badiiy til obrazli til ta`sirdor til qisqa va ravon til ma`nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til

DOC 109,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662582213.doc badiiy til obrazli til ta’sirdor til qisqa va ravon til ma’nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til muallif nutqi muallif obrazi personajlar nutqi ohang badiiy til obrazli til ta’sirdor til qisqa va ravon til ma’nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til muallif nutqi muallif obrazi personajlar nutqi ohang reja: 1. kirish 2. badiiy til obrazli til 3. ta’sirdor til qisqa va ravon til 4. ma’nodor va siqiq til 5. xalqchil til 6. sodda buyoqdor til 7. muallif nutqi muallif obrazi 8. personajlar nutqi 9. ohang yozuvchi aleksey maksimovich gorkiy “... badiiy adabiyot qanday elementlardan iborat?” - degan savolga javobini shunday boshlaydi: “adabiyotning birinchi elementi-tildir. til – adabiyotning asosiy qurolidir, hayot hodisalari, faktlari bilan birga uning materialidir... so’z-barcha faktlar, barcha fikrlar libosidir. ammo har bir fakt zamirida ijtimoiy ma’no bor, har bir ma’no zamirida esa, bir yoki ikkinchi fikr nega bunday-u, nega unday emas, degan sabab …

shakli emas, balki shakl yaratishning universal vositasi bo’lib maydonga keladi (i.sulton), ayni paytda, mazmunni voqye qiladi. adabiy jarayonda badiiy tilning qanchalik ahamiyat kasb etishini yozuvchi o’tkir hoshimov shunday ifodalaydi: “maktab o’quvchisining so’zi o’ttiz bolaga yetib boradi. dorilfunun domlasining so’zi yuz talabaga yetib boradi. notiqning so’zi ming tinglovchiga yetib boradi. qalamkashning so’zi bir yo’la o’n ming, yuz ming kitobxonga yetib boradi. demak, uning so’z ma’suliyati ham boshqalarnikidan ming hissa ortiqroqdir”. xo’sh, badiiy asar tilining o’ziga xos xususiyatlari, poetik dunyosi (yorqinligi, ifoda-tasvir qudrati, tirikligi...) sirlari qanday voqye bo’ladi? adabiyot – so’z orqali badiiy tasvirlash san’ati ekan, badiiy til, dastavval, obrazlilik xususiyati bilan namoyon bo’ladi, ya’ni hayotning jonli manzarasini yaratadi va ko’rsatadi. abdulla qahhorning “o’g’ri” hikoyasidagi quyidagi parchaga e’tibor beraylik: “kampir tong qorong’isida xamir qilgani turib ho’kizidan xabar oldi. o ! ... ho’kiz yo’q, og’il ko’cha tomondan teshilgan... dehqonning uyi kuysa kuysin, ho’kizi yo’qolmasin. bir qop somon, o’n-o’n beshta xoda, bir arava qamish-uy, …

an “tizzalari bukilib-bukilib ketishi”ni ham, “ko’zlari jovdirashi”ni ... ham ko’z o’ngingizda yaqqol ko’rasiz, dod ovoziga yetib kelganlarning holatlarini ham, harakatlarini ham, ularning o’zaro munosabatlarini ham aniq tasavvur qila olasiz. bunga yozuvchi tilni umumlashtirish, indiviuallashtirish, badiiy to’qimadan foydalanish, emosional ta’sirdorlikka erishish orqali erishadi. hikoyadagi kambag’al dehqonlar yashayotgan sharoitni mayda-chuydalarigacha bo’rttirib ko’rsatadigan so’zlarnigina tanlaydi va o’tmish hayotining chuqur ma’noli, achinarli va yorqin manzarasini yaqqol gavdalantiradi. hikoyadagi barcha personajlarning tilini individuallashtirish orqali ularning qiyofasi konkretlashtiriladi. jumladan, “burunsiz ellikboshi”, “pang tovush”da “ho’kizing hyech qayoqqa ketmaydi, topiladi!” qabilida mensimasdan, o’zidan yoshi ancha ulug’ odamni sansirab gapirsa, bu fojiaga loqaydligini yaqqol ko’rsatsa, “amin chinchalog’ini ikkinchi bo’g’inigacha burniga tiqib kuladi”. “ - yo’qolmasdan ilgari bormidi? qanaqa ho’kiz edi? ola ho’kiz... yaxshi ho’kizmidi yo yomon ho’kizmidi? qo’sh mahali... yaxshi ho’kiz birov yetaklasa keta beradimi? bisotimda hyech narsa yo’q... - o’zi qaytib kelmasmikan? ... birov olib ketsa qaytib kela ber, deb qo’yilmagan ekanda! nega yig’lanadi? a? yig’lanmasin!”, - tarzida …

