2-mavzu: vii-asrdan ix-asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar

PPTX 32 pages 153.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 32
16-ma’ruza: xalq pedagogikasida diniy ta’limotlarning ahamiyati. (2 soat) reja: 2-mavzu: vii-asrdan ix-asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar. (2 soat) reja: 1.islom dinining tarqalishi va uning ta’lim-tarbiyaga ta’siri. 2.musulmon maktablari va unda ta’lim-tarbiya mazmuni. 3.qur’oni karim axloqiy falsafiy ta’limotlar manbai. 4.hadis ilmining paydo bo‘lishi. 5.muhaddislar imom ismoil al-buxoriy hamda imom iso at-termiziyning hadis ilmi rivojiga qo‘shgan hissasi. vii-asr boshlarida islom g‘oyasiga asoslangan arab xalifaligi tashkil topib, bu davlat o‘z mavqyeini mustahkamlash uchun boshqa mamlakatlarni zabt eta boshladi. butun arabiston yarim oroli, shuningdek, eron, suriya, janubiy ispaniya, kavkaz orti hamda shimoliy afrikada joylashgan bir qator mamlakatlar xalifalik tarkibiga kiritildi. vii-asr o‘rtalaridan boshlab arablar movarounnahrga ham xujum qilish rejasini tuza boshladilar. arab istilochilarining movarounnaxrga bo‘lgan birinchi yurishi 651 yilda ubaydullox ibn ziyod boshchiligida amalga oshirildi. 676 yilda esa said ibn usmon raxbarligida buxoro, sug‘diyona, kesh xamda nasaf kabi shaharlarga xujum uyushtirildi va bosib olindi. arab istilochilari tomonidan uyushtirilgan ikkinchi …
2 / 32
yon bir necha yillar davomida amalga oshirilgan. chunki movarounnaxr yurti arab istilosiga qadar ijtimoiy, iqtisodiy va ma'naviy jihatdan taraqqiy etgan bo‘lib, bu mamlakatda yashovchi xalqlar turmush tarziga ko‘ra, arablarga nisbatan bir qadar ustunlikka ega edilar. arablar o‘lkada islom dini g‘oyalarini yoyishda turli usullardan foydalandilar. ana shunday usullardan biri mazkur dinga e'tiqod qilgan kishilarning jon solig‘idan ozod etish, buxoro axolisini o‘z uylarining yarmini arablarga berish va bu orqali islom dini singdirildi. qutayba masjidlar qurdi, kofirlik va otashparastlik asarlarini yo‘qotdi. u ko‘p jiddu jaxd qilib, kimda shariat xukmlarini bajarishda kamchilik sodir bo‘lsa, uni jazolar edi. u masjidi jome bino qildi va odamlarga juma namozini o‘qishga buyruq berdi. movarounnaxr xalqlari o‘rtasida islom ta'limoti asoslarini yoyishda arab istilochilari tomonidan amalga oshirilgan xatti-harakatlarning moxiyati xususida tarixchi abu muxammad narshaxiy o‘zining «buxoro tarixi» nomli kitobida quyidagi fikrlarni bayon etadi: “buxoro axolisi xar safar (islom lashkari kelganda) musulmon bo‘lar, arablar qaytib ketganida esa ular yana dindan qaytar …
3 / 32
uvchi muqaddas kitob - “qur’on” yaratilgan til - arab tilini o‘rganish joriy etildi. diniy ulamolarning maxsus ko‘rsatmalariga muvofiq muqaddas kitobni boshqa tillarga tarjima qilish ta'qiqlandi. shu bois musulmon maktablarida asosiy manbaning tili hamda fan sifatida arab tilining o‘qitilishi yo‘lga qo‘yildi. mavjud fanlarning asoslari arab tilida o‘rganila boshlandi. arab xalifaligi tasarrufiga olingan barcha mamlakatlarda masjidlar qoshida maxsus maktablar tashkil etildi. bolalarga dastlabki saboq, xarflarni o‘qishdan boshlangan, bu usulda har bir bola alifbe tartibida xarfning nomini bilib olishi (alif, be, te, se, va x.), so‘ngra shu xarflarni qo‘shib o‘qishni mashq qilar edi. ana shu mashq oxiriga yetgandan so‘ng, bolalar qo‘llariga “qur’on” berilgan va domla raxbarligida “qur’on”ning xar bir surasi takrorlanib o‘rganilar edi. lekin “qur’on”ni o‘qish bolalar uchun juda og‘ir edi. chunki maktablarda faqat og‘zaki mashq usuliga - “savod” chiqarilishiga o‘tgach, savod chiqarish yanada qiyinlashdi. yozuv alohida “fan” sifatida ajratilib, kotiblik kasbiga o‘qiyotganlargagina yozuv o‘rgatilar edi. shunga qaramay, maktablarga deyarlik hamma bolalar tortiladi …
