davlatchilik kelib chishiga doir nazariyalar

DOCX 16 pages 615.4 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 615.4 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

ma’ruza №: 8. davlatchilik kelib chishiga doir nazariyalar. ilk davlatlar paydo bo’lishining ijtimoiy, iqtisodiy vа siyosiy аsoslаri. reja: 1. ilk davlatlar paydo bo‘lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. 2. ilk davlatlarning asosiy belgilari 3. davlatchilik paydo bo‘lishidagi ayrim nazariyalar va ularga qisqacha ta’rif. 4. ilk davlatlar haqidagi yozma manbalar. qadimgi aholi. tayanch so’z va iboralar: davlat, davlat boshqaruvi, sharq yo’li, yevropacha yo’li, sun’iy sug’orish inshootlari, anov, sopolli, jarqo‘ton, qiziltepa, ko‘zaliqir, afrosiyob, daratepa, chust, dalvarzin, muhr, yozuv … 1. ilk davlatlar paydo bo‘lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. davlat boshqaruvining paydo bo‘lishi insoniyat tarixida muhim muvaffaqiyat va sifatiy yangi bosqich bo‘ldi. dunyo tarixidagi qadimgi davlatlarning paydo bo‘lishi va takomillashuvida o‘rta osiyo va unga qo‘shni hududlarda yashagan xalqlarning ham hissasi katta bo‘ldi. dunyo tarixida shaharlar, siyosiy birlashmalar, uyushmalar, keyinroq esa davlatlarning paydo bo‘lishi uzoq davom etgan jarayondir. e.v.rtveladzening fikricha, bu jarayon turli xalqlarda turli yo‘llar bilan bo‘lib o‘tgan. birinchidan, davlatlar paydo bo‘lishining …

2 / 16

il bo‘ldi. ma’lum bir qabila, elat va xalqqa xos hamda muayyan rivojlanish bosqichlari boshqa xalq va hududlardagi davlatchilik jarayonlariga aslo mos tushmaydi. shunga qaramay, qadimgi sharqdagi ilk davlatlarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi ko‘pgina umumiy jihatlarga ega ekanligini ta’kidlash joizdir. aynan mana shuning uchun ham o‘rta osiyoda ilk davlatlarning paydo bo‘lishi qadimgi sharq davlatchiligi tarixi bilan uzviy bog‘liqdir. o‘rta osiyo, umuman o‘zbekiston hududlarida dastlabki davlatchilikning paydo bo‘lishi masalalari tadqiqotchilar orasida hamon bahslar sabab bo‘lib kelmoqda. bu o‘rinda ushbu jarayonga asosiy turtki bo‘lib yanada jadallashtirgan omillarni aniqlash nihoyatda muhimdir. bronza davridayoq sun’iy sug‘orishga asoslangan dexqonchilik o‘rta osiyo xo‘jaligining asosini tashkil etgan. sug‘orma dexqonchilikning yuqori unumdor shakllari jamiyatda hal qiluvchi o‘zgarishlarga olib keldi. xususan, dexqonchilik rivoji natijasida qo‘shimcha mahsulot va hususiy mulk ko‘rinishlari paydo bo‘ldi. o‘rta osiyoda ilk davlat uyushmalari sun’yi sug‘orish birlamchi qulay bo‘lgan amudaryo (yuqori, o‘rta, quyi) oqimlari bo‘ylarida, murg‘ob vohasida, zarafshon va qashqadaryo vohalarida shakllanib rivojlanadi. bunday holatni dunyo tarixidagi …

3 / 16

‘zaliqir, afrosiyob, daratepa, chust, dalvarzin va boshq.) ishlab chiqaruvchi xo‘jilik bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan metall qurollar topib o‘rganilgan. mehnat qurollarining metalldan ishlanishi mehnat unumdorligining yanada oshishiga keng imkoniyatlar yaratdi. so‘nggi bronza davriga kelib hunarmandchilikning ixtisoslashuvi va alohida xo‘jalik tarmog‘i sifatida shakllanib rivojlanishi jamiyatdagi iqtisodiy taraqqiyot uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib, asosini ilk shaharlar tashkil etgan davlatchilikning paydo bo‘lishi uchun muhim bo‘lgan qo‘shimcha mahsulot ko‘payishiga turtki bo‘ldi. ilk davlatlarning paydo bo‘lishida ilk shaharlardagi o‘zaro ayirboshlar, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning ham ahamiyati nihoyatda katta bo‘lgan. so‘nggi bronza davriga kelib shimoldagi ko‘chmanchi chorvador qabilalar va janubdagi o‘troq dexqonchilik aholisi o‘rtasida o‘zaro mol ayrboshlash va madaniy aloqalar yanada jadallashadi. janubiy va shimoliy hududlaridan topilgan topilmalardagi juda ko‘pgina o‘xshashliklar bu hududlar o‘rtasidagi o‘zaro iqtisodiy va madaniy aloqalardan, qadimgi yo‘llarning taraqqiy etganligidan dalolat beradiki, bu jarayonlar ham dastlabki shaharlar bilan birga ilk davlatchilikning asosiy omillarilan hisobalanadi. ko‘pchilik tadqiqotchilarning fikrlariga qaraganda, o‘rta osiyoda eng qadimgi davlatlarning shakllanish …

