mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk” asari

PPTX 18 pages 599.9 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 599.9 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

wps presentation mavzu: mahmud koshgʻariy hayoti va “devonu lugʻotit turk” asari reja: mahmud qoshgʻariyning shaxsiyati. “devonu lugʻotit turk” asari va uning mazmuni. “devonu lugʻotit turk” va hozirgi oʻgʻuz shevasida qoʻllaniluvchi soʻzlar. asardagi bir necha soʻz turkumga xos omonimlar semantikasi. asarda keltirilgan oziq-ovqat nomlari. mahmud koshgʻariyning shaxsiyati mahmud koshg‘ariy ibn husayn ibn muhammad (xxi asr) — turkshunoslik ilmining asoschisi. ijtimoiy kelib chiqishi jihatidan qoraxoniylar sulolasiga mansub. otasi husayn ibn muhammad o‘sha davrdagi baregan elining amiri bo‘lgan. koshg’ariy boshlangich ma’lumotni o‘z qishlog‘ida, yuqori ma’lumotni koshg‘ar madrasalarida olgan, arab, fors, turkiy kabi 7—8 tilni puxta egallagan. so‘ng u buxoro, samarqand, marv, nishopur shaharlarida bilimini oshirgan. mahmud koshg‘ariyning to‘liq ismi mahmud ibn al-husayn ibn muhammadil koshg‘ariydir. nima uchun buyuk alloma o‘ziga “koshg‘ariy” taxallusini tanladi? mahmud koshg‘ariyning bobosi qoraxoniylar sulolasining tipik vakili qoraxoniy hukmdor yusuf qodirxon (1026–1032) qoshg‘arda tug‘ilgan bo‘lib, uning, ya’ni yosh mahmudning otasi husayn va onasi bibi robiya ham o‘z davrining bilimdon, olijanob, …

2 / 18

iy va tarixiy-adabiy manbalarda mahmud koshg‘ariy hayoti haqida nihoyatda kam ma’lumot saqlanib qolgan. ma’lumki, u 1008-yilning boshida qoshg‘ar shahri yaqinidagi o‘pal qishlog‘ida tug‘ilgan. 1105-yilda 97 yoshida olamdan o‘tgach, o‘paldagi ajdodlari maqbarasiga dafn qilingan. orasida qanday boʻgʻliqlik mavjud? o'zbekistonda «devon»ga oid ilk tadqiqot ishlarini olib borgan olim abdurauf fitrat hisoblanadi. uning «devon» bo'yicha yaratgan tadqiqotlari, kuzatishlarini nafaqat o'zbek ilmida, balki turkiyshunoslikdagi eng muhim ishlardan deb baholash mumkin. abdurauf fitrat o'zining bir necha asarlarida «devon»ga munosabat bildirgan, o'zbek tili tarixining bevosita shu asarga borib taqalishini birinchi bor qayd etgan. misollarga murojaat etaylik. fitrat «sarf» asarida «devon» tili «qutadg'u bilig», «hibat ul-haqoyiq» va ahmad yassaviy hikmatlari tili bilan juda yaqinligi, keyinchalik chig'atoy tili deb nomlangan tilga asos bo'lganligini qayd etgan. olim bunday fikrni «eng eski turk adabiyoti namunalari» asarining «so'zboshi»sida ham alohida urg'ulab o'tgan: «sarf»imning boshlang'ichida yozganim kabi xoqoniy turkchasi yoki turkcha atalgan mana shu adabiy shevaning besh asr keyingi shakli chig'atoychadir... bu …

3 / 18

a boy material toʻpladi. shu sababli asarda shevashunoslik bilan bogʻliq qiyosiy xulosalar, leksik-semantik xususiyatlar aniq tavsif etib koʻrsatilgan. asardagi bir necha soʻz turkumga xos omonimlar semantikasi devonda omonim soʻzlarning juda koʻp shakllari qoʻllanilgan boʻlib, shulardan biri bir necha soʻz turkumli omonimlardir. masalan, ‘ush’ soʻzi bir necha soʻz turkumida doirasida omonimlikni yuzaga keltirgan. ush – shunday, huddi; ush mundagʻ qïl – huddi shunday qil. (yordamchi soʻz. t) ush – hozirgina, shu onda; ush kӭldӱgӱm bu – hozirgina kelib turgandim. (ravish) ush – har qanday daraxt, shox, butoqning oʻrtasi, oʻzagi; mӧӊӱɜ ушï – shoh (mӱngiz) oʻrtasi; (ot soʻz. t) jaнïғ soʻzi ikki soʻz turkumiga tegishli omonim soʻzdir. jaнïғ – qusuq. ol jaнïғ janдï – u koʻp qusdi. bu yerda ot soʻz turkumida. jaнïғ – yonish, gʻazablanish. бӭг jaнïғïнда тӱшмӓ – bek va boshqalar yonishiga, gʻazablanishiga yoʻliqma. ushbu holatda esa fe’l soʻz turkumida qoʻllanilgan. aӡуқ; aӡуқ: - aӡуқ oқ – yashirin oʻq, kim …

