mahmud qoshg'ariyning "devonilug'atut-turk" asari

PPTX 8 sahifa 47,0 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 47,0 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

powerpoint 演示文稿 mavzu:mahmud qoshg‘ariyning "devoni lug'at ut-turk" asari, muhammad narshaxiyning "tarixi buxoro" asari, beruniyning "qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar "asari mahmud qoshg'ariy xi asrning o'rta osiyolik filolog olimi va tilshunosidir. 1072-1074 yillar davomida arab tilida "turk tili lahjalari"ni tuzgan. mahmud qoshg'ariy o'zining "devoni lug'atit turk" asarida arab tilining ilmiy uslublari orqali yaratgan asari turk tilining rivojlanishi va shevalari haqidagi muhim va qimmatli manbadir. mahmud ibn al-husayn ibn muhammad al qoshg'ariy buxoro, nishopur, samarqand, marv, bag'dod kabi shaharlarda olim uzoq vaqt yashagan va shu hududlarning tili, madaniyati,etnagrafiyasini o'rganadi. turkiy urug' va qabilalar yashagan barcha yerlarni birma bir o'rganib, ularning tillaridagi o'xshash va farqli jihatlarni aniqlaydi. til xususiyatlariga ko'ra turkiy tillarni guruhlarga tasniflash imkoniyatiga ega bo'ldi. mahmud qoshg'ariyning o'zi bu haqida shunday deydi: "puxta qo'llanma bo'lsin deb, har bir qabilaning o'ziga xos xususiyatlariga qiyosiy qoidalar tuzdim..." turkiy tillarni farqli belgilariga ko'ra dastlabki ikki guruhga ajratadi: turklar ( chigil, qoshg'ar, arg'u, barsog'on, uyg'ur), o'g'uz …

2 / 8

ontekstlarda qo'llanilishini tahlil qilib tasvirlaydi. mahmud qoshg'ariyning "devoni lug'atit turk" asarida qayd etilgan ko'pgina so'zlarimizning hozir ham tilimizda ishlatilishda davom etayotganligi shevalarni tilning 34 oziqlantiruvchi manba sifatida xizmat qilishini ta'kidlaydi. mahmud qoshg'ariyning "devoni lug'atit turk"ida yig'ilgan so'zlarning ko'plari hozirgi adabiy tilida faol qo'llanadi: qatlama (yog'da pishirilgan qat-qat non), supurgi. asarda uch turkumga ajralgan barchasining grammatik xossalarini o'sha davr nuqatai nazaridan kelib chiqib aniq ravshan holda yoritib bergan. masalan qo'shimchalar imlosini oladigan bo'lsak, birgina -chi affiksni olaylik. bu affiks xi asr til grammatik xossasiga ko'ra otlarga qo'shilib, ot yasalishida qo'llanilar edi. taʼrixi buxoro“ (fors تاریخ بخارا — buxoro tarixi) — abubakr narshaxiyning tarixiy asarlari boʻlib, uni yana „axbori buxoro“ (اخبار بخارا‎ — buxoro haqida maʼlumotnoma) deb ham nomlaydilar. kitob x asr oʻrtalarida narshaxiy tomonidan arab tilida yozilgan boʻlib, xii asrda kitob fors tiliga tarjima qilingan va abu nasr qubaviy tomonidan toʻldirilgan. keyinchalik kitob matniga bir qator oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritildi. arab …

3 / 8

otning qoldiqlari tasvirlangan. dastlab dunyoviy hukmdor uchun yozilgan narshaxiyning asarida kichik islomiy afsonalar hamda mahalliy ziyoratgohlar haqidagi yangiliklar mavjud. uning asosiy qismi somoniylar sulolasi tarixiga bagʻishlanganligi bilan ajralib turadi. „qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar“ (asl nomi „alosor al boqiya an alqurun alholiya“) – xorazmlik olim, mutaffakir abu rayhon beruniyning ensiklopedik asari. ushbu asarni abu rahon beruniy 27 yoshida xorazmda yozib tugatgan. asarda oʻrta osiyo xalqlari, xorazmliklar, soʻgdliklar, yahudiy, yunon va boshqalar xalqlarning yil hisoblari, hayitlari, mashhur kunlari, ijtimoiy, madaniy va ilmiy hayotining tarixi, urf-odatlari, dunyoqarashlari hamda oʻrta osiyoning arablar tomonidan istilo qilinishi haqida toʻliq maʼlumotlar berilgan.asarda biruniy xorazmning turkiy aholisi foydalangan yillarning turkiy nomlarini beradi (sichqon, od, bars, tushqon, lyu, ilon, yun, kuy, pichin, tagiru, tunguz). xuddi shu asarida u oy nomlarini turkchada beradi: ulugʻ-oy, kichik-oy, birinchi-oy, ikkinchi-oy, uchinchi-oy, toʻrtinchi-oy, beshinchi-oy, oltinchi-oy, yetinchi-oy, sakkizinchi-oy, tokkuzinchi-oy, uninchi-oy. unda olimning tabiiy fanlarning turli sohalariga, jumladan, astronomiya, matematika, fizika, xaritagrafiya va boshqalar fanlarga oid …

4 / 8

mahmud qoshg'ariyning "devonilug'atut-turk" asari - Page 4

5 / 8

mahmud qoshg'ariyning "devonilug'atut-turk" asari - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mahmud qoshg'ariyning "devonilug'atut-turk" asari" haqida

powerpoint 演示文稿 mavzu:mahmud qoshg‘ariyning "devoni lug'at ut-turk" asari, muhammad narshaxiyning "tarixi buxoro" asari, beruniyning "qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar "asari mahmud qoshg'ariy xi asrning o'rta osiyolik filolog olimi va tilshunosidir. 1072-1074 yillar davomida arab tilida "turk tili lahjalari"ni tuzgan. mahmud qoshg'ariy o'zining "devoni lug'atit turk" asarida arab tilining ilmiy uslublari orqali yaratgan asari turk tilining rivojlanishi va shevalari haqidagi muhim va qimmatli manbadir. mahmud ibn al-husayn ibn muhammad al qoshg'ariy buxoro, nishopur, samarqand, marv, bag'dod kabi shaharlarda olim uzoq vaqt yashagan va shu hududlarning tili, madaniyati,etnagrafiyasini o'rganadi. turkiy urug' va qabilalar yashagan barcha yerlarni birma bir o'rganib, ularning tillaridagi...

Bu fayl PPTX formatida 8 sahifadan iborat (47,0 KB). "mahmud qoshg'ariyning "devonilug'atut-turk" asari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mahmud qoshg'ariyning "devonilu… PPTX 8 sahifa Bepul yuklash Telegram