maxmud qoshg`ariyning, devoni lug`ati turk asari haqida

DOC 46,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662581818.doc maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asari haqida www.arxiv.uz maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asari haqida reja: 1. mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida 2. asosiy qism 3. ,,devoni lugati turk” asarini o’rganish tarixi........ 4. ,,devoni lugati turk”ning manbalari tarkibi va tartibi 1. kirish. mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida. birinchi turkolot maxmud qoshg’ariyning asl ismi maxmud ibnul xusayn ibn muhammadali qoshg’ariy bo’lib uning bobosi qashqarda tug’ilgan bo’lsa ham asosan bolasog’unda yashagan. ba’zi manbalarda qoshg’ariyning to’liq ismi shamsiddin mahmud ibn husayn tariqasida keltirilgan. maxmud qoshg’ariy qoshg’ar shahrining janubi g’arbidagi o’pol qishlog’ining o’g’iz mahallasida tug’ilgan. u qoraxonning xukmdorlaridan yusuf qodirxonning evarasi. otasi xusayn ibn muhammad (qodirxonning nevarasi) ,,arslon elik” nomi bilan 1056 – 1057 yillarda barsixon amiri bo’lgan. maxmudning ona tomonidan buvasi xoji sayfiddin buzrukvor bo’lgan. mahmud qoshg’ariy samarqand buxoro bog’dodda tahsil olgan. arab fors rumoniy kabi 8 – 9 tilni mukammal egallagan. u qandaydir bir qirg’in paytida ota …

i arab va fors tillarini ham bilgan. asarning muqaddimasida aytilgan so’zlardan m.qoshg’ariy buxoro va nishopurda bo’lgan deb taxmin qilish mumkin. maxmud qoshg’ariy va uning asariga bag’ishlangan tadqiqotlarda mahmud qoshg’ariy va uning chuqur va boy bilim olishi mumkin bo’lgan buxoro, nishopur, samarqand, marf, shimoliy eron va bog’dod musulmon olimlarning markazlari qayta – qayta tilga olinadi. usha davr musulmon maktablarida arab tili grammatikasi musulmon aqidalari va xuquqshunoslik xisob, qur’on va xadis o’rgatilgan. mahmud qoshg’ariy ,,devoni lug’atit turkda” yorqin namoyish etgan linvistika geografiya, tarix va boshqa fanlarga oid bilimlarni extimol keyinchalik olgan. mahmud qoshg’ariy turk yerlari bo’ylab qilgan ko’p yillik safarining birlamchi maqsadi haqida gapirmaydi. asardagi avtoxarakteristikadan quyidagilar ma’lum: ,,men turklar, turkmanlar, og’izlar, chiginlar, yag’molar, qirg’izlarning shaharlarini qishloq va yaylovlarini ko’p yillar kezib chiqdim. lug’atlarni turklari turli xil so’z xususiyatlarini o’rganib aniqlab chiqdim. men tilda ularning yetuklaridan eng katta mutaxassislaridan xushfaxmlaridan eski qabilalardan jang ishlarida usta nayzadorlaridan edim. ularga shuncha diqqat qildimki turklar, …

a sharqiy qoraxoniylar davlatida hammaga ma’lum bo’lgan qonli voqealar bo’lib turgani uchun o’z yurtlarini tark etishga majbur bo’lgan. devoni lug’atit turk (turkiy so’zlar devoni) melodiy 1072 – yillarda yozila boshlagan va 1074 – yilda tugatilgan. muallif bu haqda shunday degan. (kitob 464 – yilda hijriy) jumadul avval boshlarida boshlandi va to’rt karra yozilganda va tuzatilgandan so’ng 464 – yil jumadul oxirining 12 kuni bitirilgan. bu vaqtda muallif 50 yoshda bo’lgan. umuman olganda bu asar 11 – asrda yozilgan bo’lib turkey so’zlar lug’ati xisoblanadi. ii. asosiy qism. ,,devoni lug’ati turk” asarining o’rganilish tarixidan. bmt o’zining maxsus qarori bilan 2008 – yilni maxmud qoshg’ariy yili deb e’lon qildi. maxmud qoshg’ariy 11- asrning 2 yarmidayoq tillarnin o’rganishga birinchi bo’lib qiyosiy tarixiy usulni qo’llagan qomusiy olimdir. olim yaratgan devoni lug’atit turk asari faqat lug’at emas maxmud qoshg’ariy rumdan mochungacha ya’ni shimoliy xitoydan qoradengizgacha bo’lgan xududdan istiqomat qilgan va xozirgi kunda turkey xalqlarning shakllanishiga asos …

