alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari

DOC 43.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662582021.doc alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari reja: 1. “tarixi muluki ajam” va “tarixi anbiyo va hukamo” asarlari haqida. 2. “muhokamat ul-lug`atayn”- o`zbek tilshunosligining noyob yodgorligi. 3. “mezon ul-avzon” asarlaridagi ilmiy qarashlar. 4. alisher navoiyning islom dini asoslariga bag`ishlangan asarlari. 5. tarixiy-memuar xarakterdagi asarlar. 6. navoiy maktublari. alisher navoiy turkiy adabiyotda o`zining dilbar lirik she`rlari bilangina emas, balki takrorlanmas nasriy asarlari bilan ham o`lmas iz qoldirgan adibdir. navoiyning nasriy asarlari tarixiy, tarixiy-memuar, ilmiy, diniy, tasavvufiy hamda axloqiy-ta`limiy mavzularga bag`ishlangan. “tarixi muluki ajam” asari ajam shohlari tarixiga bag`ishlangan. unda navoiy fors sultonlarini 4 tabaqaga ajratadi: 1. peshdodiylar. 2. kayoniylar. 3. ashkoniylar. 4. sosoniylar. peshdodiylar tabaqasidagi 11 podshoh haqida ma`lumot beriladi. kayumarsdan boshlab jamshid, zahhok, afrosiyob, girshosbgacha bo`lgan podsholarning podsholik qilgan yillari, amalga oshirgan ishlari, ixtirolari, xarakterli jihatlarini yoritishga harakat qiladi. masalan, navoiy jamshid haqida gipirib, shularni qayd etadi: “g`arib ixtirolar qildi. va ul jumladin sipohiylik …

bir kishi topib olib, chaqaloqqa dorob deb nom qo`yadi va uni tarbiya qiladi. dorob ulg`ayib, humoy qo`shiniga mulozim bo`lib qo`shiladi va janglarda ko`rsatgan jasorati uchun podshoh e`tiboriga tushadi. humoy o`g`li dorobni ko`rgan zahoti ona qalbi bilan uning o`z farzandi ekanligini his qiladi va davlat boshqaruvini unga topshiradi. shuningdek, ashkoniylar tabaqasiga mansub bo`lgan 15 hukmdor hamda sosoniylarga mansub 29 podshoh haqida ham ma`lumotlar beriladi. asar, asosan, nasrda yozilgan bo`lib, deyarli har bir podshoh haqidagi ma`lumotdan so`ng a-a-b-b tarzida qofiyalangan va shoir tomonidan “she`r” deb nomlangan to`rtliklar keltirilgan. asar nihoyasida 50 baytdan iborat masnaviy berilgan bo`lib, u husayn boyqaroga bag`ishlangan. undagi ushbu misralar husayn boyqaroni shoh, darvesh va inson sifatida ulug`langanligini isbotlaydi: shaho keldi shahlig` musallam sanga, ne shahlig`ki darveshlig` ham sanga. desam aylayin vasfing oson emas, ki mingdin birin demak imkon emas. shuningdek, shoir ushbu masnaviyda husayn boyqaroga bag`ishlangan, uning tug`ilishidan to podshohlik damlarigacha bo`lgan davrini, sifatlarini tarannum qiluvchi bir asar …

3 hukamo haqida fikr yuritiladi. navoiy asarda payg`ambarlarni 4 guruhga ajratadi: 1. mursol payg`ambarlar: bularga jabroil vositasida vahy kelgan. 2. g`ayri mursal payg`ambarlar: ilhom yoki tushdagi vahiylik orqali elga rahnomalik qiladilar: 3. ulul-azm payg`ambarlar: osmoniy kitoblar nozil bo`lgan kishilar. 4. xotam payg`ambar: eng so`nggi payg`ambar bo`lib, bu muhammad (s.a.v.) dir. alisher navoiy nafaqat badiiy adabiyot va adabiyotshunoslik, balki qiyosiy tilshunoslikka ham muhim hissa qo`shgan. uning tilshunoslikka bag`ishlangan “muhokamat ul-lug`atayn” asari turkiy tilning imkoniyatlarini fors-tojik tiliga chog`ishtirish orqali ko`rsatib berishga bag`ishlangan. asar 1500-yilda yozilgan bo`lib, unda turli tilda mavjud bo`lgan, ammo sort (fors) tilida muqobili bo`lmagan 100 ta so`z, shuningdek bir necha ko`p ma`noli so`zlar, forsiy tilda birgina varianti mavjud bo`lgan sinonim so`zlar, ayrim hayvon va parranda nomlari, kiyim-kechak nomlari, yeguliklar nomi, kasb-hunarni atovchi otlar haqida ma`lumot beriladi. ayrim so`zlar haqida gapirganda navoiy turkiy nazmlardan misollar keltirib, fikrini isbotlaydi. masalan, “sinqarmoq” so`zi xususida to`xtalib, shunday deydi: “...biri sinqarmoq lafzidurki, mubolag`a mundin …

