oʻzbek dialektologiyasi
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇
![lum bir qismini tashkil etadi. bu aholiga bitta qishloq vrachlik punkti, ikkita maktab, bitta tikuvchilik sexi, bir nechta choyxona va ko’plab do’konlar xizmat ko’rsatadi. agar statistikaga murojaat qiladigan bo’lsak, aholining 95% ini o’zbeklar, 3 % ini tojiklar, 2 % ini boshqa millat vakillari tashkil etadi. qishlog’imiz atrofidagi deyarli barcha qishloqlarda qipchoq shevasi, ba’zi birida esa qarluq shevasida gaplashishadi. qishlog’imiz iqlimi kontenental bo’lib, yilning to’rt fasli ham o’z vaqtida namoyon bo’ladi. suv yilning to’rt faslida ham oqib turadi. bunga sabab yuqorida aytganimizdek buloqlarning ko’pligidir. aholining asosiy mashg’uloti dehqonchilik va chorvachilik hisoblanadi. bahor va kuz faslida namgarchilik biroz kuchli bo’ladi. sabzavotlardan kartoshka, piyoz, pomidor, sabzi ko’p miqdorda ekiladi. yiliga ikki mahal yig’im-terim ishlari amalga oshiriladi. mevalardan uzumning ekilish foizi ko’pni tashkil etadi. deyarli aholining barcha qismida shaxsiy bog’lari mavjud bo’lib, ular asosan uzum yetishtirishga mo’ljallangan. qishlog’imiz aholisi orasida quyidagi kasb egalari mavjud: o’qituvchi - [мәлъм] direktor - [дьрьктр] shifokor - [духтьр] arxitektor …](/media/previews/pages/preview_oiHV4FI.webp "oʻzbek dialektologiyasi - Страница 2")
![] kinnachi - [кынначы] folbin - [палчы] quroqchi - [ қурақчы] 2. shevaning o‘zbek shevalari tasnifidagi o‘rni. o‘zbek shevalari asosan 20-30 yillardan boshlab, ilmiy asosda o‘rganila boshlandi va uning dastlabki tasniflari paydo bo‘la boshladi. o’zbek shevalari qarluq, qipchoq, o’g’uz lahjalariga bo’linadi. qishlog’imiz shevasi “dj” lovchi shevalar guruhiga mansub. o’zbek shevalrini olimlar turli xil tasnif qilishgan. qaynar shevasining o’ziga xos xususiyatlari a) “y” o’rnida ko’p hollarda “dj” ishlatiladi. yo’l - [джол] yig’lamoq - [джъламак] yotmoq - [джатмақ] yangi - [джәңъ] yemoq - [джымақ] b) “b” fonemasi ba’zi hollarda so’z boshida “m” tarzida talaffuz etiladi. bunday - [мүндәй] bunda - [мүндә] c) ba’zi tovushlarning tushib qolish hodisasi ham mavjud. olgan - [аған] bo’lgan - [буған] solgan - [сағн] d) so’z oxirida q, k, g’ undoshlarining tushishi. sariq - [сә:ръ] tariq - [тә:ръ] achchiq - [әччъ] quruq - [қурь] e) so’z oxirida “g”, “g’” tovushlari “v”, ba’zi hollarda “y” tarzida talaffuz etiladi. bog’ …](/media/previews/pages/preview_SI3ScUz.webp "oʻzbek dialektologiyasi - Страница 3")
