o`zbek xalq qo`shiqlari

PPTX 23 pages 321.8 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 321.8 KB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

o`zbek xalq qo`shiqlari o`zbek xalq qo`shiqlari reja: 1. “qo`shiq” istilohi, janriy xususiyatlari, badiiy – kompozitsion belgilari. 2. qo`shiqlarning mavzu ko`lami va tasnifoti, ijro xususiyatlari, ijodkorlari va ijrochilari. 3. mehnat qo`shiqlarining tabiati, tasnifi: dehqonchilikka, chorvachilikka, hunarmandchilikka, pazandachilikka aloqador mehnat qo`shiqlari. 4. lirik qo`shiqlarning o`ziga xos tabiati va ijro xususiyatlari. lirika atamasi xususida. 5. tarixiy qo`shiq janri tabiati va uning o`zbek fol’klorida tutgan o`rni. 6. terma janri tabiati va ichki ko`rinishlari. xalq qo`shiqlarini to`plash, nashr etish, o`rganish tarixi va muammolari xalq qo`shiqlarida insonning ruhiy olami, ichki kechinmalari, turmushida sodir bo`luvchi ko`ngilli va ko`ngilsiz voqealar, g`am-anduh yoki shodlig-u xurramliklari, mehnat mashaqqatlari, sevgi iztiroblari his-tuyg`ular orqali aniq badiiy obrazlarda gavdalantiriladi. “qo`shiq” atamasining ilmiy istiloh holatiga keltirilganligiga juda ko`p asrlar bo`lgan. zero, u keng ma’noda xalq poeziyasini anglatsa, tor ma’noda xalq lirikasi shaklini – janrini ifodalaydi. bu holatni qoraqalpoq, ozarbayjon va uyg`ur folklorida bo`lganidek, tojik folklorida ham kuzatish mumkin. chunonchi, tojikcha “surud”, qoraqalpoqcha “qo`siq”, ozarbayjoncha …

2 / 23

ab” arabcha – forscha – turkcha-mo`g`ulcha to`rt tilli lug`atida arabcha “she`r” istilohi turkiyda “qo`shiq” de-yilishini izohlab, unga “-chi” qo`shimchasini qo`shib yasalgan “qo`shiqchi” so`zi mohiyatan “shoir” atamasiga ekvivalent ekanligini shunday ta’kidlaydi: «she`r ko`toh guft shoir – qisqa qo`shiq aytdi qo`shiqchi alisher navoiy ham” “mezon ul – avzon (“vaznlar o`lchovi”) asarida “qo`shiq” istilohini “poeziya” ma’nosida qo`llab, yana uning ayolg`u, lahn, turki deb yuritilishini, ayni chog`da bular xalq poeziyasining ichki shakllari sifatida uchrashini ta’kidlaydi. alisher navoiy “qo`shiq”ning tor ma’noda janr tushunchasiga egaligiga alohida diqqat qilib yozadi: “yana qo`shiqdurkim, org`ushtak usulida shoyi`dur va ba’zi advor kutubida ul usul bo`lubtur va ul surud a’robning teva surur hudilari vazni bila madidi musammani solimda voqe bo`lur, aning asli bu na’vdurkim, bayt: vahki ul oy hasrati dardi dog`i firqati, ham erur jonimga o`t ham hayotim ofati.” navoiy bunda kuy bastalangan, vale aruzda bitilgan xalq qo`shig`ini ko`zda tutadiki, hozir bunday hodisa “ashula” istilohi ostida qo`shiqdan farq qilinadi va qo`shiqning …

3 / 23

ilaydi. mehnat qo`shiqlari o`ziga xos ohangda sozsiz ijro etiladi. b.sarimsoqovning fikricha, mehnat qo`shiqlarining tarixiy taraqqiyoti uch bosqichda kechgan: 1. mehnat qo`shiqlarining vujudga kelish jarayoni. bu jarayon ibtidoiy jamoa tuzumining ilk davridayoq boshlanib, uning so`nggi bosqichlarida yakunlangan. mazmunan ular u yoki bu harakatga undaydi, jamoa bo`lib harakat qilishga chorlavchi xitoblardan tashkil topgan. 2. mehnat taqsimotining yuzaga kelishi va mehnat turlarining har biriga oid qo`shiqlarning yaratilish bosqichi. 3. ijtimoiy mehnat taqsimotining tugallanishi, sinfiy jamiyatning qaror topishi va mehnat qo`shiqlarida ijtimoiy tengsizlik motivlarining rivojlanish bosqichi. shu davrdan boshlab mehnat qo`shiqlarida g`oyaviy-estetik vazifa yetakchilik qila boshlagan. mehnat jarayoni bilan bevosita bog`liq holda qo`shiqlar yaratila boshlangan. b.sarimsoqov ham bu tasnif bilan yakdil. biroq har ikkala tasnifda ham ichki xilma-xillikni belgilashda ma’lum tafovutlar bor. aytaylik, k.ochilov mehnat qo`shiqlarining ichki xillarini: 1) qo`shchi qo`shiqlari; 2) o`rim qo`shiqlari; 3) xirmon yanchish qo`shiqlari; 4) yorg`ichoq qo`shiqlari. chorvachilik bilan bog`liq qo`shiqlarni: 1) ho`sh-ho`sh qo`shiqlari; 2) turey-turey qo`shiqlari; 3) churey-churey qo`shiqlari; …

