farg`ona okrugi

DOC 63.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351143519_22097.doc фарғона округи farg`ona okrugi reja: 1. geografik o`rni 2. farg`ona okrugida mezozoy zrasida sayoz dengiz suvi 3. norin daryosi markaziy tyanshan tog`lari farg`ona tabiiy geografik okrugi o`zbekistonning eng sharqida, tyanshan va oloy tog` tizimlari orasidagi farg`ona vodiysida joylashgan. bu okrugning atrofi tog`lar bilan o`ralgan. farg`ona okrugini janubdan turkiston va oloy, sharqdan farg`ona va oto`ynoq, shimoldan chotqol, shimoli-g`arbdan esa qurama va qoramozor tog` tizmalari, g`arbdan mo`g`ultog` o`rab turadi. faqat g`arb tomondan okrug tog`gina (8—9 tsm) «farg`ona» yoki «xo`jand» darvozasi orqali dalvarzin va mirzacho`l tekisliklari bilan tutashib ketadi. farg`ona vodiysining uzunligi g`arbdan sharqqa 370 km, o`rtacha kengligi 80—100 km, eng keng joyi esa sharqiy qismida bo`lib, 150 km ga yyetadi. farg`ona vodiysi bodom shakliga o`xshaydi. ma`muriy jihatdan farg`ona vodiysida o`zbekistonning andijon, namangan, farg`ona viloyatlari, qirg`izistonning o`sh viloyatining bir qismi va tojikistonning xo`jand viloyatining bir qismi joylashgan. farg`ona vodiysining tekislik qismi farg`ona botig`i deyiladi, uning atrofini geologik xususiyatlari va relefi jixatidak birbiridan …

an boshlangan. antropogen davrda esa vodiyning tekislik qismi quruqlikka aylangan. shu sababli adirlar zaminida bo`r davr jinslari uchrasa, vodiyning markaziy hismida yoki farg`ona okrugida asosan allyuvial prolyuvial, ko`l botqoqlik yotqiziqlari — qum, gil, qumoq va qum toshlar asosiy o`rinni egallaydi. farg`ona okrugi quruqlikka aylangach, atrofidagi tog`lardan boshlanadigan daryolar tekislikka oqib chiqib, o`zi bilan olib kelgan jinslarni yotqizib, tosh-shag`allardan tashkil topgan bir qancha yoyilma konuslar xosil qilingan. bunga isfara, so`x, isfayramsoy, oqbura, shohimardon kabi daryo va soylarning quyar joylaridagi yoyilma konuslar yaqqol misol bo`ladi: okrugning chekka qismlaridagi daryolar keltirgan shag`al toshlardan tashkil, topgan yotqiziqlari vaqt o`tishi bilan konglomeratlarni hosil qilgan. so`ngra uning ustini lyoss jinslari qoplab olgan. bu yumshoq lyossimon jinslar oqar va vaqtli suvlar ta`sirida yuvilgan, vodiy atrofidagi balandliklarni bo`laklarga bo`lib yuborgan. farg`ona okrugida dengiz suvi chekingandan so`ng uning markaziy qismlarida bir necha sayoz ko`llar va botqoqliklar qolgan. so`ngra ular zaminida oz miqdorda bo`lsada, ko`l va botqoq yotqiziqlari vujudga kelgan. …

amlari vujudga kelgan, paleogen davridagi suv havzalarida yashagan hayvon organizmlarining qoldiqlari asosida neft, gaz vujudga kelgan. shuningdek, cho`kindi jinslar bilan bog`liq holda bu okrugda oltingugurt, tog` mumi ham paydo bo`lgan. farg`ona okrugi markaziy qismiga tomon pasaya boradi, okrugni o`rab olgan adirlarning balandligi 600—1200 m bo`lsa, isfara daryosining yoyilma konusi 540 m, andijon shahri 496 m va namangan shahri 449 metrdir. vodiy sharqdan g`arbga tomon nishabdir: sharqda, uchqurg`on qishlog`i yaqinida 500 m bo`lsa, baliqchi qishloqi (norin bilan qoradaryo qo`shilgan yyer)da 393 m., xo`jandda (okrugdai tashqarida) bor-yo`g`i 320 m. okrugning markaziy pasttekislik qismida cho`l landshafti hukmron, ba`zan qum massivlari va barxanlar ham uchraydi. eng katta qum massivlari qo`qon-marg`ilon temir yo`lishshg shimoliy qismida, qoraqalpoq, yozyovon cho`llari nomi bilan mashxurdir. bu yyerlarda ko`chma qumlar ham bor. bunday qumliklar sirdaryo ning chap tomonida qo`qon-namangan temir yo`lining g`arbida ham uchraydi. qumli yyerlar sirdaryoning o`ng tomonida kam bo`lib, faqat qayroqqumda uchraydi. bu qumliklar shimolda oqbel va oqcha …

