o‘zbekiston davlatchiligining shakllanish asoslari

DOCX 11 pages 225.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 225.9 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

o‘zbekiston davlatchiligining shakllanish asoslari reja: 1. ilk davlatlar rivojlanishining davrlashtirilishi 2. boshqaruv tizimi va ilk davlatlar paydo bo‘lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. 3. davlatchilik kelib chiqishiga doir nazariyalar. 4. davlat shakllari va boshqaruv tizimiyu o‘rta osiyo o‘ziga xos tarixiy-geografik va tarixiy-madaniy hudud hisoblanib, ikkita yirik daryo - amudaryo va sirdaryo tufayli bu hududlarda ko‘p asrlar davomida sivilizatsiya taraqqiy etib borgan. mazkur hududda paydo bo‘lgan davlatlar qadimgi davrlarda va o‘rta asrlarda ham o‘ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turgan. qadimgi davrlarda xorazm, sug‘d, baqtriya viloyatlaridagi etnik, moddiy madaniyat, til va yozuv bir-biriga yaqin bo‘lgan. bu holat har bir viloyatning tarixiy-madaniy shakllari hamda madaniy taraqqiyot darajasi bilan izohlanadi. so‘nggi yillar tarixshunosligida o‘zbekiston tarixidagi qadimgi davlatlar rivojlanishining davrlashtirilishi ishlab chiqildi (e.v.rtveladze). ushbu davrlashtirish tarixiy hamda arxeologik tadqiqotlar natijalariga asoslangan bo‘lib, mil. avv. ii ming yillikning ikkinchi yarmidan milodiy iii-iv asrlargacha bo‘lgan quyidagi 6 ta davrga ajratiladi: birinchi davr-mil. avv. ii mingyillikning ikkinchi yarmi. …

2 / 11

razm kabi tarixiy-madaniy viloyatlar shakllanadi. “avesto” ma’lumotlariga tayanib, tadqiqotchilar ularni ijtimoiy toifalar tizimiga asoslangan siyosiy hokimiyat ko‘rinishidagi davlatlarning ilk shakli sifatida izohlaydilar. bu davrda nisbatan hududiy yirik mulklar-qadimgi baqtriya va qadimgi sug‘d davlatlari, shuningdek, shimolda sak-massagetlarning qabilalar konfederatsiyalari tashkil topgan. uchinchi davr - mil. avv. 540-330-yillar. ahamoniylar bosqini tufayli o‘rta osiyo viloyatlarining ular qadimgi fors davlati tarkibida kirishi natijasida mahalliy davlatchilik taraqqiyotidagi uzilish davri. ulkan ahamoniylar saltanati satrapliklarga bo‘linib boshqarilgan hamda uchta o‘rta osiyo satrapliklari - baqtriya, sug‘d, xorazm to‘laligicha yoki qisman hozirgi o‘zbekiston hududlariga to‘g‘ri keladi. satrapliklar tarkibiga kirgan viloyatlarning hukmdorlari, xususan, oksiart, xorien, sisimitr, katan, avstan singari baqtriya va sug‘d zodagonlari nautaka, ksenippa, paretaka kabi o‘zlarining merosiy mulklarini ma’lum ma’noda mustaqil boshqarganlar. sak qabilalarining ahamoniylarga qarshi uzoq kurashlari natijasida mil.avv.iv asrning boshlariga kelib xorazmda mustaqil davlat tashkil topadi. to‘rtinchi davr -mil. avv. iv asrning oxiri - ii asr ikkinchi yarmining boshi. makedoniyalik aleksandr yurishlaridan so‘ng salavkiylar davlati davri …

3 / 11

nishi bo‘lib, tadqiqotchilar bu jarayon bosqichini shartli ravishda “xorazm-qang‘”, deb ataydilar. mil. avv. iv asrda xorazm ahamoniylardan mustaqil bo‘lgan bo‘lsa, mil.avv. iii-ii asr bo‘sag‘asida sug‘dda antiox i va yevtidem tangalariga taqlidan tangalar zarb etgan alohida mulklar shakllanadi. shu davrda markaziy va shimoliy hududlarda qang‘ davlati konfederatsiyasining ham shakllanish jarayoni bo‘lib o‘tadi. beshinchi davr - mil. avv. ii asrning ikkinchi yarmi - milodiy birinchi asr boshlari. ko‘chmanchi qabilalar hujumi natijasida o‘rta osiyo ikkidaryo oralig‘ining barcha hududlarida davlatchilik mavjud bo‘lib, ko‘chmanchi davlatchilik an’analari mahalliy davlatchilik an’analari bilan aralashib ketadi. bu hududlarga kirib kelgan yuechji-toxarlar sug‘d va shimoliy baqtriya hududlariga joylashib, beshta mulkdan iborat mustaqil davlat konfederatsiyasini tashkil etadilar. bu davrda qang‘ davlati konfederatsiyasiga sug‘d va choch mulklari ham kiradi. bu mulklar avval yunon-baqtriya tangalariga taqlid qilib tanga zarb etgan bo‘lsalar, keyinroq, mustaqil tanganlar zarb etadilar. bu davrdagi barqaror davlatchilikning muhim belgilaridan biri - oromiy alifbosi asosidagi yozuvning keng yoyilishi hisoblanadi. oltinchi davr …

