falsafiy tafaqqur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi

DOCX 17 pages 87.2 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.2 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

3-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi reja: 1. qadimgi yunon falsafasining jahon falsafasi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi (milet maktabi, suqrot, aflotun, arastu). 2. o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari (apologetika va patristika, sxolastika. nominalizm va realizm. foma akvinskiy ta’limoti). 3. g‘arb uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari (f.bekon, r.dekart, b.spinoza, i.kant, l.feyyerbax, v.gegel). 5. xx-xxi asr g‘arb faylasuflari ijodida fan falsafasining rivoji. tayanch so’z va iboralar: fales, anaksimandr, anaksimen matyeriya gnostiklar. patristika sxolastika realizm eley falsafiy maktabi suqrot pifagor, aflotun, arastu qadimgi yunoniston va rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, suqrot, pifagor, aflotun, arastu va boshqalarning falsafiy, tabiiy — ilmiy, ijtimoiy — ahloqiy ta’limotlari o‘rganiladi. yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar yeramizdan avvalgi vii-vi asrlar o‘rtasida milet shahrida …

2 / 17

namlik apeyrondan ajralib chiqib, moddaning bir holatdan ikkinchi holatga o‘tishini ta’minlaydi, deb hisoblagan. uning ta’limotini zamondoshi, shogirdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (yeramizdan avvalgi 588-525 yillar) havo — olamning asosi, deb bilgan. uningcha, havoning quyuqlashishidan suv, yer, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bo‘lgan. yana bir yunon faylasufi gyeraklit (yeramizdan avvalgi 520-460 yillar) kichik osiyoning g‘arbiy qirg‘og‘idagi efes shahrida zargar oilasida dunyoga kelgan. u stixiyali dialektikaga asos solgan, olov — olamning asosi, deb bilgan. uning fikricha, olamda hamma narsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg‘unlik yo‘q. harakat butun tabiatga, barcha jism va hodisalarga xosdir. abadiy harakat — abadiy o‘zgarishdir. harakat qarama-qarshilik asosida sodir bo‘ladi. «kurash hamma narsaning otasi, hamma narsaning podshosidir», degan ekan gyeraklit. bundan gyeraklit kishilar o‘rtasida urushlarni targ‘ib qilgan ekan-da, deya xulosa chiqarish noto‘g‘ri. gyeraklitning fikricha, doimiy o‘zgarish, harakat va o‘zaro qarama-qarshi tomonlarga o‘tish …

3 / 17

ar aynan ana shu raqamlar mahsulidir. pifagorchilar birinchi bo‘lib yunonistonda tabiatdagi narsa va hodisalarni izohlashda miqdor kategoriyasini ilgari suradi. pifagor zodagonlar oilasiga mansub bo‘lgani bois aristokratiyani himoya qilgan. u «tartib» to‘g‘risidagi ta’limotini yaratib, faqat aristokratlar o‘rnatgan tartib ijtimoiy hayotda muhim rol o‘ynaydi, degan. uning fikricha, demokratiya bu tartibotning buzilishidir. eley falsafiy maktabi namoyandasi ksenofan (yeramizdan avvalgi yi — v asr) shoir va faylasuf bo‘lgan. u kichik osiyoda dunyoga kelgan. ilm olish maqsadida yunonistonga, janubiy italiyaga sayohat qilib, umrining so‘nggi yillarini eley shahrida o‘tkazgan. tarixchi diogen layertskiyning yozishicha, ksenofant «tabiat haqida» asarining muallifidir. afsuski, ushbu asarning yarmigina omon qolgan, xolos. u ko‘pxudolikka hamda insonlarga xos sifatlarni hayvonlarga, o‘simlik dunyosiga daxldor deb biluvchi ta’limotga qarshi chiqib, mifologiyani rad etishga harakat qilgan. uning falsafiy ta’limotiga ko‘ra, tabiat - o‘zgarmas va harakatsizdir, «hamma narsa yerdan unib chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi». biz hammamiz yerdan tug‘ilganmiz va yerga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi …

