quyi amudaryo okrugi

DOC 62,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1350893769_19937.doc қуйи амударё округи quyi amudaryo okrugi reja: 1. geografik o`rni 2. qazilmalari, ichki suvlari, tuproqlari, o`simlik va hayvonot dunyosi. 3. quyi amudaryoda shamolning kuchi va yo`nalishi 4. orol suv sathining pasayishi quyi amudaryo tabiiy-geografik okrugi qoraqum cho`li bilan orol dengizi orasida joylashib o`z ichiga amudaryoning qadimiy va hozirgi zamon deltasini oladi. okrugni g`arbdan ustyurt, janubdan ungizorti qoraqum, sharqdan qizilqum va sultonvays tog`lari, shimoldan esa orol dengizi o`rab turadi. quyi amudaryoning ushbu chegara orasidagi maydoni 46 ming kv km ni tashkil etadi. quyi amudaryo okrugi janubi-sharqdan shimoli-g`arb tomonga cho`zilgan bo`lib, shu tomonga kengayib, pasayib boradi. okrug janubda tuyamo`yin tangligidan boshlanib, orol dengizigacha davom ztadi. shu masofada uning uzunligi 400 km bo`lib, kengligi bir. xil emas. eng janubiy qismida tuyamo`yin tangligida okrugning kengligi taxminan 10—12 km bo`lib, shu yyerdan amudaryoning qadimiy deltasi boshlanadi va shimoli-g`arbga (qarab kengayib, xorazm-toshxovuz tekisligini hosil qiladi hamda kengligi 75—80 km ga yyetadi. amudaryoning qadimiy deltasi taxtatosh …

ining 15,5 metr pasayishi tufayli uning suvi ba`zi joylarida 100 km gacha chekinib, quruqlikka aylanib qoldi. quyi amudaryo yotqizyqlari yoshi va litologik tuzilishi jihatidan bir xil emas. okrugdagi eng qadimiy jinslar uning negizini tashkil etuvchi bo`r davr yotqiziqlari bo`lib, ustini paleogen, neogen va, antropogen jinslari qoplab olgan. quyi amudaryoniing qadimiy deltasi antropogen allyuvial yotqiziqlaridan (gil, gilli qum, qumok, qumloq va bosh.) iborat bo`lib, ularning qalinligi (bo`r, davrning tub jinslari ustidan) 20 m, ba`zi joylarda 100 m. ga yyetadi. shuningdek, kadimiy delta chetlarida, ba`zi kichik botiqlarda ko`l yotqiziqlari xam uchraydi. quyi amudaryoning hozirgi zamon deltasi esa, asosan, antropogen davr allyuvial, eol yotqiziqlaridan — qumoq, qumli, gilli qum, gil kabi jinslardan tashkil topib, qalinligi 80— 140 m ga yyetadi. orol dengizining quruqlikka aylangan qismida esa hozirgi zamon yotqiziqlari, (qum, kumloq, gil) bo`lib, ular tarkibida har xil tuzlar mavjud, ba`zi joylari esa botqoqlashgan. quyi amudaryo okrugining qadimdan sug`orib dexqonchilik qilinadigan yyerlari (xorazm) da …

vujudga kelgan. quyi amudaryo okrugi hududidagi eng muhim qadimiy o`zanlari uning o`ng qirg`og`idagilari — orol tomon yo`nalgan shortonbay, kreyt-uzak, itkra-uzak, qorauzak, kindiksay, qorako`lsay va boshqalardir. chap qirg`oqdan boshlanuvchi va sariqamish bogig`i tomon yo`nalgan eng qadimiy o`zani kuhnadaryo, daryoliq va daudan hisoblanadi. ma`lumotlarga qaraganda xvi asrgacha amudaryo suvining bir qismi vaqtvaqti bilan (suvi ko`p bo`lganda) ko`hnadaryo orqali sariqamish ko`liga quyilib turgan. v. v. o`inzerlingning ma`lumotiga ko`ra 1878 yili amudaryo suvi toshganda qo`hnadaryo o`zanidan sekundiga 60 kubometr suv uch oy sariqamish botig`iga oqib turgan. quyi amudaryo relefining tabiiy holatini o`zgartishda insonning xo`jalik faoliyati ham muhim relef hosil qiluvchi omilga aylangan. chunki inson o`zining ko`p asrlik xo`jalik faoliyatida quyi amudaryo yyerlarini tekislagan, jarlarni to`ldirgan, ariq va zovurlar qurgan, oqibatda okrug yyer usti tabiiy holatini o`zgartgan. quyi amudaryo okrugi o`zbekistonning shimoli-g`arbida joylashganligi sababli qishi nisbatan sovuq, yozi esa issiq, quruq va serquyosh. qishda okrug shimoli-sharqiy tomonidan esuvchi havo massasi ta`sirida bo`lib, harakat ancha pasayib …

