, genom mutatsiyalari, tranzitsiya, transversiya, deletsiya, duplikatsiya, inversiya, translokatsiya, transpozitsiya, transpozon, poliploidiya, geteroploidiya, avtopoliploidiya va allopoliploidiya, retsessiv mutatsiyalarni aniqlash metodlari cibva cul pm. o‘zgaruvchanlik va uning xillari o‘zgaruvchanligi tirik organizmlarning fundamental xususiyatlaridan biridir. irsiyatga qarama-qarshi ravishda o‘zgaruvchanlik bir turga kiruvchi organizmlar belgilari va xususiyatlarining xilma-xilligini ta ’minlaydi. bunday xilma-xillik asosida irsiy axborotning o‘zgarishi yoki genlarning muhitning har xil sharoitlarida har xil nomayon …

2 / 104

a’siri tufayli paydo bo‘ladi. kombinativ o‘zgaruvchanlik. bunda genlar tuzilishi o‘zgarmaydi, genotipda yangi genlar majmuasi hosil bo‘ladi. jinsiy ko‘payuvchi organizmlarda kombinatsion o‘zgaruvchanlikning quyidagi mexanizmlari mavjud: 1. meyozda xromosomalarning mustaqil taqsimlanishi; 2. otalanish jarayonida xromosomalarning tasodifiy to ‘plami hosil bo‘lishi; 3. krossingover natijasida genlar rekombinatsiyalanishi. jinssiz ko‘payuvchi mikroorganizmlarda kombinativ o‘zgaruvchanlikning o‘ziga xos mexanizmlari: transformatsiya va transduksiya mavjud. transformatsiya — hujayra irsiyatning unga yot dnk kirishi natijasida o‘zgarishi. (griffit — 1928, everi — 1944). transduksiya — irsiy axborotni bir hujayradan ikkinchisiga viruslar (bakteriofaglar) orqali ko‘chirilishi. rekombinativ o‘zgaruvchanlik meyoz bo‘linishida ota - ona xromosomalarining gametalarga mustaqil taqsimlanishi va ularning urug‘lanish paytida tasodifiy kombinatsiyasi natijasida yuzaga keladi. ayrim holatlarda nogomologik xromosomalar chalkashuvi oqibatida ro‘yobga chiqadi. rekombinativ o‘zgaruvchanlik krossingover natijasida dnkdagi genlaming qayta birikishi tufayli ham sodir bo‘ladi. mutatsion o‘zgaruvchanlik mutatsion o‘zgaruvchanlik - irsiy axborotning tuzilishi va miqdori o‘zgarishi natijasida kelib chiqadi. mutatsiyalarning sababiga ko‘ra spontan va industirlangan mutatsiyalarga ajratiladi. qanday hujayralarda va hujayraning qaysi qismida …

3 / 104

n kislotalar, genlar o ‘zgarishi bilan bogliq o‘zgarishlar tushuniladi. mutatsiya to‘g‘risidagi nazariya dastlab gollandiyalik olim gugo de friz tomonidan ishlab chiqilgan. uning qisqacha mazmuni: 1) mutatsiya to ‘satdan ro‘y beradigan o‘zgaruvchanlik; 2) sifat jihatdan farqlanuvchi o ‘zgaruvchanlik; 3) turg‘un, shu bilan birga turli yo‘nalishdagi o‘zgamvchanlik; 4) mutatsion o‘zgaruvchanlik foydali va zararli boiadi; 5) o‘xshash mutatsiyalar takrorlanishi mumkin. mutatsion o‘zgruvchanlikni sinflashning bir necha xillari bor. kelib chiqishiga ko‘ra mutatsiyalar spontan va indusirlangan xillarga bolinadi. spontan mutatsiya tabiatda to‘satdan paydo boladigan, indusirlangan mutatsiya esa sun’iy sharoitda turli fizikaviy yoki kimyoviy omillar ta’sirida hosil qilinadigan mutatsiyadir. paydo bo‘lgan joyiga ко‘га mutatsiya generativ va somatik mutatsiyaga ajratiladi. generativ mutatsiya jinsiy hujayralarda, somatik mutatsiya esa tana hujayralarida ro‘yobga chiqadi. somatik hujayralardagi mutatsiya jinsiy yo‘l bilan ko‘payadigan hayvonlarning kelgusi avlodlariga berilmaydi. bunga asosiy sabab mutatsiyaga uchragan hujayra, to‘qima, organdan kelgusi avlod rivojlanmaydi. lekin somatik mutatsiya sodir bolgan o‘simlik o‘zgargan organlari vegetativ yoki parxish yoli bilan ko‘paytirilganda …