da – qobil bobo, ellikboshi va amin betakror va aniq shaxslar tarzida gavdalanadi, ularning o’zaro munosabatlaridan xarakterlari, qalblaridagi uy-xayollari “tebranishlari” ishonchli ochiladi. chunki yozuvchi uchchala obrazning ichki mazmuni (g’oyaviy mag’zi)ga yetib borgani, ya’ni qobil bobo singari qadr-qimmati yerga urilgan, boshiga “tashvish” tushgan kambag’allarning el-yurt ustunlari tomonidan so’ngi bor-shudigacha talon-taroj qilinishi, “otning o’limi-itning bayrami”ga aylanishi hodisasini – obyektiv haqiqatni to’liq kashf etgani uchun ham ana shu mazmunni ifodalovchi so’z va iboralar quyulib keladi, detallar qahramonlar ruhiyatini baralla ko’rsatadi. demak, badiiy til – har qanday asarning ichki mazmuni (g’oyasi, xarakteri)ni ochishi qonuniyat ekanligi va ana shu qonuniyat badiiylikning mohiyatini ko’rsatishi aksiomadir. bundan har qanday so’z badiiy asarda o’z “yuki”ga ega bo’lishi kerak degan qoida kelib chiqadi. “kunlarning birida xotira daftariga xalqning hazil-mutoyibalaridan “yo’qolmasdan ilgari bormidi?” degan iborani yozib qo’ydim. “o’g’ri” hikoyasini yozayotganimda shu ish berib qoldi. shunchaki beg’araz hazil uchun aytiladigan bu iborani keksa dehqon ho’kizi o’g’irlanganidan shikoyat qilib borganda amining tilidan …

ldorlari sa’yi harakatlaridan g’azabga keladi. so’z – yaratadi, badiiy olamdan yangi olamni bunyod etadi. badiiy tilni xarakterlovchi, uning obrazliligidan tug’iladigan muhim xususiyatlaridan biri-ma’nodorligi (aforizm) va qisqaligi (lakonizm)dir. bu ham asarning badiiy mohiyatidan kelib chiquvchi talab bo’lib, san’atkor mag’izli so’zni ishlatib, ko’p fikr aytishga erishishi lozim. “chin so’z mo’tabar; yaxshi so’z qisqa-muxtasar... so’zi hisobsiz, o’zi hisobsiz. so’zida parishonlik-o’zida pushaymonlik”(a.navoiy)dir. ha, hadisi sharifda aytilganidek, “so’zda sehr bor, she’rda esa hikmat”. shunday ekan, badiiy asar mohiyatini ochishga xizmat qilmaydigan bironta so’z ishlatmaslik san’atini egallagan yozuvchi doimo yutadi. ularning nazdida so’zni tejash zarni tejashdan qimmatlidir. adabiy laqmalikka yo’l qo’ygan, foydasiz so’zlarni qatorlashtirishdan erinmaydigan, so’zga-ilohiy ne’matga o’ysizlarcha yondoshganlar hammavaqt yutqazishgan, sababi ularning kitobxonga aytadigan dardi yetarli pishmagan yoki bu dard yasama bo’lganligidan tili ham sun’iylik kasb etadi. shu o’rinda yozuvchi pirimqul qodirovning “yulduzli tunlar” romaniga, uning uch xil nashriga bir nigoh tashlaylik. asar yozish jarayoni yozuvchi ijod laboratoriyasida har xil kechadi. bir tajriba ikkinchi mukammalroq …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy til obrazli til ta`sirdor til qisqa va ravon til ma`nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til"

1662582213.doc badiiy til obrazli til ta’sirdor til qisqa va ravon til ma’nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til muallif nutqi muallif obrazi personajlar nutqi ohang badiiy til obrazli til ta’sirdor til qisqa va ravon til ma’nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til muallif nutqi muallif obrazi personajlar nutqi ohang reja: 1. kirish 2. badiiy til obrazli til 3. ta’sirdor til qisqa va ravon til 4. ma’nodor va siqiq til 5. xalqchil til 6. sodda buyoqdor til 7. muallif nutqi muallif obrazi 8. personajlar nutqi 9. ohang yozuvchi aleksey maksimovich gorkiy “... badiiy adabiyot qanday elementlardan iborat?” - degan savolga javobini shunday boshlaydi: “adabiyotning birinchi elementi-tildir. til – adabiyotning asosiy qurolidir, hayot hodisalari, faktlari bilan birga uning …

Формат DOC, 109,0 КБ. Чтобы скачать "badiiy til obrazli til ta`sirdor til qisqa va ravon til ma`nodor va siqiq til xalqchil til sodda buyoqdor til", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy til obrazli til ta`sirdo… DOC Бесплатная загрузка Telegram