tmish nav` bo`lurkim, sort borisin murg`obi o`q der” (20-bet). asarning hech biror o`rnida navoiy fors-tojik tilini kamsitmaydi, balki bu til hamda ushbu tilda ijod qilgan ijodkorlarga hurmati baland ekanligini qayd etadi. o`zining turkiy va fors-tojik tilida yaratgan asarlari nomlarini zikr etadi. navoiy nasrda yozilgan va ilmiy uslubda yaratilgan bu asarda ham 7 ta ruboiy 2 ta qit`a, bayt va nazm deb atalgan 70 misra she`r keltiradi. she`rlarning katta qismi shoir qalamiga mansub. shuningdek, unda atoyi, lutfiy, husayniy, xusrav dehlaviy, abdurahmon jomiy, xoqoniy shervoniy kabilarga oid she`riy misralar ham bor. navoiyning “mezon ul-avzon” asari turkigo`y xalqlarni aruz ilmidan bahramand etish niyatida yozilgan. shoir an`anaviy aruzga turkiy she`riyatga xos bo`lgan vaznlarni, ularning bahrlarini qo`shdi. o`zbek she`riyatining, xalq og`zaki ijodining necha yuz yillik tajribasi bu asarda birinchi bor tadqiq etilib, umumlashtirib berilgan. har bir bahrning ruknlari, turlari haqida ma`lumot berilib, she`riy misralar asosida dalillanadi. asarda 164 bayt g`azal, 1 ta tuyuq, 6 ta …

-muslimin” asari she`riy yo`l (masnaviy) da yaratilgan bo`lib, islom dinining arkonlari- namoz, zakot, ro`za, haj haqidagi fikrlar bayon etilgan. asar musulmonlar uchun ma`lum ma`noda dastur-qo`llanma vazifasini bajargan. navoiy hayotining so`ngida o`z asarlaridagi ijtimoiy, siyosiy, falsafiy va dunyoviy muddaolar, shaxsiyatidagi davr talablari, mafkurasiga munosabat haqida ko`p fikr yuritadi. botiniy hayajonlari, armon-o`kinchlari birlashib, olloh nazdida tavbalar qilish ehtiyojini yaratgan. “munojot” ana shunday iltijolar majmu`idan iborat. “munojot” tili- teran tafakkur tili, his-tuyg`ularga to`la ruhiy holat tili. mohiyatan esa, ma`naviy kamolot, iymon ustuvorligi, ezguliklar sari intilishga da`vat etuvchi asar bo`lib, unda bu yo`lda to`siq bo`luvchi jam`iki illatlarga qarshi turish ham anglatiladi. foydalanilgan adabiyotlar: 1. alisher navoiy. mat. 14-tom. t., 1998. 2. alisher navoiy. mat. 15-tom. t., 1999. 3. alisher navoiy. mat. 16-tom. t., 2000. 4. a.abdug`afurov. buyuk beshlik saboqlari. t., 1995. 5. navoiyning ijod olami. t., 2001. 6. navoiyga armug`on. 3-kitob. t., 2003. 7. www.ziyonet.uz

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari"

1662582021.doc alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari reja: 1. “tarixi muluki ajam” va “tarixi anbiyo va hukamo” asarlari haqida. 2. “muhokamat ul-lug`atayn”- o`zbek tilshunosligining noyob yodgorligi. 3. “mezon ul-avzon” asarlaridagi ilmiy qarashlar. 4. alisher navoiyning islom dini asoslariga bag`ishlangan asarlari. 5. tarixiy-memuar xarakterdagi asarlar. 6. navoiy maktublari. alisher navoiy turkiy adabiyotda o`zining dilbar lirik she`rlari bilangina emas, balki takrorlanmas nasriy asarlari bilan ham o`lmas iz qoldirgan adibdir. navoiyning nasriy asarlari tarixiy, tarixiy-memuar, ilmiy, diniy, tasavvufiy hamda axloqiy-ta`limiy mavzularga bag`ishlangan. “tarixi muluki ajam” asari ajam shohlari tarixiga bag`ishlangan. unda navoiy fors sult...

DOC format, 43.0 KB. To download "alisher navoiyning tarixiy va ilmiy asarlari", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiyning tarixiy va … DOC Free download Telegram