4 / 18

orlanadigan taom nomlari: bγshkal bu-hozirda tayyorlanadigan lochira. lochira hozirgi oʻzbek tilida oshirilmagan xamirdan tandirga yopiladigan non; biror maxsus marosim bilan bogʻliq taom nomlari: basan-oʻlik koʻmilgach yeyiladigan taom, jugʻ deb atalgan taom esa, vafot etgan odam uydan chiqarilgandan soʻng taziyaga kelganlarga berilgan. amgʻur- sholgʻom, jash- sabzavot, γz – yogʻ, kuchgʻandi- piyoz kabi ovqat tayyorlashda foydalaniladigan masalliqlar nomlarini uchratish mumkin. taom tayyorlashda ishlatiladigan narsa-predmet nomlari: avran- temirchi oʻchogʻining qoʻrasiga oʻxshatib qoʻyilgan yer tandir, ashich-buqach – qozon tovoq, jasgʻach- uvra taxta kabi narsa-pridmetlarda ajdodlarimiz taom tayyorlab, iste’mol qilishgan. chalchi- oshpaz. non mahsulotlari nomlari. m.koshgʻariyning yozishicha, turkiy qabilalarning ayrimlarida non- “etmak” deyilib, yaxshi xamirdan qilingan non “kavshak” deb atalgan. asarida nonning pishirish usullariga qarab quyidagi nomlari keltirilgan: “ bushkal ”, “ isbiri ”, “komuch ”, “qijma”, “chuqmi” xamirli taom nomlari. ajdodlarimizning kundalik turmush tarzida xamirli ovqatlarning ham oʻz oʻrni boʻlganini asardagi “umoch”, “ugra”, “tutmach” , “manti” hamda “lagʻmon” kabi taom nomlariga duch kelganimizda bilib …

5 / 18

omlaridir. suyuq taom nomlari. ”bulduni”, “oz”, “mon”, “lantu”, “samduj” kabi shoʻrva nomlarni tilga olingan. ichimliklar. asarda boʻza, sharbat, qimiz kabi ichimliklarning nimadan olinishi, mazasi, ta’mi haqida qimmatli ma’lumotlar aytib oʻtilgan. asarda boʻzaning tariq oʻsimligidan olinishi, mast qilish xususiyati borligi ta’kidlangan. e’tiboringiz uchun rahmat image1.jpg image2.jpg image3.jpg image4.jpg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk” asari"

wps presentation mavzu: mahmud koshgʻariy hayoti va “devonu lugʻotit turk” asari reja: mahmud qoshgʻariyning shaxsiyati. “devonu lugʻotit turk” asari va uning mazmuni. “devonu lugʻotit turk” va hozirgi oʻgʻuz shevasida qoʻllaniluvchi soʻzlar. asardagi bir necha soʻz turkumga xos omonimlar semantikasi. asarda keltirilgan oziq-ovqat nomlari. mahmud koshgʻariyning shaxsiyati mahmud koshg‘ariy ibn husayn ibn muhammad (xxi asr) — turkshunoslik ilmining asoschisi. ijtimoiy kelib chiqishi jihatidan qoraxoniylar sulolasiga mansub. otasi husayn ibn muhammad o‘sha davrdagi baregan elining amiri bo‘lgan. koshg’ariy boshlangich ma’lumotni o‘z qishlog‘ida, yuqori ma’lumotni koshg‘ar madrasalarida olgan, arab, fors, turkiy kabi 7—8 tilni puxta egallagan. so‘ng u buxoro, samarqand, marv, nishopur shaharl...

This file contains 18 pages in PPTX format (599.9 KB). To download "mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk” asari", click the Telegram button on the left.

Tags: mahmud koshg‘ariyning “devonu l… PPTX 18 pages Free download Telegram