b, turyb qolib, eng past haroratni —33° (taxiatoshda)ga pasaytirib yuboradi. quyi amudaryo okrugi o`zbekistonning eng qurg`oqchil hududi hisoblanib, yiliga 79—108 mm yog`in tushadi. ng`in miqdori okrugning janubidan shimoliga tomon ortib boradi. agar xivada yillik yog`in miqdori 79 mm bo`lsa, qo`ng`irotda 108 mm ga yyetadi. so`nggi yillarda orol suv sathini pasayishi tufayli uning atrofida yozgi harorat ortib, qish sovuqlashib bormoqda. okrugda yog`in yil bo`yi bir xil tushmaydi. eng ko`p yog`in qish va bahor fasliga, eng kam yog`in yozga to`g`ri keladi. agar yillik yog`in miqdorini 100% desak, uning 35—40% qishga, 44—45% bahorga, 7—17% yozga, 10—15% kuzga to`g`ri keladi. bahorda ba`zan yog`in jala tarzida yori6, qishloq xo`jalik ekinlariga, xususan, g`o`zaning yosh nihollariga zarar keltiradi. quyi amudaryoda shamolning kuchi va yo`nalishi hamma qismida bir xil emas. orol dengizi yaqinida shamolning o`rtacha tezligi sekundiga 4—5 m, okrugning janubida (xivada) 3 m atrofida. shamollar ko`pincha shimoliy va shimoli-sharqiy tomondan esadi. shimoli-sharqiy shamollar ko`proq yilning sovuq faslida …

lekin sultonvays, quyanchiq, qoratov, jumurtov kabi past qoldiq tog`lar orasida amudaryo vodiysi torayib, tangliklar hosil qiladi. amudaryo nukus shaharidan quyida tarmoqlarga ajraladi. ularning eng muhimlari qipchoqdaryo, okdaryo erkindaryo, qo`hnadaryo, qortaboyuzoq, toldiqdaryo, qozoqdaryodir. bu tarmoqlariing ko`pchiligi hozir amudaryoning suvi yuqori qismida sug`orishga sarflanishi tufayli quruq o`zanga aylanib, ularga faqat yozda vaqt-vaqti bilan suv yuboriladi. amudaryo suvi sug`orishga sarflanishi tufayli okrugda yil sayin uning miqdori kamayib, tarmoqlarida keskin o`zgarishlar yuz bera boshladi. faqat quyi amudaryo okrugidagina yyerlarni sug`orish uchun yiliga daryodan 24 m3 suv olinmoqda. natijada amudaryo orol dengiziga yil sayin kam suv quymoqda. amudaryo 1960 yili orolga 37,8 km3 suv quygan bo`lsa, bu miqdor 1965 yilga kelib 25,2 km3 ga, 1975 yili 10,0 km3 ga, 1980 yili 8,3 km3 ga, 1985 yili 2,4 km3 ga tushib qoldi. so`nggi yillarda amudaryo suvidan xalq xo`jalikda tejab foydalanish hisobiga 1987 yildan boshlab orolga yana ko`proq suv quya boshladi ia 1988 yili 16,0 km3 suv …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "quyi amudaryo okrugi"

1350893769_19937.doc қуйи амударё округи quyi amudaryo okrugi reja: 1. geografik o`rni 2. qazilmalari, ichki suvlari, tuproqlari, o`simlik va hayvonot dunyosi. 3. quyi amudaryoda shamolning kuchi va yo`nalishi 4. orol suv sathining pasayishi quyi amudaryo tabiiy-geografik okrugi qoraqum cho`li bilan orol dengizi orasida joylashib o`z ichiga amudaryoning qadimiy va hozirgi zamon deltasini oladi. okrugni g`arbdan ustyurt, janubdan ungizorti qoraqum, sharqdan qizilqum va sultonvays tog`lari, shimoldan esa orol dengizi o`rab turadi. quyi amudaryoning ushbu chegara orasidagi maydoni 46 ming kv km ni tashkil etadi. quyi amudaryo okrugi janubi-sharqdan shimoli-g`arb tomonga cho`zilgan bo`lib, shu tomonga kengayib, pasayib boradi. okrug janubda tuyamo`yin tangligidan boshlanib, orol dengizigacha d...

Формат DOC, 62,5 КБ. Чтобы скачать "quyi amudaryo okrugi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: quyi amudaryo okrugi DOC Бесплатная загрузка Telegram