4 / 17

alarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bo‘lib, haqiqat, osoyishtalik, adolat o‘rnatishga xizmat qilgan. ularning ta’limoti suqrot falsafasiga ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgan. suqrot (yeramizdan oldingi 469-399 yillar.) (asli — sokrat) — qadimgi yunon faylasufi. «afinaning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan, yoshlar tarbiyasi bilan shug‘ullangan, hurfikrli inson, kambag‘aldan chiqqan, tosh yo‘nuvchining o‘g‘li, o‘ta bilimdon kishi sifatida mashhur bo‘lgan. uning hayoti fojiali tugagani to‘g‘risidagi misol falsafiy afsonaga aylanib ketgan. o‘z davrida afinadagi hukmron tuzum tartib-qoidalariga qarshi chiqib, yangi fikrlarni ilgari surgani uchun ruhoniylar uni dahriylikda hamda yoshlarni axloqan buzishda ayblaganlar. unga shunchaki ayb emas, siyosiy ayb qo‘yilgan. garchand qutilish imkoni bo‘lsa-da, qonun va jamiyat tartiblarini nihoyatda qattiq hurmat qilganligi bois, u jazodan qochishni istamagan va bir qadah zahar ichib o‘lgan. suqrot va uning tarafdorlari jamiyat qonunlariga, ular qanday bo‘lishidan qat’i nazar, so‘zsiz itoat etishni targ‘ib etganlari g‘oyatda ibratlidir. holbuki, suqrot va uning shogirdlari afinada amal qilgan qonunlarni noto‘g‘ri va adolatsiz deb hisoblagan hamda ularni …

5 / 17

yuritgan inson sifatida ta’riflagan. yoshlarning axloqini buzgan deb unga siyosiy ayb qo‘yish — tuhmat ekanini alohida ta’kidlagan. aflotun esa uni chuqur mulohazali, insonni ulug‘lovchi donishmand, deya ta’riflagan, uning falsafiy qarashlarini o‘z asarlarida suqrot nomidan bayon etgan. suqrotning fikricha, falsafaning markazida axloq masalalari turmog‘i lozim. jamiyatning ravnaqi, tinchlik va osoyishtaligi, farovon hayoti axloq va odobning ahvoliga bog‘liq. bu masalalar sharq falsafasida ham katta o‘rin tutganli bois xalqimiz, buyuk allomalarimiz suqrot nomini benihoya hurmat bilan tilga olgan, uning axloq-odob haqidagi pand-nasihatlariga amal qilgan. suqrotning shogirdi aflotun (asli — platon) jahon falsafasi tarixida o‘chmas iz qoldirgan buyuk allomadir. u nafaqat faylasuf olim, balki san’atkor, shoir va dramaturg bo‘lgan, o‘z g‘oyalarini dialoglar tarzida bayon qilgan. aflotun 428 yil 21 mayda delos orolida tug‘ilgan. o‘zidan keyin 35 dan ziyod dialog shaklidagi asarlar yozib qoldirgan. arastuning u haqdagi ma’lumotlarini birdan-bir to‘g‘ri dalil deb qarash mumkin. chunki arastu aflotunning eng yaqin do‘sti va shogirdi bo‘lgan. aflotun «g’oyalar …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafaqqur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi"

3-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi reja: 1. qadimgi yunon falsafasining jahon falsafasi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi (milet maktabi, suqrot, aflotun, arastu). 2. o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari (apologetika va patristika, sxolastika. nominalizm va realizm. foma akvinskiy ta’limoti). 3. g‘arb uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari (f.bekon, r.dekart, b.spinoza, i.kant, l.feyyerbax, v.gegel). 5. xx-xxi asr g‘arb faylasuflari ijodida fan falsafasining rivoji. tayanch so’z va iboralar: fales, anaksimandr, anaksimen matyeriya gnostiklar. patristika sxolastika realizm eley falsafiy maktabi suqrot pifagor, aflotun, arastu qadimgi yunoniston va ...

This file contains 17 pages in DOCX format (87.2 KB). To download "falsafiy tafaqqur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafaqqur taraqqiyoti b… DOCX 17 pages Free download Telegram