iqsa arablarning kirib kelishi va islom dinini joriy qilinishi ko’p qo’l yozmalarning yo’qolishiga sabab bo’lgan. devonu lug’at turkning mahmud qoshg’ariyning o’z qo’li bilan yozilgan nusxasida 1266 – yili muhammad ibn abu baker ibn fotih as soviy ad damashxiy tomonidan ko’chirilgan nusxasi georbakr shahrida olim ali amiriy sotib olgan. devoni lug’atit turk asari arab tilidan birinchi marta turk tiliga tarjima qilingan bo’lsa keyinroq uni to’liq tarjimasi o’zbekiston fanlar akademiyasi til va adabiyot instituti arabshunos olim s.mutalliyev tomonidan amalga oshirilgan. tarjima 1960 – 1963 yillari 3 jildda nashr etilgan. devoni lug’ati turkning to’liq tarjimasi boshqa tillarda ham amalga oshirildi: asar uyg’ur tiliga 1980 – 1984, ingliz tiliga 1983 – 1986, fors tilida 1996 – 2005, qozoq tilida 1997 – 1998, rus tiliga 2005 va ozaybarjon tiliga 2006 yil tarjima qilindi. avvalo devoni lug’atit turkning turli tillarga bo’lgan tarjimasidagi muhim muammo turkey so’zlarning 11 – asrda shakllana boshlagan adabiy til qoshg’ariy ta’kidlagan xoqoniyatni …

uch xarfli so’zlar bo’limi. 6. to’rt xarfli so’zlar bo’limi. 7. g’unnaliylar bo’imi. 8. ikki undosh qator kelgan so’zlar. har bir bo’limni otlar, ismlar va fe’llar tarzida ajratib berilgan. otlarni oldin fe’llarni esa otdan keyin o’z sirasiga qarab boblarga ajratib o’z o’rniga oldinma keyin ko’rsatdi. tushunilishi oson bo’lishi uchun assarda arabcha istilohlarni qo’lladim. mahmud qoshg’ariy devoni lug’atit turkning leksikasi so’z turkumlarini ajratishni xisobga olgan holda struktur alfabit prinsip asosida tuzilgan. mahmud qoshg’ariy devoni lug’atit turkda fonetik morfologik sintaktik kuzatishlar bexisob bo’lib ular hamisha qiyosiy planda berilgan. iii. xulosa xulosa qilib aytganda mahmud qoshg’ariyning devoni lug’ati turk asari turk tili rivojlanishiga muhim hissa qo’shgan manba hisoblanadi. devoni lug’atit turk asarida turk gramatikasi uning fonetik xususiyatlari leksikasi haqida fikr yuritilagan. bu asarda faqatgina turk tiliga oid ma’lumotlar emas balki boshqa fanlar tarix va aniq fanlar to’g’risida tushunchalar o’z aksini topgan. devoni lug’atit turk asarining tarbiyaviy ahamiyati ham katta. bu asarda tilgan olingan qabilalar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "maxmud qoshg`ariyning, devoni lug`ati turk asari haqida"

1662581818.doc maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asari haqida www.arxiv.uz maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asari haqida reja: 1. mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida 2. asosiy qism 3. ,,devoni lugati turk” asarini o’rganish tarixi........ 4. ,,devoni lugati turk”ning manbalari tarkibi va tartibi 1. kirish. mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida. birinchi turkolot maxmud qoshg’ariyning asl ismi maxmud ibnul xusayn ibn muhammadali qoshg’ariy bo’lib uning bobosi qashqarda tug’ilgan bo’lsa ham asosan bolasog’unda yashagan. ba’zi manbalarda qoshg’ariyning to’liq ismi shamsiddin mahmud ibn husayn tariqasida keltirilgan. maxmud qoshg’ariy qoshg’ar shahrining janubi g’arbidagi o’pol qishlog’ining o’g’iz mahallasida tug’ilgan. u qo...

Формат DOC, 46,5 КБ. Чтобы скачать "maxmud qoshg`ariyning, devoni lug`ati turk asari haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: maxmud qoshg`ariyning, devoni l… DOC Бесплатная загрузка Telegram