falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli

DOCX 9 pages 78.4 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 78.4 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1. ma’ruza mashg‘ulotlari 1-mavzu. falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli. reja: 1. falsafa mavzusi va falsafiy bilimlar mohiyati. 2. dunyoqarash va uning tarixiy turlari. 3. falsafa fanining predmeti. 4. falsafaning asosiy funksiyalari. falsafaning sohalari. 5. asosiy falsafiy yo‘nalishlar. 6. mustaqil o‘zbekistonda falsafa. tayanch so‘z va iboralar: fan, falsafa, fundamental bilim, dunyoqarash, mifologiya, diniy dunyoqarash, falsafiy dunyoqarash, «dunyo-inson” tizimi, tajriba, dunyoqrashlik funksiyasi, metodologik funksiyasi, gnoseologik funksiyasi, ijtimoiy funksiyasi, evristik funksiyasi, praksiologik funksiyasi, integrativ funksiyasi, tarbiyaviy funksiyasi, monizm, materializm, idealizm, agnostitsizm, emperizm, ratsionalizm, irratsionalizm, dialektika, metafizika, dualizm, plyuralizm, milliy taraqqiyot. qadimgi davrda falsafa barcha nazariy fikrlarni, ma’naviy hayotning hamma tomonlarini qamrab oluvchi fikrlar tizimi sifatida qadimgi yunoniston va rimda er.avv. vii-iii asrlarda paydo bo‘lgan. agar falsafa so‘zining kelib chiqishi (etimologiyasi)ga e’tibor bersak, falsafa yunoncha «filio” - sevaman, «sofiya” - donolik so‘zlaridan olingan bo‘lib, donolik, donishmandlik bilan shug‘ullanish deb qaraladi. shu ma’noda donishmandlikning o‘zi nima? qadimgi yunon faylasufi diogen (e.o. 400-325) dan …

2 / 9

imi pifagordir. faylasuflarning qanday ekanliklariga ta’rif berib, u shunday degan: «hayot o‘yinga o‘xshaydi: ba’zilar unga musobaqalashgani kelsa, ayrimlar savdolashgani, eng baxtlilari esa tomosha qilgani keladilar; hayotda ham xuddi shunday, ba’zilar qullar kabi shuhrat va boylikka o‘ch bo‘lib dunyoga keladi, vaholanki faylasuflar - faqat haqiqat uchun keladi» bugungi kunda haqiqatni izlash faqat falsafagina taalluqli degan fikrga qo‘shilib bo‘lmaydi. faylasuf bo‘lmasdan ham fizika, tibbiyot, badiiy ijodda yoki kundalik hayotda bilim va haqiqatga intilish mumkin. biroq haqiqatni ongli izlash aynan falsafadan boshlangan. «falsafa nima degani?» savolga javob izlash oson emas. falsafaga tegishli bo‘lmagan narsani aniqlash osonroq. agar fanlar, aytaylik, botanika yoki lingvistika ta’riflarini oladigan bo‘lsak, ulardagi mavjud farq, odatda, mashg‘ulotning asl mohiyatiga daxl qilmaydi. hech bir botanik mutaxassisligi fanining mavzusi - o‘simlik olami ekanligiga e’tiroz bildirmaydi. har qanday lingvist o‘z fanining mavzusi – til ekanligini tasdiqlaydi. bir faylasufning ta’rifi boshqasinikidan farq qilishi mumkin. falsafaning ta’rifi shu qadar ko‘p va turli-tumanki, ko‘pchilikda «o‘zi bir …

3 / 9

yagona jahon falsafasining - tarixiy bosqichlari, uni shakllanish onlari va bir butun rivojlanishining mohiyatidir, deb hisoblagan. falsafaga berilgan eng oddiy va dastlabki ta’riflar: falsafa - bu dunyoqarash yoki boshqacha aytganda: falsafaning mavzusi - «dunyo - inson» tizimidir. 1. dunyoqarash nima? hamma zamonlarda ham inson oldida uning atrof muhitga, boshqa odamlarga, o‘z-o‘ziga nisbatan munosabatini belgilovchi savollar ko‘ndalang turadi. har birimiz unday yoki bunday tarzda ularga duch kelamiz. bizni o‘rab turgan dunyo nimadan tashkil topgan? uni bilib bo‘ladimi va agar bilish mumkin bo‘lsa, qay darajada? insonni o‘zi nima? u qanday bo‘lishi kerak? o‘limdan so‘ng bizni nima kutadi? dunyoni nima boshqaradi? dunyoda yovuzlik muqarrarmi? inson dunyoni o‘zgartira oladimi? mana shunday savollarga javoblardan inson dunyoqarashi shakllanadi. dunyoqarash - bu insonni o‘rab turgan dunyo va uning unda tutgan o‘rniga nisbatan qarashlar majmuidir. dunyoqarashning asosiy masalasi - «men” (subyekt dunyosi) va «men - emas» (subyektga nisbatan tashqarida bo‘lgan dunyo) o‘rtasidagi munosabatdir. dunyoqarash dunyo to‘g‘risidagi umumiy g‘oyalar, …