4 / 16

ri (viloyatlarning aryoshayona bo‘yicha birlashishi), gerodot va gekatey asarlari (“katta xorazm”), shuningdek ktesiyning qadimgi baqtriya davlati haqidagi ma’lumotlari va nihoyat, arxeologik tadqiqotlar natijalari o‘rta osiyoda ilk davlat uyushmalarining paydo bo‘lishi muammolarini o‘rganish uchun asos bo‘lgan xizmat qiladi. tadqiqotchilar o‘rta osiyoda ilk davlatlarning shakllanish va rivojlanish jarayonini ahmoniylargacha bo‘lgan davrda deb hisoblaydilar va mil. avv. ix-vii asrlar bilan belgilaydilar (m.dunker, v.tomashek, f.altxaym, s.p.tolstov, m.m.dyakonov, i.m.dyakonov, v.m.masson, m.dandamaev, ya.g‘ulomov, b.a.litvinskiy, e.v.rtveladze, i.v.pyankov, a.s.sagdullaev va boshqalar). so‘nggi bronza va ilk temir davriga kelib aholi soni va zichligining o‘sib borishi, hosildor yer maydonlarining o‘zlashtirilishi va ishlab chiqaruvchi kuchlarning jadallik bilan rivojlanishi aholi joylashuvining hayotiy zarur hududlarga bo‘linib ketishiga olib keladi. bunday sharoitda chorvador aholining ma’lum bir qismi xo‘jalikning yarim o‘troq va chorvachilik shakliga o‘tishga majbur bo‘ladilar. shuning uchun ham o‘rta osiyodagi mill.avv.vi-iv asrlarga oid ko‘chmanchilar yodgorliklari o‘troq aholi hududlari chegaralarida (orolbo‘yi, shimoliy turkmaniston, zarafshonning quyi oqimi, pomir va boshq.) joylashganligi tasodifiy hol emas. a.sagdullaevning …

5 / 16

o‘chmanchilarning o‘zlari esa katta jangovar muvaffaqiyatlarga erishib, jiddiy xavf tug‘dira boshlaydilar. mil.avv.viii asrning oxiri – vii asrga kelib o‘rta osiyoning janubidagi qishloqlar rivojlanishiga jadallik bilan o‘zgarishlar boshlanib baqtriya va so‘g‘diyona hududlarida o‘zida shaharsozlik belgilarini (mustahkam devorlar, saroylar, burjlar, xandaqlar, devorlardagi o‘q otish yo‘laklari va boshq.) aks ettiruvchi makonlar paydo bo‘ladi. ilk temir davriga oid bunday manzilgohlarning soni baqtriya, marg‘iyona va so‘g‘diyonada 20 tadan ziyodroq. asosiy manzilgohlar esa (maydoni 5 gadan kam) qishloq qo‘rg‘onlari, uchun katta bo‘lmagan alohida qal’alar va dexqonchilik qishloqlaridan iborat. shaharlar turiga kiritish mumkin bo‘lgan, kattagina qo‘rg‘onli mustahkamlangan manzilgohlar ayrim qadimgi dexqonchilik viloyatlarida (surxon, qashqadaryo, zarafshon havzalari va boshq.) bitta yoki ikkitadan ko‘p bo‘lmagan. 2. ilk davlatlarning asosiy belgilari. ijtimoiy-iqtisodiy belgilar arxeologik belgilar aholi sonining oshishi va ijtimoiy tabaqalanishni ko‘rsatuvchi belgilar turar joy manzilgohlarining oshishi; manzilgohlarning hududdiy kengayishi; qabrlar va ularda uchraydigan topilmalarning son va sifat ko‘rsatgichlari. ilk davlat markazi- shaharning mavjudligi shaharlarning paydo bo‘lishi; shahar atrofida qishloq-manzilgohlarning …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davlatchilik kelib chishiga doir nazariyalar"

ma’ruza №: 8. davlatchilik kelib chishiga doir nazariyalar. ilk davlatlar paydo bo’lishining ijtimoiy, iqtisodiy vа siyosiy аsoslаri. reja: 1. ilk davlatlar paydo bo‘lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. 2. ilk davlatlarning asosiy belgilari 3. davlatchilik paydo bo‘lishidagi ayrim nazariyalar va ularga qisqacha ta’rif. 4. ilk davlatlar haqidagi yozma manbalar. qadimgi aholi. tayanch so’z va iboralar: davlat, davlat boshqaruvi, sharq yo’li, yevropacha yo’li, sun’iy sug’orish inshootlari, anov, sopolli, jarqo‘ton, qiziltepa, ko‘zaliqir, afrosiyob, daratepa, chust, dalvarzin, muhr, yozuv … 1. ilk davlatlar paydo bo‘lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. davlat boshqaruvining paydo bo‘lishi insoniyat tarixida muhim muvaffaqiyat va sifatiy yangi bosqich bo‘ldi. dunyo t...

This file contains 16 pages in DOCX format (615.4 KB). To download "davlatchilik kelib chishiga doir nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: davlatchilik kelib chishiga doi… DOCX 16 pages Free download Telegram