mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi

PPTX 20 pages 515.4 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 515.4 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi ahmadova aziza 1. mustaqillikdan avvalgi oʻzbek dialektologiyasining asoslari 2. mustaqillikdan oldingi davrda oʻtkazilgan tadqiqotlar va ularning ahamiyati 3. oʻzbek tilining hududiy shevalari: tarixiy kuzatishlar reja: yozuv tizimlari va dialektlar sovet davrida lotin va kirill alifbolari joriy etilishi, turli hududlardagi (masalan, xorazm, fargʻona vodiysida) mahalliy dialektlarning yozma adabiyotda ifodasini cheklagan va standartlashtirishga taʼsir koʻrsatgan. 20-asrning boshlarida toʻplangan dialektal materiallar, taxminan 30 dan ortiq shevadan namunalarni oʻz ichiga olib, oʻzbek tilining geografik jihatdan xilma-xilligini va yozuv tizimlarining ularga taʼsirini aks ettiradi. 1920-yillarda oʻzbekiston hududida, jumladan samarqand va buxoro viloyatlarida, arab yozuvi bilan yozilgan turli xil dialektlarda matnlar mavjud boʻlib, ularning lingvistik tahlili zamonaviy oʻzbek tilining shakllanishiga taʼsirini koʻrsatadi. mustaqillikdan oldingi davr dialektologiyasining cheklovlari sovet davrida siyosiy sabablar tufayli, ayrim hududlardagi, xususan, chegaradosh viloyatlardagi dialektlarning toʻliq oʻrganilishiga 10 yildan ortiq vaqt davomida ruxsat berilmagan. mustaqillikdan oldingi davrda oʻzbekiston hududida 5 dan ortiq yirik dialekt guruhlarini aniqlashda …

2 / 20

и шеваларининг шимолий ва жанубий 2 та алоҳида гуруҳга бўлиниши, чўл ва тоғли ҳудудлардаги фонетик фарқларни акс эттиради. leksik xususiyatlarning tahlili тошкент атрофидаги шеваларда "сув" сўзининг 5 тадан ортиқ диалектали варианти қайд этилган бўлиб, бу фонетик ва лексик ўзгаришларнинг таъсирини кўрсатади. ферғона водийсидаги шеваларда 10 дан ортиқ экин турларига аталадиган маҳаллий атамаларнинг мавжудлиги, бу ҳудудларнинг аграр тараққиёти ва лексик бойлигини таъкидлайди. xix асрда хоразмдаги шеваларда "қардош" сўзининг 3 та синоними – "ака", "ука", "биродари"нинг турлича қўлланилиши кузатилган бўлиб, бу регионлар орасидаги лексик фарқларни кўрсатади. turkiston general-gubernatorligi davrida dialektologik tadqiqotlar 19-асрнинг охирларидаги баъзи тадқиқотларда ўзбек тилининг 3 та асосий гуруҳга – қипчоқ, ўзбек-туркман ва қарлуқ диалектларига бўлиниши ҳақида маълумотлар берилган. туркистон генерал-губернаторлиги давридаги лингвистик экспедициялар натижасида 100 дан ортиқ ўзбек шевасига тегишли материаллар тўпланган, аммо уларнинг тўлиқ таҳлили кейинги даврларга қолдирилган. туркистон генерал-губернаторлиги давридаги (1865-1917 йй.) диалектологик тадqiқотлар, асосан, рус тилида бажарилган бўлиб, бунда ўрта осиёнинг турли минтақалари, хусусан самарқанд, бухоро …

3 / 20

dialekt zonasini taqqoslash bo'yicha tadqiqotlar o'tkazish zarur. fonetik xususiyatlarning tahlili xix asr manbalariga koʻra, buxoro va xivada talaffuzning oʻziga xos xususiyatlari, masalan, ayrim soʻzlardagi undosh tovushlarning tushishi yoki oʻzgarishi (40 dan ortiq soʻz misoli keltirilgan) kuzatilgan. fargʻona vodiysi shevalarida, 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida olib borilgan tadqiqotlarga koʻra, urgʻu va intonatsiya xususiyatlari, shimoliy va janubiy shevalarga nisbatan oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, taxminan 15 ta farq aniqlangan. oʻzbek tilining janubiy shevalarida, xususan, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlarida, 3 ta unli tovushning (a, o, u) sifat jihatidan farqlanishi kuzatilgan boʻlib, bu shimoliy shevalardan sezilarli farq qiladi. oʻzbek dialektlarining turkiy tillarga aloqadorligi oʻzbek tilining qipchoq guruhiga mansubligini koʻrsatuvchi 50 dan ortiq fonetik, morfologik va leksik xususiyatlar samarqand, buxoro va xorazm shevalarida aniqlangan. janubiy oʻzbekiston shevalarida, xususan, surxondaryo viloyatida, turkiy tillarning, xususan, qangʻli va oʻgʻuz tillariga xos boʻlgan 20 dan ortiq soʻz va iboralar mavjud. xix asrda toʻplangan ma’lumotlarga koʻra, qashqadaryo va fargʻona vodiylarining …

