mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari

DOC 79,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662582790.doc mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari reja: 1. mahmud qoshg`ariyning hayot yo`li va adabiy merosi. 2. mahmud qoshg`ariy adabiy merosining o`rganilishi. 3. “devonu lug`otit turk”- qomusiy asar. 4. “devonu lug`otit turk” asaridagi adabiy istilohlar. xi asrning yirik olimi mahmud qoshg`ariy movarounnahrni qoraxoniylar sulolasi egallagan, turkiy adabiy til mintaqada urf bo`la boshlagan paytda yashab ijod etgan. bobosi muhammad asli qoshg`arlik bo`lib, mahmud qoshg`ariy bolasog`unda tug`ilgan. kelib chiqishi va va tiliga ko`ra koshg`ariy nisbatini olgan. yigitlik yillarini bolasog`unda o`tkazgan mahmud qoshg`ariy umrining katta qismini turkiy xalqlar yashaydigan o`lkalarni kezib, ularning madaniyati, tili, sheva va lahjalarini o`rganish, adabiy til bilan chog`ishtirish, material to`plash bilan o`tkazadi. o`zining bu ishlari haqida olim bunday deb yozadi: “men turklar, turkmanlar, o`g`izlar, chigillar, yag`molar, qirg`izlarning shaharlarini, qishloq va yaylovlarini ko`p yillar kezib chiqdim, lug`atlarini to`pladim, turli xil so`z xususiyatlarini o`rganib, aniqlab chiqdim. men bu ishlarni til bilmaganim …

lug`otit-turk” asari endilikda barcha turkiy xalqlar tillari, jumladan, o`zbek tili tarixini o`rganishda beqiyos yodgorlikdir. mahmud qoshg`ariyning adabiy merosini o`rganish bo`yicha bir qancha o`zbek olimlari, turkologlar tadqiqotlar olib borishgan. fitrat, mutallibov, stebiva, reshetov, abdurahmonov, rustamov kabi olimlar mahmud qoshg`ariyning qadimgi turkiy tillarni o`rganishga buyuk hissa qo`shgan o`z davrining o`ta bilimdon olimi ekanligini ta`kidlaydilar. hozirgi zamon jahon ilmiy jamoatchiligi xi asr buyuk olimi mahmud qoshg`ariyni qiyosiy tilshunoslikning asoschisi, deb tan oladi. “devonu lug`otit turk” sahifalari bilan tanishar ekanmiz, ko`z oldimizda mahmud qoshg`ariy georgraf, botanik, zoolog, tilshunos, folklorshunos, adabiyotshunos, tarxichi olim sifatida namoyon bo`ladi. shuning uchun ham olimni qomusiy olim, asarni esa qomusiy asar deya olamiz. 8 bo`lim, muqaddima va xulosa qismlaridan iborat bo`lgan ushbu asarning har bir bo`limida ot-ism so`zlar, fe`llar qulaylik uchun alohida ajratib berilgan. unda 7500 dan oshiq turkiy so`z va iboralar izohlangan. lug`atda yuzlab kishi ismlari, shahar va qishloq, o`lka nomlari, daryo, tog`, yaylov, vodiy, dara, yo`l, dovon, ko`l, …

pik doston-qo`shiqlar ko`proq jangnoma xarakterida bo`lib, ba`zi yirik parchalarga shartli ravishda “tangutlar bilan jangnoma”, “uyg`urlar bilan jangnoma”, “yabaku bilan jangnoma” deb nom qo`yilgan. ularda turkiy elatlarning shijoati, qiyinchiliklarga bardoshi, jasurligi, harbiy hiylalar, siyosiy kurash, elparvarlik, mardlik tuyg`ulari tavsif etilgan. devonda saqlangan 2 yirik asar ko`pchilikning diqqatini o`ziga tortadi: 1. “alp er to`nga marsiyasi”. 2. “qish bilan yoz mulozaryasi”. “devonu lug`otit turk” da dunyo xaritasi doira shaklida chizib ko`rsatilgan. uning markazida markaziy osiyo joylashgan. bolasog`un, shosh, o`zgan, isfijob, marg`inon kabi shaharlar ushbu hududga aloqador ko`rsatilgan. xi asr jug`rofiy tasavvurlaridan darak beruvchi xaritaning ilova qilinishi qoshg`ariyning qomusiy alloma ekanligini yana bir marta isbotlaydi. xi asrda yaratilgan “devonu lug`otit turk” asaridagi she`riy parchalar 5-6 asrlarga tegishlidir. ular bir qancha adabiy janrlarda yaratilgan bo`lib, masnaviy, munozara, to`rtlik, ruboiy, murabba` shular jumlasidandir. to`rtlik shakliga tayangan she`riy parchalarni mahmud koshg`ariy, asosan, “qo`shug`” deb ataydi. mehnat va marosim qo`shiqlari, lirik she`rlar a-a-a-b shaklida qofiyalangan. to`rtliklar orasida a-b-v-b, …

ususiyatlarini kuzatish qadimgi she`riyatimizda jiddiy shakllanish va rivojlanish jarayoni boshlanganidan dalolat beradi. bularning bari olimni o`z davrining hamma zamonlarning buyuk adabiyotshunos olimi deb atashga huquq beradi. mahmud qoshg`ariyning islomdan ilgarigi va ilk islom davri turkiy madaniyat obidalarini tadqiq etish, to`plash va avlodlarga yetkazib berishdagi xizmatlari nihoyatda ulkandir. uning tarix, etnografiya, tarix-jug`rofiya xususidagi bilim doirasi, til va adabiyot sohasidagi qomusiy salohiyati, tadqiq qudrati bugungi kunda ham hayratlanarli darajada edi. foydalanilgan adabiyotlar: 1. mahmud qoshg`ariy. “devonu lug`otit turk”. toshkent, 1960-1961-1963 yillar. tarjimon va nashrga tayyorlovchi: s.m.mutalibov. 2. aziz qayumov. “qadimiyat obidalari”. t., 1971. 3. natan mallayev. “o`zbek adabiyoti tarixi”. 1-kitob. t., 1976. 4. “ma`naviyat yulduzlari”. t., 2001, 124-129-betlar. 5. a.hayitmetov. “adabiy merosimiz ufqlari”. t., 1997, 176-178-betlar. 6. www.ziyonet.uz

mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari"

1662582790.doc mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari reja: 1. mahmud qoshg`ariyning hayot yo`li va adabiy merosi. 2. mahmud qoshg`ariy adabiy merosining o`rganilishi. 3. “devonu lug`otit turk”- qomusiy asar. 4. “devonu lug`otit turk” asaridagi adabiy istilohlar. xi asrning yirik olimi mahmud qoshg`ariy movarounnahrni qoraxoniylar sulolasi egallagan, turkiy adabiy til mintaqada urf bo`la boshlagan paytda yashab ijod etgan. bobosi muhammad asli qoshg`arlik bo`lib, mahmud qoshg`ariy bolasog`unda tug`ilgan. kelib chiqishi va va tiliga ko`ra koshg`ariy nisbatini olgan. yigitlik yillarini bolasog`unda o`tkazgan mahmud qoshg`ariy umrining katta qismini turkiy xalqlar yashaydigan o`lkalarni kezib, ularning madaniyati, tili, shev...

Формат DOC, 79,5 КБ. Чтобы скачать "mahmud qoshg`ariy va uning devonu lug`otit turk asari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mahmud qoshg`ariy va uning devo… DOC Бесплатная загрузка Telegram