toponimika va landshaft

DOCX 10 pages 29.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

toponimika va landshaft reja: 1. toponimika va landshaft haqida umumiy tushuncha 2. joy nomlarida hudud tabiatining aks etishi 3. tarixiy-geografik nomlar – о‘tmish tabiiy sharoitini aniqlovchi manba sifatida tayanch ihora va utamalar: toponimiya, landshaft, tabiiy landshaft, geografik landshaft, tabiiy sharoit. hozirda tabiiy landshaftlarning hududiy va tarixiy tarqalish areallarini aniqlash va o'rganish, insoniyat oldida turgan tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish kabi muhim va dolzarb muammolarni hal qilishda asos bo'li b xizmat qiladi. eng avvalo. ko'zlagan maqsadni amalga oshirishda ko'p lab usullardan. jumladan toponimik metoddan samarali foydalansa bo'ladi. ma'lumki, har qanday nom muayyan tarixiy davrda, ma'lum tabiiy muhitda paydo bo'ladi. shuning uchun, toponimlar joyning tabiiy-geografik xususiyatlarini aniq aks etadi va qimmatli ma ’lumotlarni o'z ida saqlaydi. mutaxassislarning fikricha. o'zbekiston toponimiyasining asosiy xususiyatlaridan biri, tabiiv-geograllk omillar asosida shakllangan, ya'n i hudud tabiiy lanshafti va uning larkibiv qismlari bo'lgan, relef shakllari. o'simlik va hayvonot olami bilan bog'liq nomlarning ko'pligidir. ta'kidlash joizki, …

2 / 10

ini tadqiq qilish hamda antropogen omillar ta'si rida yuz berishi mumkin bo'lgan o'zgarishlarni oldindan bashorat qilish muhim va dolzarb masala hisoblanadi. ana shunday amaliy maqsadlarni ko'zla b olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlarida toponimika fani va uning o'rganish obyekti bo'lgan geografik nomlar yordamidan foydalansa yaxshi samara beradi. chunki kishilar tabiiy landshaftlar va ularda sodir bo'layotgan har qanday jarayonlarni doimo kuzatib boradi va ijtimoiy ehtiyoj tufavli atrofidagi geografik obyektlarga nom beradi. shuning uchun, joy nomlarining katta qismi tabiiygeografik omillar asosida shakllangan bo'lib, ularda geografik landshaftning turli tarkibiy qismlari haqida aniq ma'lumotlar mujassam. binobarin, soha mutaxassislari toponimiya - bu hudud landshaftining o'z ig a xos tili, uning mantiqiy ifodasi deyishadi. bunday deyishga sabab, toponimiya orqali landshaft o'zi, tarixi, dinamikasi va xususiyatlari haqida ≪gapiradi≫. joy nomlari yordamida landshaftni tadqiq etish, uning o'tmishdagi geografik holatini tiklash imkoniyati mavjud. toponimla r yordamida geografik landshaftning tabiiy koinponentlari bo'lgan re le f shakli, tuproq, o's imli k va hayvonot …

3 / 10

ish mumkin. e'tiborli tomoni shuki. kishilar geografik obyektlarni nomlashda hududdagi foydali o'simlik va hayvonot turfarini aniq belgilashga harakat qilishgan. shuning uchun, mahalliy xalq tomonidan geografik obyektlarga berilgan nomlarning ma'no-mazmunini aniqlamasdan, o'simlik va hayvonot olami turlaridan maqsadli foydalanish va tabiatning hududiy qonuniyatlarini tushinish ancha qiyin bo'ladi. taniqli geograf olim yu.ahmadaliyevning yozishicha. "joyning landshaft tuzilishi va xususiyatlarini bildiruvchi geografik nomlar tarkibida dasht so'zi keng tarqalganligi bilan ajralib turadi. odatda dasht - "obod qilinmagan, suvsiz cho'l” ga nisbatan qo'llanadigan geografik termindir. tabiiy geografiyada dasht tabiat zonasi deb cho'lga nisbatan shimolda joylashgan, o'simlik va hayvonot dunyosiga nisbatan boyroq bo'lgan hududga aytiladi. "dasht” so'zi bilan dashti qipchoq, qarshi dashti. dashtobod, dasht mahalla. dasht pandigon, dasht tegirmon, dasht cho'lpon, dasht hasan, o'qchidasht, g ‘anidasht kabi joy nomlari yuritiladi”. olimning xulosasiga k o ‘ra, "hududning o'z ig a xos tabiiy geografik xususiyatlaridan relef, iqlim, suv, o'simlik va hayvonot dunyosi bilan bog'l iq bo‘lgan toponimlar mazkur tabiiy obyektlarning …