4 / 11

a davlat ramzi bo‘lgan sulolaviy belgilarning mavjudligi; - yozuvning paydo bo‘lishi va keng tarqalishi; - mustaqil tanga zarb etishning paydo bo‘lishi, tovar-pul munosabatlarining taraqqiy etishi; - davlatchilikning barcha funksiyalariga ega bo‘lgan alohida mulklarning shakllanishi; - bu mulklar o‘rtasida diplomatik munosabatlarning kengayishi; - davlatlar va xalqlarning ma’naviy boyishi, xalqaro aloqalari, maxsulot ayirboshlashiga keng yo‘l ochib bergan buyuk ipak yo‘lining shakllanishi. so‘nggi ilmiy tadqiqotlar natijasida, yuqorida ko‘rib chiqilgan ilk davlatlar rivojlanishining davrlashtirilishiga ayrim qo‘shimchalar kiritish mumkin. o‘rta osiyo janubida davlatchilik tizimiga o‘tish davri mil. avv.iii ming yillikning oxiri - mil. avv. ii mingyillikning boshlari, ya’ni bronza davri bilan belgilanadi. baqtriya va sug‘d misolida hududiy jihatdan o‘rtamiyona davlat mil. avv.vii asrda vujudga keladi. yuzlab ming yilliklarni o‘z ichiga olgan insoniyat tarixida dastlabki davlatlar va shaharlarning tashkil topishi, hunarmandchilik va savdoning rivojlanishi, yozuvning kelib chiqishi - nisbatan keyinroq yuzaga kelgan hodisalardir. davlatchilik jahon tarixida milloddan avvalgi iv ming yillikning oxirlarida sharqda vujudga kelgan bo‘lib, …

5 / 11

’kidlandi. matriarxatning xususiyati shundan iborat ediki, qarindoshlik ona tomonidan belgilanib, birinchi galda urug‘, oila ichida namoyon bo‘lgan (bolalarni tarbiyalash, oziq-ovqat mahsulotlarni taqsimlash, ovqat va kiyim-bosh tayyorlash, jamoadagi o‘zaro aloqalarni tartibga solish, ichki munosabatlarni nazorat qilish). ammo mehnat qurollarini yasash, ovchilik va baliqchilik mashg‘ulotlarini tashkillashtirish va amalga oshirishda erkaklarning ahamiyati katta bo‘lgan. shu tariqa tashkiliy-boshqaruv faoliyat vujudga kelgan. bu borada e’tiqod marosimlarini amalga oshirish zaruriyati ham e’tiborga molik. xo‘jalik shakllarini rivojlantirish, bilim va ko‘nikmalarni avloddan-avlodga o‘tkazish jarayoni o‘z tajriba va amaliy bilimlari bilan jamoada ajralib turgan mohir qurolsoz, baliqchi va ovchilarni saralanishiga olib kelgan. urug‘chilik tizimida urf-odatlar va ahloqiy xislatlar ustunlik qilib, huquqiy munosabatlar shakllanmagan. ibtidoiy jamiyat tarixida ijtimoiy boshqaruv tamoyillari va vazifalari turli ko‘rinishlarda bo‘lib, ular tashkil qilish, tartibga solish, nazorat, jamoatning ichki munosabatlarini boshqarib turish funksiyalari bilan bog‘langan edi. shu tarzda ijtimoiy-iqtisodiy talablari, obro‘-e’tiboriga ega, o‘zlarining shaxsiy axloqiy xislatlari, amaliy bilimlari va tajribalari bilan boshqalardan ajralib turgan shaxslarning saralanishiga …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston davlatchiligining shakllanish asoslari"

o‘zbekiston davlatchiligining shakllanish asoslari reja: 1. ilk davlatlar rivojlanishining davrlashtirilishi 2. boshqaruv tizimi va ilk davlatlar paydo bo‘lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. 3. davlatchilik kelib chiqishiga doir nazariyalar. 4. davlat shakllari va boshqaruv tizimiyu o‘rta osiyo o‘ziga xos tarixiy-geografik va tarixiy-madaniy hudud hisoblanib, ikkita yirik daryo - amudaryo va sirdaryo tufayli bu hududlarda ko‘p asrlar davomida sivilizatsiya taraqqiy etib borgan. mazkur hududda paydo bo‘lgan davlatlar qadimgi davrlarda va o‘rta asrlarda ham o‘ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turgan. qadimgi davrlarda xorazm, sug‘d, baqtriya viloyatlaridagi etnik, moddiy madaniyat, til va yozuv bir-biriga yaqin bo‘lgan. bu holat har bir viloyatning tarixiy-madaniy shakllari...

This file contains 11 pages in DOCX format (225.9 KB). To download "o‘zbekiston davlatchiligining shakllanish asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston davlatchiligining s… DOCX 11 pages Free download Telegram