4 / 23

; - turey – tureylar ; - churey – chureylar yoki churiyalar. ii. dehqonchilikka aloqador qo`shiqlar. bu tubandagi ichki xilma– xillikka ega: a) qo`shchi qo`shiqlari; b) o`rim qo`shiqlari yoki “yozilar”; c) yanchiq qo`shiqlari yoki ho`p maydalar; d) yorg`ichoq qo`shiqlari; e) bog`dorchilik yoki qo`riqchilik qo`shiqlari. iii. kasb–hunarga daxldor qo`shiqlar kasb–hunarga daxldor qo`shiqlar. bularni ham o`z navbatida dastlab uch ichki guruhga bo`lish mumkin, qolaversa, har bir guruh yana o`z ichki xilma–xil 1.to`quvchilik qo`shiqlari; a) urchuq qo`shiqlari b) charx qo`shiqlari c) urmak to`qish qo`shiqlari 2. tikuvchilik qo`shiqlari: a) kashtachilik qo`shiqlari; b) do`ppido`zlik qo`shiqlari; c) to`nduzlik qo`shiqlari. 3.sarboz qo`shiqlari. chorvachilikka aloqador qo`shiqlar qo`ylarni sog`ish va qo`zilarni emizish jarayonida kuylanadigan “turey-turey” qo`shiqlarida ona sovliqni madh etish, uni iydirishga qaratilgan erkalash motivlari yetakchilik qiladi. “turey-ture”lar ko`pincha qorako`lchilikda terisini olish uchun 3-4 kunligidayoq (barraligidayoq) so`yib yuborilgan qo`zichoqlarning onalarini sog`ish uchun kuylanad dehqonchilikka aloqador qo`shiqlar yanchiq qo`shiqlari yoki ho`p –maydalar. bu turkumga kiruvchi mehnat qo`shiqlari xalq o`rtasida “ho`p …

5 / 23

ruvchi ayolning o`z mehnati samarasidan bahramand bo`lish orzusi, zolim er va qaynonadan, ko`pincha kundoshlikdan nolish motivlari kuylanadi: bir charxim bor shaqqildoq, qaynonam o`lsin-qaqqildoq. oftob chiqsa-bit qoqar, o`g`li kelsa- gap chaqar. bo`zchi qo`shiqlari. o`tmishda turli matolarga bo`lgan ehtiyoj faqat qo`l mehnati orqali, oddiy to`qish dastgohlari vositasida qondirilgan. bo`z to`qish dastgohlari zax va qorong`i hujralarda joylashgan. bo`z to`quvchini bo`zchi deb aytganlar. bo`z to`qish nihoyatda qiyin yumush bo`lgan. bo`z to`qish uchun kecha-kunduz dastgohlar oldidan jilmay ishlashga to`g`ri kelgan. shunday qiyinchilikni yengish, charchoqni unutish maqsadida bo`zchilar ko`plab qo`shiqlar yaratganlar. bunday qo`shiqlarni bo`zchi qo`shiqlari deb yuritishgan. bo`zchi qo`shiqlarida unumsiz va mashaqqatli bo`lgan bo`z to`qish mehnatining qiyinchiligi, bo`zchi bozorining kasodligi, to`quvchilarning oilalaridagi muhtojlik va qashshoqlik xususida kuylanadi: go`sht ololmay gurda olgan bo`zchi, qiz ololmay beva olgan bo`zchi. munchalar shildirab o`tar nochasi, qip – qizil shalg`omga o`xshar pochasi. kashtachilik qo`shiqlari. o`zbek kashtachiligi dunyoda mashhur. xalqimiz bu hunar bilan juda qadim zamonlardan beri shug`ullanib keladi va uni san’at …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbek xalq qo`shiqlari"

o`zbek xalq qo`shiqlari o`zbek xalq qo`shiqlari reja: 1. “qo`shiq” istilohi, janriy xususiyatlari, badiiy – kompozitsion belgilari. 2. qo`shiqlarning mavzu ko`lami va tasnifoti, ijro xususiyatlari, ijodkorlari va ijrochilari. 3. mehnat qo`shiqlarining tabiati, tasnifi: dehqonchilikka, chorvachilikka, hunarmandchilikka, pazandachilikka aloqador mehnat qo`shiqlari. 4. lirik qo`shiqlarning o`ziga xos tabiati va ijro xususiyatlari. lirika atamasi xususida. 5. tarixiy qo`shiq janri tabiati va uning o`zbek fol’klorida tutgan o`rni. 6. terma janri tabiati va ichki ko`rinishlari. xalq qo`shiqlarini to`plash, nashr etish, o`rganish tarixi va muammolari xalq qo`shiqlarida insonning ruhiy olami, ichki kechinmalari, turmushida sodir bo`luvchi ko`ngilli va ko`ngilsiz voqealar, g`am-anduh yoki shodlig-u...

This file contains 23 pages in PPTX format (321.8 KB). To download "o`zbek xalq qo`shiqlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbek xalq qo`shiqlari PPTX 23 pages Free download Telegram