ўзбекистон иқлими ва иқлим ресурслари ( узбекистон иклим ва иклим ресурслари

DOC 28 pages 2.0 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type DOC

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

1350454680_15457.doc иқлими ва иқлим ресурслари ўзбекистон иқлими ва иқлим ресурслари режа: 1. ўзбекистон иқлими. 2. ўзбекистон сув ресурслари. 3. хароратнинг тақсимланиши. 4. ўзбекистонда фасллар ўзбекистон океан ва денгизлардан узоқда, йевросиё материгининг ички қисмида жойлашганлиги туфайли континентал иқлимга эга бўлиб, осмони нихоятда очиқ, серофтоб, узоқ давом этадиган жазирама иссиқ ва қуруқ ёз билан, шу географик кенглик учун бирмунча совуқ қиш билан тавсифланади. ўзбекистонда иқлимнинг барча унсурларининг йиллик ўзгариши орасида катта тафовутлар мавжуд бўлиб, улар энг аввало иқлим ҳосил қилувчи омилларнинг хусусиятларига боғлиқ. ўзбекистон иқлими унинг географик ўрни ва у билан боғлиқ ҳолда қуёш радиаўияси, атмосфера ўиркуляўияси, релефи, йер юзасининг ҳолати, иқлимга кишилар хўжалик фаолиятининг (антропоген) таъсири натижасида ташкил топади. ўзбекистон иқлимини ҳосил қилувчи омиллар ичида энг муҳимларидан бири — унинг географик ўрни ва у билан боғлиқ қуёш радиаўиясидир. қуёш радиаўияси барча табиий жараёнларнинг эиергетик негизи (базаси) ҳисобланади. қуёш радиаўияси эса ўз навбатида жойнинг географик кенглигига, ҳавонинг очиқлигига ва қуёшнинг нур сочиб …

2 / 28

а 2889 соат нур сочиб турса, энг жанубда жойлашган термизда бу кўрсаткич 3095 соатни ташкил этади. ўзбекистонда йил бўйи, айниқса, ёзда хаво очиқ. бўлиб, булутли кунлар жуда кам. шу туфайли жумҳуриятимизда қишлоқ хўжалик экинларининг пишиб йетишадиган даври хисобланган май—октябр ойларида тошкентда куёш 1749 соат нур срчиб турса, термизда 2012 соатга тснг. вахоланки, бу кўрсаткич қоҳирада (тахминан 30° ш. к. жойлашган) этади (1жадвалга қаранг.) чунки қоҳира урта денгизга яқин бўлганлиги туфайли булутли кунлар тошкент ва термизга нисбатан кўп бўлади. бинобарин, ўзбекистон қуёшли ўлка деб бежиз айтилмаган. ўзбекистонда ёзда (июн—август ойларида) қуёш нур сочиб турадиган даври нур сочишн мумкин бўлган даврнинг 84—95%ни, қишда (декабр—феврал) эса 40—50%ни ташкил этади. ўзбекистоннинг тоғли қисмида қуёшнинг нур сочиб туриш даври текисликка нисбатан 600—700 соат кам бўлади: тоғларнинг 2000 м баландлик қисмида қуёш йилига ўртача 2300—2500 соат нур сочиб туради. бунинг асосий сабаби тоғ ёнбағри бўйлаб кўтарилган сари булутли кунларнинг ортиб бориши, тоғ ёнбағрининг қуёшга нисбатан ҳолати …

3 / 28

адиаўия миқдори ўзбекистоннинг марказий ва жанубий қисмида мусбат бўлиб, бир см2 юзага 0,1—1,0 ккал.ни ташкил этади. лекин жумҳуриятимизнинг энг шимолиғарбий қисмида (устюртда) баъзи йилларда қишда радиаўия баланси манфий бўлиши мумкин. ўзбекистон иқлимининг вужудга келишида атмосфера ўиркуляўиясининг (ҳаво массаларининг алмашиниб туриши) ҳам аҳамияти катта. жумҳурият ҳудудига йил бўйи учта қуйидаги асосий ҳаво массалари таъсир этиб туради. арктика, мўътадил (қутбий) ва тропик. ўзбекистон ҳудудида атмосфера ўиркуляўиясининг ўзгариб туриш хусусиятлари ҳақида яхши тасаввурга эга бўлиш мақсадида йилнинг иссиқ (ёз) ва совуқ (қиш) фаслига бўлиб тавсиф берамиз. қишда ўзбекистон ҳудуди кўпроқ арктика ва мўътадил (қутбий) хаво массалари таъсирида бўлиб, улар шимолиғарбдан, шимолдан ва шимоли-шарқдан кириб келади. маълумки, туркистон, жумладан ўзбекистон қишда сибирҳ антиўиклонидан вужудга келган юқори босимли барометрик ўқдан жанубда жойлашган. натижада ўша юқори босимли барометрик ўқдан, яъни шимоли-шарқдан ўзбекистон ҳудудига ҳаво массаси кириб кела.ди. бу ҳаво массаси антиўиклон хусусиятта эга бўлганлиги туфайли ўзбекистонга кириб келгач, ҳаво очиқ, лекин кечалари қуруқ совуқ, кундузи эса …