4 / 10

$ador \a lqlarning chorvasi uchun asosiy ozuqa manbai bo'lgan o'simlik turlarini o'sadigan joylarni nomlash muhim hisoblangan. bu turdagi geografik obyektlar ko'p incha ozuqabop o'simliklar nomi bilan atalgan. masalan, yantoqli. jusandi. betagali, shuvoqli kabi toponimlar ushbu hududlarda chorva mollari uchun ozuqabop o'simliklarni qaysi bir turini ko'pligidan darak bersa, ular orqali chorvachilikning qaysi sohasini rivojlantirishga qulay imkoniyatlar mavjudligini aniqlaganlar. chorva mollari uchun asosiy ozuqa manbai bo'lgan o'simlik turlari hamda cho'l hududida muhim gidronimik obyekt bo'lgan quduqlar nom tanlashda darak beruvchi vazifasini bajargan. toponimla r yordamid a landshaftnmg tabiiy komponentlari bo'lgan relef shakli, tuproq, o'simlik va hayvonot dunyosini tarqalish areali va rivojlanish bosqichlarini aniqlash va tadqiq qilish mumkin. ma'lumki. inson qadim zamonlardan boshlab o'simliklarni o'rganish . arealini aniqlash. ulardan me'yorida foydalanishga harakat qilgan. masalan. andijon, tashkent. jizzax viloyatlari toponimiyasi tarkibida betaga. betagali, betagalisoy kabi joy nomlari uchraydi. betaga - mayda o't, mahalliy xalq uning chorva uchun ozuqabob o's imlik ekanligini bilgan holda ushbu …$

5 / 10

rangi kabi xususiyatlari ham muhim ahamiyat kasb etgan. shuning uchun. tuproqlarning ayrim diqqatga sazovor xususiyatlari joy nomlarida o 'z aksini topgan. o'zbekis ton toponimiyasi tarkibida jo's h. jo'sha, jo'shali, jo'shi kabi jo y nomlari uchraydi. masalan, forish tumani hududida joylashgan qishloqlardan birining nomi - jo'shali. mahalliy xalq kaynazoy erasining uchlamchi davrida paydo bo'lgan qizil tuproqni jo ' sh deb ataydilar. aytishlaricha, qadimda bunday tuproqlarni mavdala b chaqaloqlarga sepki (pudra) sifatida foydalanishgan. jo'sha degan qizil bo'yoq ham bo'lga n (ruscha, surik). u kulolchilikda sopol idishlarga qizil rang va naqsh berish uchun ishlatilgan. mahalliy xalq tilida jo ' sh deb ataladigan qizil tuproqlar k o'p bo'lgan hududda paydo bo'lgan qishloqqa jo'shali nomi berilgan. iqlim ham tabiiy landshaft komponentlardan biri. inson o'zi yashaydigan joy iqlimi va ob-havo xususiyatlariga befarq bo'lmagan, undan iqtisodiy-ijtimoiy faoliyatida samarali foydalanishga harakat qilgan. iqlim va meteorologik sharoitlar bilan bog'liq nomlarning paydo bo'lishi uchun, ular aniq bir hududni ifodalashi shart …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimika va landshaft"

toponimika va landshaft reja: 1. toponimika va landshaft haqida umumiy tushuncha 2. joy nomlarida hudud tabiatining aks etishi 3. tarixiy-geografik nomlar – о‘tmish tabiiy sharoitini aniqlovchi manba sifatida tayanch ihora va utamalar: toponimiya, landshaft, tabiiy landshaft, geografik landshaft, tabiiy sharoit. hozirda tabiiy landshaftlarning hududiy va tarixiy tarqalish areallarini aniqlash va o'rganish, insoniyat oldida turgan tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish kabi muhim va dolzarb muammolarni hal qilishda asos bo'li b xizmat qiladi. eng avvalo. ko'zlagan maqsadni amalga oshirishda ko'p lab usullardan. jumladan toponimik metoddan samarali foydalansa bo'ladi. ma'lumki, har qanday nom muayyan tarixiy davrda, ma'lum tabiiy muhitda paydo bo'ladi. shuning uc...

This file contains 10 pages in DOCX format (29.7 KB). To download "toponimika va landshaft", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimika va landshaft DOCX 10 pages Free download Telegram