faoliyati tufayli bugungi kunda butunlay o`zgartirildi. relef past-baland bo`lgan yyerlar tekislandi, kanal va ariqlar qazilib, suv keltirildi. natijada ilgarigi qumli cho`llar o`rnida hozir paxta dalalari, bog`lar, polizlar barpo etildi. farg`ona okrugining iqlimi quruq, davomli, yozi issiq, qishi mo`tadil, shu kenglikda joylashgan qo`shni toshkent-mirzacho`l okrugidan biroz farq qiladi: okrugning atrofini o`rab olgan tog`lardan esadigan sovuq havo qishda farg`ona botig`ining markaziy qismida to`planib qoladi, natijada yanvarning o`rtacha harorati —3°s bo`ladi. ba`zi yillari shimol va shimoli-sharqdan sovuq xavo massasi esib, tog`lardan oshib o`tadi va okrug haroratini juda pasaytirib yuboradi. ana shunday paytlarda eng past harorat —3,0, —31°s ga xushadi. ammo qish faslida sovuklar bilan birga, ba`zan + 15°s issiq kunlar ham bo`lib turadi. farg`ona okrugida bahor qisqa bo`lib, ob-havo tez-tez o`zgarib, goh isib, goh sovib ketadi. harorat ba`zan aprel oylarida 427, +36°s gacha ko`tarilsa, ba`zan —3, —5°s gacha pasayib ketishi mumkin. bahorda ob-havoning bunday tez-tez o`zgarib turishi erta gullaydigan o`simliklarga salbiy ta`sir etadi. …

4000— 4800°. bu esa okrugda paxta kabi texnika ekinlarining, anor, anjir kabi subtropik o`simliklarning o`sishi uchun qulay imkoniyat beradi. bir yilda faqat 50—62 kun davomida harorat 0 dan past bo`ladi. farg`ona okrugida kuz fasli o`rtacha haroratning sezilarli (oktabrda o`rtacha harorat 12—13°s atrofida) pasayishi, bulutli kunlarning tez-tez takrorlanib, yog`inlarning bo`lib turishi bilan tavsiflanadi. kuzning ikkinchi yarmidan harorat keskin pasayadi va birinchi kuzgi sovuq tushishi (o`rtacha) 15—17 oktabrlardan boshlanadi. okrugda yog`in miqdori 98—226 mm. lekin yog`in miqdori hududning hamma yyerida bir xil emas. agar okrugning g`arbiy qismida (qo`qon) 98 mm yog`in tushsa, sharqiy qismida (andijon) 226 mm yog`in yog`adi. buning asosiy sababi shuki, okrug relefi g`arbdan sharqqa balandlashib boradi. farg`ona okrugining toshkent-mirzacho`l okrugidan yana bir farqi shundaki, u yyerda nisbiy namlik ko`p (avgust oyida soat 13 da 32—39 foiz) va yillik yog`in miqdorining 10—16 foizi yozda yog`adi. vaholanki, toshkent-mirzacho`l okrugida yozda yillik yog`in mikdorining fakat 6—12% tushadi. yillik yog`in miqdorining 35% dekabr-fevral …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "farg`ona okrugi"

1351143519_22097.doc фарғона округи farg`ona okrugi reja: 1. geografik o`rni 2. farg`ona okrugida mezozoy zrasida sayoz dengiz suvi 3. norin daryosi markaziy tyanshan tog`lari farg`ona tabiiy geografik okrugi o`zbekistonning eng sharqida, tyanshan va oloy tog` tizimlari orasidagi farg`ona vodiysida joylashgan. bu okrugning atrofi tog`lar bilan o`ralgan. farg`ona okrugini janubdan turkiston va oloy, sharqdan farg`ona va oto`ynoq, shimoldan chotqol, shimoli-g`arbdan esa qurama va qoramozor tog` tizmalari, g`arbdan mo`g`ultog` o`rab turadi. faqat g`arb tomondan okrug tog`gina (8—9 tsm) «farg`ona» yoki «xo`jand» darvozasi orqali dalvarzin va mirzacho`l tekisliklari bilan tutashib ketadi. farg`ona vodiysining uzunligi g`arbdan sharqqa 370 km, o`rtacha kengligi 80—100 km, eng keng joyi esa sharq...

DOC format, 63.0 KB. To download "farg`ona okrugi", click the Telegram button on the left.

Tags: farg`ona okrugi DOC Free download Telegram