4 / 32
lib, ular yozuvni emas, faqat o‘qishni o‘rganar edilar. madrasalar x-asr boshlarida paydo bo‘lgan. “madrasa” so‘zi “dars o‘qitiladigan joy”, “ma'ruza tinglaydigan joy” ma'nosini anglatadi. ma'lumki, madrasalarda musulmon diniy oqimlari arab tili grammatikasi va qoidachilik, iloxiyot, mantiq, notiqlik mahorati, kalom o‘rgatilgan. asta-sekin madrasalarda astronomiya, matematika, geografiya, kimyo kabi dunyoviy fanlar o‘qitila boshlandi. madrasalarda 15-20, 30-40 va 100-150 tacha talaba o‘qigan. madrasani bitirib chiqganlar imom-xatib, qozixonalar va boshqa ma'muriy ishlarda ish olib borar edi. islom dini ta'limotiga ko‘ra, har bir musulmon beshta asosiy ruknni bajarishi shart: birinchisi, “la ilaaha illallohu muhammadur-rasululloh” deb ollohning borligi, yagonaligi va uning qudratiga, shuningdek, muhammad (s.a.v) tangrining yerdagi elchisi, rasuli ekanligiga shahodatlik berish; ikkinchisi, namoz o‘qish; uchinchisi, zakot berish; to‘rtinchisi, ramazon oyida ro‘za tutish; beshinchisi; imkoniyat darajasidan kelib chiqan holda xaj safarini o‘tash. islom dinining asoschisi va targ‘ibotchisi muhammad (s.a.v) ibn abdullox 570 yilda makkada quraysh qabilasiga mansub xoshimiylar xonadonida tug‘iladi. otasi abdullox shom safariga ketayotib madina shahrida …
5 / 32
rning a'zolari o‘rtasida targ‘ib etishda muhammad (s.a.v)ga xadicha (r.a) har jihatdan ko‘mak beradi, ular bir umr maslakdosh, xamfikr bo‘ldilar. islom dini g‘oyalari targ‘ibotining dastlabki yillari payg‘ambarimiz muhammad (s.a.v)ning g‘oyaviy e'tiqodlariga qarshi kofirlar va makka mushriklarining adovati tobora kuchayib boradi. bir necha urushlar bo‘ldi. shundan so‘ng allohning izni bilan makka shahridan madina shahriga hijrat etishga ruxsat bo‘ldi. payg‘ambarimiz muhammad (s.a.v) 622 yilda o‘z sahoba va tarafdorlari bilan madina shahriga yo‘l oldilar. musulmonlarning xijriy yil xisobi xuddi shu yildan boshlanadi. madinada qabilalar qo‘shilib, yangi ittifoq-jamoa tuziladi. bora-bora madina shahrida musulmon jamoalari kuchli davlatga aylanadi. 632-yilda muhammad (s.a.v) makka shahriga yana bir bor haj qiladilar, oradan uch oy o‘tgach, madina shahrida vafot etadilar. bu paytda musulmon davlati yamandan sinay yarim oroligacha, qizil dengiz soxillaridan markaziy qum saxrosigacha bo‘lgan xududni o‘z tasarrufiga olib, mavqyeini ancha mustahkamlab olgan edi. muhammad (s.a.v) vafotlaridan so‘ng davlatni quyidagi xalifalar boshqardilar: abu bakr as-siddiq (r.a) (632-634 yillar), umar ibn …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "2-mavzu: vii-asrdan ix-asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar"

16-ma’ruza: xalq pedagogikasida diniy ta’limotlarning ahamiyati. (2 soat) reja: 2-mavzu: vii-asrdan ix-asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar. (2 soat) reja: 1.islom dinining tarqalishi va uning ta’lim-tarbiyaga ta’siri. 2.musulmon maktablari va unda ta’lim-tarbiya mazmuni. 3.qur’oni karim axloqiy falsafiy ta’limotlar manbai. 4.hadis ilmining paydo bo‘lishi. 5.muhaddislar imom ismoil al-buxoriy hamda imom iso at-termiziyning hadis ilmi rivojiga qo‘shgan hissasi. vii-asr boshlarida islom g‘oyasiga asoslangan arab xalifaligi tashkil topib, bu davlat o‘z mavqyeini mustahkamlash uchun boshqa mamlakatlarni zabt eta boshladi. butun arabiston yarim oroli, shuningdek, eron, suriya, janubiy ispaniya, kavkaz orti hamda shimoliy afrikada joylashgan bir qator ma...

This file contains 32 pages in PPTX format (153.6 KB). To download "2-mavzu: vii-asrdan ix-asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: 2-mavzu: vii-asrdan ix-asrning … PPTX 32 pages Free download Telegram