4 / 9

imistik, pessimistik, fojeaviy tiplari kelib chiqadi. dunyoni idrok etish – bu atrof borliqni ideal obrazlarda tasavvur qilishdir. dunyoni idrok etish to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri bo‘lishi, ya’ni borliqqa mos kelmasligi mumkin. bu holda borliq noto‘g‘ri tasavvur qilinadi yoki illyuziyalar, suv parilari, alvastilar, kentavrlar haqidagi tasavvurlarga o‘xshash fantaziyalar paydo bo‘ladi. dunyoni tushunish – insonning va uni qurshagan dunyoning mohiyatini aniqlash, shuningdek tabiatda yuz beruvchi voqealar va jarayonlarning o‘zaro aloqalarini tushunishga qaratilgan aqliy-bilish faoliyatidir. dunyoni sezish va qisman (elementar shakllarda) dunyoni idrok etish nafaqat insonga, balki hayvonlarga ham xos bo‘lsa, dunyoni tushunish esa faqat odamlarga xos xususiyatdir. har qanday dunyoqarash tarkibiga: bilim, baholash, e’tiqod va aqidalar kiradi. dunyoqarash turli shaklda mavjud bo‘lishi mumkin: kundalik, mifologik, diniy, badiiy, falsafiy va ilmiy tusdagi tasavvurlar. dunyoqarash shaxsiy ong va ijtimoiy ong dalili tarzida bo‘lishi mumkin. masalan, afsonaviy dunyoqarash to‘g‘risida gapirganda biz muayyan shaxsning olam to‘g‘risidagi tasavvurlari emas, balki qadimgi zamon jamoasi tasavvurlari haqida fikr yuritamiz. yohud biz …

5 / 9

izlarcha badiiy qayta ishlab chiqqan. masalan: gomerning «iliada”, hind eposi «romayana”, o‘zbek xalq eposi «alpomish” va boshqalar. bulardan xalqning o‘tmishdagi ijtimoiy – iqtisodiy va ma’naviy – hayoti, madaniyati, urf-odatlari, an’analari, ahloqiy, diniy, siyosiy qarashlari va tasavvurlari o‘z ifodasini topgan. bu rivoyat va afsonalarda ijtimoiy ong shakllari to‘la shakllanmagan vaqtda ularning elementlari haqidagi tasavvurlari shaklida o‘z ifodasini topgan. mifologik dunyoqarash, birinchidan, muayyan xalqning yoki jamoaning qarashlari, ikkinchidan, unda jamiyatning ma’lum ma’naviy madaniy qadriyatlari mujassamlashgan. uchinchidan, unda tabiat va jamiyat bir butun borliqning umumiy birligi, aloqadorligining dastlabki manzarasi o‘z ifodasini topgan. mifologiyaga shu narsa xoski, unda hamma narsa bir, yaxlit, ajralmasdir; tabiat narsalari va hodisalari inson bilan ayni bir qonunlarga muvofiq yashaydi, inson bilan bir xil sezgilar, istaklar, mayllarga ega bo‘ladi. diniy dunyoqarash. dunyoqarashning tarixan ikkinchi shakli dindir. din so‘zi arabchadan tarjimada e’tiqod, ishonch, ishonmoq degan ma’nolarni anglatadi. mif kabi, din zamirida ham e’tiqod, tuyg‘ular va emotsiyalar yotadi. garchi din kurtaklari «aqlli …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli"

1. ma’ruza mashg‘ulotlari 1-mavzu. falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli. reja: 1. falsafa mavzusi va falsafiy bilimlar mohiyati. 2. dunyoqarash va uning tarixiy turlari. 3. falsafa fanining predmeti. 4. falsafaning asosiy funksiyalari. falsafaning sohalari. 5. asosiy falsafiy yo‘nalishlar. 6. mustaqil o‘zbekistonda falsafa. tayanch so‘z va iboralar: fan, falsafa, fundamental bilim, dunyoqarash, mifologiya, diniy dunyoqarash, falsafiy dunyoqarash, «dunyo-inson” tizimi, tajriba, dunyoqrashlik funksiyasi, metodologik funksiyasi, gnoseologik funksiyasi, ijtimoiy funksiyasi, evristik funksiyasi, praksiologik funksiyasi, integrativ funksiyasi, tarbiyaviy funksiyasi, monizm, materializm, idealizm, agnostitsizm, emperizm, ratsionalizm, irratsionalizm, dialektika, metafizika, dual...

This file contains 9 pages in DOCX format (78.4 KB). To download "falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa fanining predmeti, mazm… DOCX 9 pages Free download Telegram