o`rta zarafshon okrugi

DOC 59.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1350991287_20777.doc ўрта зарафшон округи o`rta zarafshon okrugi reja: 1.geografik o`rni 2.samarqand botig`i 3.o`rta zarafshon okrugi 4. o`rta zarafshon okrugida tabiiy resurslar bu okrug turkistonning markaziy yyer po`stining tektonik jarayonlar natijasida cho`kkan qismida joylashgan zarafshon vodiysining o`rta qismini o`z ichiga oladi. zarafshon vodiysi deyarli kenglik bo`yicha sharqdan g`arbga 766 km cho`zilgan bo`lib, g`arb trmoni ochiq va nishabdir. lekin, biz o`rta zarafshon okrugi deganda faqat o`zbekiston hududidagi samarqand botig`i deb ataluvchi qisminigina tushunamiz. bu qismda okrug aniq tabiiy chegaralar bilan o`ralgan bo`lib, g`arbda quyi zarafshon okrugidan xazar yo`lagi orqali ajralib turadi. o`rta zarafshon okrugi shimol tomondan chumqartog`, g`o`bdintog`, qaroqchitog`, oqtog` va qoratog`, janubdan qoratepa, ziyovuddin va zirabuloq tog`lari bilan o`ralgan, sharqiy chegarasi esa shartli ravishda tojikiston bilan bo`lgan chegara orqali o`tadi. okrugning yyer tozasi asosan paleogen, neogen va antropogen davr cho`kindi jinslaridan tarkib topgan. bu jinslarning ustki qismini esa zarafshon daryosi va uning irmoqlari olib kelgan allyuvial yotqiziqlar qoplab olgan. bu yyer …

n oqib o`tuvchi zarafshon daryosi neogen davrida shakllangan bo`lib, uzoq geologik tarixga ega. u vujudga kelgandan so`ng antropogen davriga qadar turon tekisligining o`rta qismida oqqan. antropogen davrining boshlar.ida, zarafshon daryosi hozirgi qizilqumning janubiy qismini kesib o`tib, janubi-g`arbga qarab ancha masofada oqib, qoraqumning markazi orkali uning janubiy qismidan o`tuvchi ko`hna amudaryoga quyilgan. chunki bu davrlarda zarafshon daryosiga qashqadaryo, sangzor daryolari xam irmoq sifatida qo`shilganligi sababli u juda sersuv bo`lgan. antropogen davrining o`rtalarida amudaryo o`z yo`nalishini shimoli-g`arbga qarab o`zgartirib, hozirgi orol dengizi o`rnidagi chuqurlikka suvini kuya boshlagan, zarafshon daryosi esa o`sha davrda xam amudaryoga o`z suvini quygan. lekin zarafshon daryosining suvi ilgarigiga nisbatan ancha kamaygan edi. sabab, bu davrga kelib zarafshon daryosining eng katta o`ng irmog`i xisoblangan sangzor daryosi o`z yo`lini shimolga burib, xozirgi mirzacho`l orqali sirdaryo havzasiga qo`shilgan. zarafshon daryosi neolit davrining oxirlarigacha hozirgi maxondaryo va xo`jayli o`zanlari orqali amudaryoga qo`shilib turgan. so`ngra zarafshon vodiysida sug`orma dehqonchilikning rivojlanishi tufayli suv kamayib …

r. zarafshon vodiysi relefining o`ziga xos xususiyatlari shundaki, u goh kengayadi, goh torayadi. zarafshon vodiysining ana shunday kengaygan joyida samarqand botig`i joylashgan. samarqand botig`i ancha keng, relefiga ko`ra o`rqir qirlardan iborat bo`lkb, g`arbda to xazar yo`lagigacha 220 km ga cho`ziladi. uning kengligi 50—60 km ga yyetadi.. botiqning janubida uncha baland bo`lmagan qoratepa, ziyovuddin, zirabuloq tog`lari, shimolda esa qaroqchitog`, oqtog` va qoratog`lar joylashgan. bu tog`larning zarafshon okrugiga qaragan yonbag`irlari soylar va vaqtli suvlar ta`sirida yyemirilgan. okrugning bu qismida zarafshon daryosining uchta ko`hna qayirlari bo`lib, ular lyossimon yumshoq jinslardan tuzilgan. shu sababli oqar suvlar natijasida ular yuvilib, juda ko`p jarlar hosil qilgan. bunday jarlar, ayniqsa samarqand shahrining janubi-sharqida va janubi-g`arbida ko`p. hatto samarqand botig`ining shimoliy qismidagi oqtepa va andan soylari orasidagi 220 kvadrat kilometr hududda 100 dan ortiq jarlar vujudga kelgan. demak, samarqand botig`ida relefning xarakterli xususiyatlaridan biri — bu suv eroziyasidir. hozirda jarlarni vujudga kelishiga chek qo`yish, borlarini kengaytirmaslik uchun bunday …