4 / 28

ий денгизининг жанубий ва қопетдоғ билан парапамиз тоғларининг оралиғидаги тажанг ва мурғоб водийлари орқали туркистонга кириб келади хамда шимоли-шарқ томонга қараб ҳаракат қилади, оқибатда қозоғистон ҳудудида у кучсизланиб қолади. ўиклонлар ўзи билан иссиқ тропик ҳаво массасини олиб келганлиги туфайли улар қоплаб олган жойларда ҳаво илиб (ҳарорат 15—20 гача кўтарилади), булутлар кўпайиб, ёғинлар ёғади, бундай обҳаво қиш кунларининг 25%ни ташкил қилади. мўътадил ва арктика совуқ ҳаво массалари россия текислигининг жанубишарқий қисми орқали шимоли-ғарбий ва шимолий томондан ўзбекистон ҳудудига эсади. бу ҳаво массалари қиш жунларининг 24%ни ташкил қилади. шимолийғарбий томондан бостириб кирадиган ҳаво массаси ўзбекистон ҳудудини анча совитиб, кунлик ҳароратни —10—20° пасайтиради. бунинг устига баъзан қишда арктика совуқ ҳаво массаси ҳам бостириб кириб, туриб қолиши натижасида ҳарорат январ ойларида —35°гача пасайиши мумкин. бундай совуқлар 1930 йил декабрда, 1948 йил декабр, 1949 йил январда, 1969 йили январ ойларида кузатилган. 1948/49 йили қишда содир бўлган ана шундай совуқ кунлар ўзбекистониинг жануби ва ҳатто эронда …

5 / 28

ислигининг шимолида мўътадил (қутбий) фронт чизиғи жойлашиб, бир тармори қозогистонда, иккинчи тармори эса қора денгизнинг шимоли ва волга дарёсининг ўрта оқимида жойлашиб, ҳаво босими юқоридир. натижада термик депресия ўша юқори босимли ҳаво массасини худди сўрғич (насос) каби тортиб олиши оқибатида шимолдан, шимолиғарбдан ва ғарбдан салқин ҳаво массаси турон текислиги томон эсади. маълумотларга қараганда ёзда шимолий ва шимоли-ғарбий (ёз кунларининг 38%ни ташкил этади) ҳамда ғарбий (ёз кунларининг 29%) салқин ҳаво массалари турон текислигида қишга нисбатан 1,5—2,0 марта кўп такрорланади. аммо турон текислиги қизиб кетганлиги туфайли унинг обҳавосини у қадар ўзгартира олмайди, фақат ҳароратини 3—10°га пасайтиради, бинобарин, ҳамон ҳаво очиқ, қуруқ, нисбий намлик кам бўлиб, конденсаўияланиш жараёни қийинлашади. шу туфайли турон текислигида шимолий, шимоли-ғарбий ва ғарбий ҳаво массалари ёзда кўп эссада, ёғингарчилик бўлмайди. бу ҳаво массалари ўзбекистон тоғларида (юқорига кўтарилган сари ҳавонинг совиб бориши оқибатида) совиб, булутлар ҳосил қилиб, ёмғир, баъзан эса қор тариқасида ёғинларни вужудга келтиради. ёзда ўзбекистон ҳудудига эсувчи ҳаво …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўзбекистон иқлими ва иқлим ресурслари ( узбекистон иклим ва иклим ресурслари"

1350454680_15457.doc иқлими ва иқлим ресурслари ўзбекистон иқлими ва иқлим ресурслари режа: 1. ўзбекистон иқлими. 2. ўзбекистон сув ресурслари. 3. хароратнинг тақсимланиши. 4. ўзбекистонда фасллар ўзбекистон океан ва денгизлардан узоқда, йевросиё материгининг ички қисмида жойлашганлиги туфайли континентал иқлимга эга бўлиб, осмони нихоятда очиқ, серофтоб, узоқ давом этадиган жазирама иссиқ ва қуруқ ёз билан, шу географик кенглик учун бирмунча совуқ қиш билан тавсифланади. ўзбекистонда иқлимнинг барча унсурларининг йиллик ўзгариши орасида катта тафовутлар мавжуд бўлиб, улар энг аввало иқлим ҳосил қилувчи омилларнинг хусусиятларига боғлиқ. ўзбекистон иқлими унинг географик ўрни ва у билан боғлиқ ҳолда қуёш радиаўияси, атмосфера ўиркуляўияси, релефи, йер юзасининг ҳолати, иқлимга кишилар хўжа...

This file contains 28 pages in DOC format (2.0 MB). To download "ўзбекистон иқлими ва иқлим ресурслари ( узбекистон иклим ва иклим ресурслари", click the Telegram button on the left.

Tags: ўзбекистон иқлими ва иқлим ресу… DOC 28 pages Free download Telegram