4 / 20

ўзбек тилининг диалектлари ҳақидаги 30 дан ортиқ илмий мақола ва монографиялар, жумладан, ўзбекистон фанлар академиясининг архив маълумотларида сақланган ноёб маълумотларни ўз ичига олади. бухоро, самарқанд ва тошкент вилоятларидаги 5 тага яқин диалект гуруҳларини тавсифловчи "тўрткўл", "қўқон" ва "фарғона" каби маҳаллий атамалар билан белгиланган адабиётлар ўша даврдаги диалект тадқиқотларининг асосий манбаларидан биридир. xix асрнинг иккинчи ярмидаги рус тилшуносларининг ўрта осиёдаги диалект экспедициялари маълумотлари, хусусан, 20 дан ортиқ шаҳар ва қишлоқлардаги 100 га яқин сўз ва ибораларни қамраб олган йиғилган материаллар муҳим асос бўлган. oʻzbek dialektlari va qoʻshni tillarning ta’siri ферғона водийсининг тоғли ҳудудларидаги ўзбек шеваларига кўпчилик тожик тилининг фонетик, морфологик ва лексик хусусиятлари сингиб кетган, айниқса, 10 тадан ортиқ фонетик ўзгариш кузатилган. бухоро вилоятининг жанубий ҳудудларидаги ўзбек шеваларига форс тилининг 50 га яқин сўз бирикмалари ва иборалари таъсир кўрсатганлиги аниқланган, бу эса асосан маъмурий-ҳуқуқий соҳага тегишли. xix асрда хоразмдаги ўзбек шеваларига туркман тилининг, хусусан, лексикавий жиҳатдан кучли таъсири кузатилган бўлиб, 200 …

5 / 20

irmagan. rus tilshunoslarining oʻzbek dialektlari haqidagi kuzatuvlari 1920-1930 yillar oraligʻida rus tilshunoslari tomonidan olib borilgan soʻrovnomalar natijalari oʻzbek tilining janubiy va shimoliy shevalari oʻrtasidagi 50 dan ortiq fonetik va morfologik farqlarni aniqlashga yordam bergan. toshkent va fargʻona vodiysidagi oʻzbek shevalarining oʻrganilishida 20 dan ortiq rus olimlarining hissasi boʻlib, ularning tadqiqotlari asosan leksik va fonetik xususiyatlarga qaratilgan. rus tilshunoslari 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida samarqand va buxoro viloyatlarida oʻzbek tilining qipchoq guruhiga mansub shevalarni batafsil oʻrganganlar, fonetika va grammatika jihatidan farqlarni qayd etganlar. sintaktik xususiyatlarning tahlili samarqand va buxoro shevalarida qoʻshimcha gaplarning qoʻllanishi va ularning asosiy gapga bogʻlanish usullarida, taxminan 5 ta oʻziga xos xususiyat kuzatilgan. qoraqalpogʻiston va xorazm viloyatlarida gap boʻlaklarining tartibi, jumladan, feʼlning oʻrni jihatidan 3 ta asosiy farq aniqlangan boʻlib, bu 19-asr manbalarida ham tasvirlangan. qoraqalpogʻiston va xorazm viloyatlarida gap boʻlaklarining tartibi, jumladan, feʼlning oʻrni jihatidan 3 ta asosiy farq aniqlangan boʻlib, bu 19-asr manbalarida ham tasvirlangan. mustaqillikdan …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi"

powerpoint presentation mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi ahmadova aziza 1. mustaqillikdan avvalgi oʻzbek dialektologiyasining asoslari 2. mustaqillikdan oldingi davrda oʻtkazilgan tadqiqotlar va ularning ahamiyati 3. oʻzbek tilining hududiy shevalari: tarixiy kuzatishlar reja: yozuv tizimlari va dialektlar sovet davrida lotin va kirill alifbolari joriy etilishi, turli hududlardagi (masalan, xorazm, fargʻona vodiysida) mahalliy dialektlarning yozma adabiyotda ifodasini cheklagan va standartlashtirishga taʼsir koʻrsatgan. 20-asrning boshlarida toʻplangan dialektal materiallar, taxminan 30 dan ortiq shevadan namunalarni oʻz ichiga olib, oʻzbek tilining geografik jihatdan xilma-xilligini va yozuv tizimlarining ularga taʼsirini aks ettiradi. 1920-yillarda oʻzbekiston hududida...

This file contains 20 pages in PPTX format (515.4 KB). To download "mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mustaqillikka qadar boʻlgan oʻz… PPTX 20 pages Free download Telegram