mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi

PPTX 18 sahifa 400,2 KB Bepul yuklash

18 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 400,2 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 18

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 18

powerpoint presentation mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi ismoilova surayyo 01 mustaqillikdan oldingi davrda oʻzbek dialektologiyasining metodologiyasi 02 oʻzbek tilining hududiy shevalari va ularning tadqiqi 03 mustaqillikdan avvalgi oʻzbek dialektologiyasining asoslari reja: a.n.samoyloviç va uning tadqiqotlari samoyloviçning to‘plagan materiallari, hozirgi zamon uzbek dialektologiyasi uchun muhim manba bo‘lib, hozirgacha 20 dan ortiq ilmiy ishda tahlil qilinib kelinmoqda. a.n.samoyloviç 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida turkiston hududida, xususan, samarqand va buxoro viloyatlarida keng ko‘lamli dialekt tadqiqotlari olib borgan, ko‘plab mahalliy lahjalarni qayd etgan. uning tadqiqotlari 50 dan ortiq qishloq va shaharlarning dialektal xususiyatlarini o‘z ichiga olgan bo‘lib, fonetika, morfologiya va leksikaga oid qimmatli ma’lumotlarni taqdim etadi. mustaqillikdan avvalgi oʻzbek dialektologiyasining dastlabki tadqiqotlari 1930-yillardagi tadqiqotlar samarqand va buxoro viloyatlarining mahalliy shevalariga e’tibor qaratib, 5 ta asosiy dialekt guruhi ajratildi, bu esa oʻzbek tili xaritasini tuzishga yordam berdi. oʻzbekiston fanlar akademiyasining lingvistika boʻlimi 1950-yillarda 20 dan ortiq hududdan dialekt namunalari toʻplab, oʻzbek tilining leksik va morfologik …

2 / 18

хўжалигига оид атамаларнинг маъно ва шакл жиҳатидан ўзгаришларини тасвирлайдиган махсус луғатлар яратилган. kelajakdagi tadqiqotlar uchun istiqbollar toshkent shahri atrofidagi qishloqlarda 20-asr boshlarida yashagan ona tili turkiy boʻlmagan aholining sheva taʼsiriga oid 3 ta hujjatli filmni topish va tahlil qilish orqali yangi maʼlumotlar olish mumkin. samarqand va buxoro viloyatlarida 19-asr yozma manbalarini tahlil qilish orqali, oʻsha davr shevalari haqidagi maʼlumotlarni 50 dan ortiq qoʻlyozma asarlar asosida boyitish mumkin. fargʻona vodiysidagi 10 ta qishloqda oʻtkazilgan soʻrovnomalar natijalarini raqamli formatga oʻtkazib, 1991 yildan avvalgi shevalar xaritasini yaratish orqali o'zgarishlarni kuzatish mumkin. oʻzbek tilining dialektal xususiyatlarini oʻrganishga oid birinchi ilmiy yondashuvlar 1930-yillarga kelib, oʻzbek tilining 3 ta asosiy guruhga (qipchoq, oʻgʻuz va saroy) boʻlinishi haqida ilmiy taxminlar mavjud boʻlib, bu tasniflashda xorazm viloyatining dialekti alohida oʻrin egallagan. xix asrning ikkinchi yarmida, rossiya imperiyasi davrida, samarqand va buxoro viloyatlarida oʻzbek tilining dialektal xususiyatlarini oʻrganish boʻyicha dastlabki 2-3 ta ekspeditsiya oʻtkazildi, ular asosan leksik jihatlarga e’tibor …

3 / 18

qatgina mahalliy dialektlarga e'tibor qaratgan va umumiy tasavvur yaratish uchun yetarli emas edi. mustaqillikka qadar boʻlgan davrda oʻzbekistonning turli hududlarida, jumladan, samarqand, buxoro va xorazm viloyatlarida 5 dan ortiq dialekt guruhlari boʻyicha tadqiqotlar olib borilgan, ammo ularning lingvistik tasnifi yetarlicha aniq emas edi. oʻzbek dialektlarining tasnifi boʻyicha turli nuqtai nazarlar совет давридаги тадқиқотчилар 5 та диалект гуруҳини аниқлаб, ҳар бирини географик жойлашувига ва лексик-фонетик хусусиятларига кўра тавсифлаганлар. масалан, фарғона водийси шеваси алоҳида гуруҳ сифатида кўрсатилган. баъзи тадқиқотчилар, хусусан, 20-асрнинг биринчи ярмидаги олимлар, ўзбек шеваларининг таснифида диалект континууми тушунчасини қўллаганлар ва 4 та диалект зонасини ажратишган, бу эса бутун ҳудудни қамраб олмаган. xix асрдаги рус тилшунослари, масалан, кабули, ўзбекистон ҳудудидаги ўзбек шеваларини 3 та асосий гуруҳга – қорақалпоқ, ўрта ва жанубий – ажратганлар. ijtimoiy dialektlar va ularning xususiyatlari fergana vodiysidagi qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanuvchi aholi orasida, 5 ta asosiy qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga bogʻliq boʻlgan 10 dan ortiq mahalliy dialektal soʻzlar mavjud …