4 / 104

rim xromosomalar soni o‘zgarishlari (aneuploidiya yoki geteroploidiya). 1 x= xromosoma normal erkak xy yoki kasal ayol xo (shereshevskiy-terner sindromi) 2 x= xromosoma normal ayol xx yoki kasal erkak xxy (klaynfelter sindromi) 3 x= xromosoma kasal ayol xxx (trisomiya x) yoki kasal erkak xxxy (klaynfelter sindromi) 4 x= xromosoma kasal ayol xxxx (polisomiya x) yoki kasal erkak xxxxy (klaynfelter sindromi) i tipdagi genomning butunligicha o ‘zgarishlaridan poliploidiya ko‘proq uchraydi. poliploidiya o‘simliklarda ko‘p uchraydi, ularning hosildorligi ni oshiruvchi omillardan biri hisoblanadi, seleksiyada bu odisadan keng foydalaniladi. hayvonlarda poliploidiya deyarli uchramaydi, chunki ularning yashovchanligi susayadi, bunday organizmlar steril bo‘ladi. lekin hayvonlarda ayrim somatik hujayralarda (jigar, mushak, suyak — tog‘ay hujayralari) poliploidiya kuzatilishi mumkin. poliploidiya mexanizmlari: meyozda gametogenezda xromosomalar ajralishi buzilishi. 2. somatik hujayralarda mitoz tugallanmay qolishi natijasida ko‘p xromosomali ko‘p dnk saqlovchi (politeniya, poliploidiya) va ko‘p yadroli hujayralar hosil bo‘lishi. 3. poliploidiyani mitozni to ‘xtatuvchi moddalar (kolxitsin) ta’sirida sun’iy hosil qilish mumkin. i. …

5 / 104

omalarning tuzilishini o‘zgarishi natijasida kelib chiqadi. ular xromosoma aberratsiyalari deb ham ataladi. bu mutatsiyalarda xromosomalarda genlar soni va lokalizatsiyasi (joylashishi) o‘zgaradi. ular xromosoma ichi va xromosomalararo mutatsiyalarga bo‘linadi (11-jadval). xromosomalar ichi mutatsiyalariga, inversiya, duplikatsiya va deletsiya misol bo‘ladi (15-rasm), xromosomalararo mutatsiyalarga esa — translokatsiya misol bo‘ladi (16-rasm). gen mutatsiyalari (transgenatsiyalar). hujayrada replikatsiya va reparatsiya jarayonlari buzilishi natijasida kelib chiqadi. gen mutatsiyalari xillari quyidagi jadvalda aks ettirilgan (12-jadval). 3. mutagen bir yoki bir nechta azotli asosning tuzilishini buzib yuborishi natijasida replikatsiya mumkin bo‘lmay qoladi. mutagenlar ta’sirida kelib chiqqan mutatsiyalarni hujayrada tuzatish mexanizmlari mavjud bo‘lib, bu jarayonni reparatsiya deb ataladi. reparatsiya uch bosqichda amalga oshiriladi: (17-rasm). 1. replikatsiya boshlanguncha dnkning o‘zgargan qismi fermentlar yordamida kesib tashlanadi va normal azotli asoslar bilan tiklanadi. 2. replikatsiya jarayonida yuqoridagi o‘zgarishlar replikatsiya davrida amalga oshiriladi. 3. replikatsiyadan keyin oqsillar, fermentlar faolligi o‘zgarishi yo‘li bilan amalga oshiriladi. gen mutatsiyalari gen mutatsiyasi molekular darajada ro‘y beradi. bunday mutatsiyani …

Want to read more?

Download all 104 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika asoslari va boshqalar"

презентация powerpoint irsiyat va muhit. toshkent kimyo xalqaro universiteti kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani маърузачи phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 1 mavzu rejasi: 1. belgilarning rivojlanishida genotip va atrof-muhit omillari ta'sirining ahamiyati. o'zgaruvchanlik va uning turlari. irsiy va irsiy bo'lmagan o'zgaruvchanlik tayanch tushunchalar: о‘zgaruvchaiilik va uning xillari, modifikatsion o‘zgaruvchanlik, kombinativ o‘zgaruvchanlik, rekombinativ o‘zgaruvchanlik, mutatsion o‘zgaruvchanlik; mutatsiya to‘g‘risidagi nazariya, spontan va indutsirlangan mutatsiya, generativ va somatik mutatsiya, morfologik, fiziologik, biokimyoviy mutatsiyalar, letal, varim letal, neytral va foydali mutatsiyalar,...

This file contains 104 pages in PPTX format (2.6 MB). To download "genetika asoslari va boshqalar", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika asoslari va boshqalar PPTX 104 pages Free download Telegram