ikulyar kesib, juda ko`p jarliklar xosil qilgan hamda parchalab yuborgan. okrugning iqlimi turkistonning tekislik qismidagiga o`xshash yoz jazirama issiq va quruq, qish sovuq, yog`in kam bo`ladi. lekin okrug janubiy kengliklarda bo`lganligidan va qisman. bo`lsada, shimol, shimoli-sharq va sharq tomondan tog`lar bilan o`ralganligidan qishda havo haddan tashqari sovib ketmaydi. yanvar oyining o`rtacha harorati —0° —1,3° bo`ladi. ba`zan arktika havo massasi kirib kelganda eng past harorat —24° — 35 c gacha pasayadi. yozda esa, aksincha, havo ochiq bo`lib, juda isib ketadi. natijada iyulning o`rtacha harorati 26° —28°s atrofida bo`lib, eng yuqori harorat esa 40° —44°s ga yyetadi. okrugga bahor va kuzda ba`zan arktika havo massalari bostirib kelib, havoni sovitib yuboradi. bahorda bo`ladigan oxirgi sovuqlar taxminan mart oyining uchinchi o`n kunligiga, kuzgi barinchi sovuqlar esa oktabr oyining uchinchi o`n kunligiga to`g`ri keladi. okrugda bir yilda 213—215 kun sovuq bo`lmaydi. harorat +10°s dan yuqori bo`lgan kunlar soni 212—215, vegetao`iya davridagi ijobiy haroratlarning yig`indisi esa …

hda sekinlashadi. bunga asosiy sabab o`rta zarafshon okrugining sharqiy qismini shimoldan nisbatan baland tog`lar bilan o`ralganligi tufayli shimoliy va shimoli-sharqiy shamollarning yo`lini qishda to`sib qolishligidir. okrugning asosiy daryosi zarafshondir. u turkistonning katta suv arteriyalaridan biri bo`lib, ko`ksuv tog` tugunida joylashgan zarafshon muzligidan boshlanib, amudaryoga 20 km yyetmasdan sandiqli va eshakchi qumlari orasiga singib ketadi. shu masofada uning uzunligi 781 km, havzasining kattaligi 43 ming kv/km dir. lekin shundan faqat 12,3 ming kv/km b)o`lgan tog`li qismidagina suv yig`iladi, xolos. zarafshon daryosi o`zining yuqori qismida zarafshon muzligidan mastchoh nomi bilan boshlanadi. u ayniy qishloqi yonida chap irmog`i fandaryo bilan qo`shilgach, zarafshon nomini oladi. zarafshon daryosi tog`li qismida ko`pirib, toshlarga urilib, sekundiga 15—17 m tezlikda oqadi. bu qismida zarafshon 200 ga yaqin irmoqlarni qo`shib oladi. bu irmoqlar ichida eng muhimlari chapdan qo`shiluvchi fandaryo, qishtutdaryo va mariyondaryodir. qolgan irmoqlari kichik. zarafshon daryosini panjakent shahridan o`tgandan keyin, okrug hududida bironta ham doimiy oqadigan irmog`i yo`q. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`rta zarafshon okrugi"

1350991287_20777.doc ўрта зарафшон округи o`rta zarafshon okrugi reja: 1.geografik o`rni 2.samarqand botig`i 3.o`rta zarafshon okrugi 4. o`rta zarafshon okrugida tabiiy resurslar bu okrug turkistonning markaziy yyer po`stining tektonik jarayonlar natijasida cho`kkan qismida joylashgan zarafshon vodiysining o`rta qismini o`z ichiga oladi. zarafshon vodiysi deyarli kenglik bo`yicha sharqdan g`arbga 766 km cho`zilgan bo`lib, g`arb trmoni ochiq va nishabdir. lekin, biz o`rta zarafshon okrugi deganda faqat o`zbekiston hududidagi samarqand botig`i deb ataluvchi qisminigina tushunamiz. bu qismda okrug aniq tabiiy chegaralar bilan o`ralgan bo`lib, g`arbda quyi zarafshon okrugidan xazar yo`lagi orqali ajralib turadi. o`rta zarafshon okrugi shimol tomondan chumqartog`, g`o`bdintog`, qaroqchitog`, oq...

DOC format, 59.0 KB. To download "o`rta zarafshon okrugi", click the Telegram button on the left.

Tags: o`rta zarafshon okrugi DOC Free download Telegram