4 / 18

arning fonologik xususiyatlari, leksikasi va grammatikasi haqida maʼlumotlar toʻplangan. turkiston general-gubernatorligi hududida yashovchi turkiy xalqlarning 30 dan ortiq shevalari va lahjalarini oʻrganishga bagʻishlangan bir nechta keng koʻlamli tilshunoslik ishlari, asosan, rus olimlari tomonidan amalga oshirilgan. xix asrda oʻzbek dialektlari haqidagi maʼlumotlar бухоро амирлиги ва хива хонлиги ҳудудларидаги ўзбек диалектига оид маълумотлар 19-асрдаги саёҳатнома ва маъмурий ҳужжатларда 200 дан ортиқ сўз ва иборалар билан тасвирланган. xix асрдаги рус тилшуносларининг маълумотларига кўра, ўзбек тилининг 3 та асосий диалекти – қорақалпоқ, хива ва тошкент диалекти аниқланган бўлиб, улар ўзаро фонетик ва лексик фарқларга эга эди. xix аср охиридаги маълумотларга кўра, тошкент вилоятидаги 5 та туманда ўзбек тилининг турли шеваларида 150 га яқин маҳаллий атамалар ва идиоматик иборалар қайд этилган. geografik dialektlarning taqsimoti add text add text add text add text add text add text oʻzbekistonning janubiy hududlarida, xususan, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlarida, 3 ta asosiy lahja guruhi – qashqadaryo, surxondaryo va termiz lahjalari …

5 / 18

gʻiston hududidagi turkiy tillarning dialektal xususiyatlarini oʻrganishda, 10 dan ortiq qadimiy turkiy soʻzlarning fonetik evolyusiyasi kuzatildi va ularning hozirgi zamon talaffuzi bilan solishtirildi. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida toshkent va samarqand shaharlarida oʻtkazilgan fonetik tadqiqotlar, 5 ta asosiy sheva guruhining mavjudligini va ularning fonetik xususiyatlaridagi farqlarni aniqlashga qaratilgan edi. sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 oʻzbek dialektlarining oʻzaro munosabatlari xix asr manbalariga koʻra, buxoro viloyati va xorazm shevalari oʻrtasida, leksik jihatdan 30% ga yaqin farq mavjud boʻlib, bu oʻzaro taʼsirlarga qaramasdan, ularning mustaqil rivojlanishini koʻrsatadi. oʻzbek tilining janubiy guruh dialektlari, xususan, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari shevalarida 20 dan ortiq oʻziga xos fonetik xususiyatlar kuzatiladi, ular shimoliy guruh dialektlaridan sezilarli darajada farq qiladi. toshkent shahrida 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida shahar shevasi, qoʻshni viloyatlarning 5 ga yaqin shevalari taʼsirida shakllanib, oʻziga xos aralash xususiyatlarga ega boʻlgan. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 18 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi" haqida

powerpoint presentation mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi ismoilova surayyo 01 mustaqillikdan oldingi davrda oʻzbek dialektologiyasining metodologiyasi 02 oʻzbek tilining hududiy shevalari va ularning tadqiqi 03 mustaqillikdan avvalgi oʻzbek dialektologiyasining asoslari reja: a.n.samoyloviç va uning tadqiqotlari samoyloviçning to‘plagan materiallari, hozirgi zamon uzbek dialektologiyasi uchun muhim manba bo‘lib, hozirgacha 20 dan ortiq ilmiy ishda tahlil qilinib kelinmoqda. a.n.samoyloviç 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida turkiston hududida, xususan, samarqand va buxoro viloyatlarida keng ko‘lamli dialekt tadqiqotlari olib borgan, ko‘plab mahalliy lahjalarni qayd etgan. uning tadqiqotlari 50 dan ortiq qishloq va shaharlarning dialektal xususiyatlarini o‘z ichiga olgan bo...

Bu fayl PPTX formatida 18 sahifadan iborat (400,2 KB). "mustaqillikka qadar boʻlgan oʻzbek dialektologiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mustaqillikka qadar boʻlgan oʻz… PPTX 18 sahifa Bepul yuklash Telegram