![nlarda ham orqa qator unlilar qatnashadi. butboy shevasi shu qonunga amal qiladi. qatlama - [қәлләмә] qutlug’ kun - [қуллы кун] yuzingdan - [йүзъӊнән] o’qishda - [оқышта] chirog’im - [чырағым] chiroyli - [чырайлы] bug’doyning - [буғдайдыӊ] g’alvir - [ғалбыр] ko’lanka - [көләнкә] tuzsiragan - [туссыраған] ko’karar - [көкәрәр] labial singarmonizmda so‘zning dastlabki bo‘g‘inida old qator lablangan unli ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham old qator lablangan unli qatnashadi, aksincha, so‘zning dastlabki bo‘g‘inida lablangan orqa qator unli ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham orqa qator lablangan unli qatnashadi. butboy shevasi bu qonunga ham amal qiladi. uzum - [джүзүм] nok - [мүрүт] tutun - [дүтүн] urug’ - [үpүқ] 5. birlamchi va ikkilamchi cho‘ziq unlilar saqlangan so‘zlarga beshtadan misol keltiring. a) birlamchi cho’ziqlik: dam - [дә:м] tagi - [тә:йъ] ye - [ йи:] danak - [дә:нәк] yo’q - [йѳ:] yana - [йә:нә] odam - [a:дам] tush - [ту:ш] yor - [йа:p] b) ikkilamchi cho’ziqlik: sahar - …](/media/previews/pages/preview_KWSlMLA.webp "oʻzbek dialektologiyasi - Страница 4")
![үссъс] turib - [түръп] ishga - [ишкә] kapkir - [капкыт] savob - [савап] dod - [дат] obod - [aбат] noz - [наз] xarid - [харыт] xarob - [харап] urug’ - [үpүқ] mansab - [мәнсәп] mazkur - [мәскүp] 9. adabiy tilda so‘z boshida qatnashadigan undoshlar shevada qaysi undoshlar bilan almashishi mumkin? (masalan: doppi – toppi). suvoq - [шүвәқ] yostiq - [дәссъқ] deraza - [търәзә] supurgi - [шипьткь] cho’tka - [шүткә] fanar - [панар] butun - [путун] bunday - [мүндәй] jo’ja - [чѳжә] yumsha - [джүмшә] lanat - [нәләт] fikr - [пыкр] farosat - [парасат] 10. h undoshi talaffuzda bormi? u qaysi o‘rinlarda o‘zining adabiy tildagi mavqeyini saqlab qoladi? misollar keltiring. h undoshi talaffuzda yo‘q bo‘lsa, uning adabiy tildagi o‘rni qanday to‘ldiriladi? misollar yozing. butboy shevasi “dj” lovchi sheva hisoblansada, unda “h” undoshi mavjud. lekin ko’p o’rinlarda so’zlar tarkibidagi yumshoq “h” undoshi o’rnida, qattiq “x” undoshi qo’llaniladi. hangoma - [ҳәӊәмә] hangi - …](/media/previews/pages/preview_t3R246t.webp "oʻzbek dialektologiyasi - Страница 5")
О "oʻzbek dialektologiyasi"
oliy va oʻrta maxsus ta’limi vazirligi toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti 208-guruh talabasi arzimurodova a’loning “oʻzbek dialektologiyasi” fanidan “dialektologik amaliyot ishi” amaliyot rahbari: toshkent-2022 1. shevasi o‘rganilayotgan aholining yashash joyi haqida umumiy ma'lumot, aholining milliy tarkibi, ularda o‘zbeklar-ning nisbiy miqdori, aholi punkti atrofidagi sheva vakillari, boshqa millat vakillari haqida ma'lumot. sheva vakillarining kasb-kori. men qahqadaryo viloyati kitob tumani qaynar qishloq fuqarolar yig’inida tug’ilganman. bu qishloq fuqarolar yig’ini tarkibiga 7 ta qishloqni oladi. bular: qishliq, qaynarbuloq, qongli, jayrali, kuyukchinor, sovuqbuloq, tegirmonboshi. qishloq shar markazidan 14 km shimoli-sharqda tahtiqorac...
Этот файл содержит 45 стр. в формате DOCX (1,7 МБ). Чтобы скачать "oʻzbek dialektologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.
PDF
PDF
DOCX
DOCX
PPTX
PPTX
DOC
DOCX
PPTX
PPTX
PDF
DOCX