криптографиянинг асосий тушунчалари ва тарихи

PPTX 38 pages 887.8 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 887.8 KB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

microsoft powerpoint - 2 - маъруза 2 - маъруза: криптографиянинг асосий тушунчалари ва тарихи криптографиянинг асосий тушунчалари киберхавфсизлик асослари (csf1316) криптология - “махфий кодлар”ни яратиш ва бузиш фани ва санати; криптография шуғулланади; криптотаҳлил шуғулланади; – “махфий кодлар”ни яратиш билан – “махфий кодлар”ни бузиш билан крипто – юқоридаги тушунчаларга (ҳаттоки бунданда ортиғига) синоним бўлиб, контекст маъносига кўра фарқланади. криптографиянинг асосий тушунчалари шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун фойдаланилади. ҳақиқий шифрланмаган маълумот очиқ матн деб аталиб, шифрлашнинг натижаси шифрматн деб аталади. ҳақиқий маълумотни қайта тиклаш учун шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. калит криптотизимни шифрлаш ва дешифрлаш учун созлашда фойдаланилади. киберхавфсизлик асослари (csf1316) криптографиянинг асосий тушунчалари киберхавфсизлик асослари (csf1316) шифрлаш ва дешифрлаш масалаларига тегишли бўлган, маълум бир алфавитда тузилган маълумотлар матнларни ташкил этади. алфавит - ахборотни ифодалаш учун фойдаланиладиган чекли сондаги белгилар тўплами. мисоллар сифатида: ўттиз олтита белгидан (ҳарфдан) иборат ўзбек тили алфавити; ўттиз иккита белгидан (ҳарфдан) иборат рус тили алфавити; йигирма саккизта белгидан …

2 / 38

очиқ калити деб аталса, дешифрлаш калитини шахсий калит деб аталади. симметрик калитли криптотизимларда эса калит - симметрик калит деб аталади. керкхофс принципи киберхавфсизлик асослари (csf1316) идеал шифрлар учун калитсиз шифрматндан матнни тиклашнинг имкони бўлмаслиги зарур. – бу шарт, ҳаттоки ҳужумчилар учун ҳам ўринли. очиқ ҳужумчи алгоритм (шифрлаш алгоритми) ҳақида барча маълумотларни билган тақдирда ҳам калитсиз очиқ матнни тиклашнинг имкони бўлмаслиги зарур. – ушбу қўйилган мақсад, амалда бундан фарқди бўлиши мумкин. криптографиянинг фундаментал назариясига кўра криптотизимнинг ички ишлаш принципи ҳужумчига тўлиқ ошкор бўлиши зарур. ҳужумчига фақат криптотизимда фойдаланилган калит номаълум бўлиши зарур. бу таълимот керкхофс принципи деб аталади. кодлаш ва шифрлаш орасидаги фарқ киберхавфсизлик асослари (csf1316) аксарият ҳолларда фойдаланувчилар маълумотни шифрлаш ва кодлаш тушунчаларини бир хил деб тушунилади. – аслида эса улар икки турлича тушунчалардир. кодлаш – маълумотни осонгина қайтариш учун ҳаммага (ҳаттоки ҳужумчига ҳам) очиқ бўлган схема ёрдамида маълумотларни бошқа форматга ўзгартиришдир. кодлаш маълумотлардан фойдаланиш қулайлигини таъминлаш учун амалга оширилади …

3 / 38

ини олиш ҳисобланади. криптографияда эса жўнатувчи фақат очиқ матн кўринишидаги хабар юбориши мумкин, бунда у хабарни очиқ тармоқ (масалан, интернет) орқали узатишдан олдин шифрланган матнга ўзгартиради. ушбу шифрланган хабар қабул қилувчига келганида эса яна оддий матн кўринишига қайтарилади. умумий ҳолда маълумотни шифрлашдан асосий мақсад (симметрик ёки очиқ калитли криптографик тизимлар асосида фарқи йўқ) – маълумотни махфийлигини қолганлардан сир тутишдир. криптография ва стеганография киберхавфсизлик асослари (csf1316) криптографиянинг асосий бўлимлари киберхавфсизлик асослари (csf1316) симметрик калитли криптография. маълумотни шифрлашда ва дешифрлашда ягона калитдан (симметрик калитдан) фойдаланилади. шунинг учун ҳам симметрик калитли криптотизимларни – бир калитли криптотизимлар ҳам деб юритилади. бундан келиб чиқадики, симметрик калитли шифрлаш алгоритмларидан фойдаланиш учун ҳар иккала томонда бир хил калит мавжуд бўлиши зарур. очиқ калитли криптография маълумотни шифрлаш қабул қилувчининг очиқ калити билан амалга оширилса, уни дешифрлаш қабул қилувчининг шахсий калити билан амалга оширилади. шунинг учун ҳам очиқ калитли криптотизимларни – икки калитли криптотизимлар деб ҳам юритилади. криптографиянинг асосий …

4 / 38

csf1316) 3. хеш функциялар хеш функция қуйидаги хусусиятларга эга: бир хил кириш ҳар доим бир хил чиқишни (хэш қиймат деб аталади) тақдим этади. бир қанча турли киришлар бир хил чиқишни тақдим этмайди. чиқиш қийматдан кирувчи қийматни ҳосил қилишнинг имконияти мавжуд эмас (бир томонламалик). кириш қийматини ўзгариши чиқишдаги қийматни ҳам ўзгаришига олиб келади. одатда хэш функциялар киришда маълумотдан ташқари хеч қандай қийматни талаб этмагани боис, калитсиз криптографик функциялар деб ҳам аталади. хеш функция асосида маълумот бутунлигини текшириш бунга асосан юборувчи хабарнинг хэш қийматини ҳисоблайди ва уни қабул қилувчига хабар билан биргаликда юборади. қабул қилувчи дастлаб хабарнинг хэш қийматини ҳисоблайди ва қабул қилинган хэш қиймат билан солиштиради. агар ҳар иккала хэш қиймат тенг бўлса, у ҳолда маълумотнинг бутунлиги ўзгармаган, акс ҳолда ўзгарган деб топилади. киберхавфсизлик асослари (csf1316) криптографик акслантиришлар киберхавфсизлик асослари (csf1316) (дешифрлашда) қуйидаги икки одатда криптографияда маълумотларни шифрлашда турдаги акслантиришшлардан фойдаланилади. – улардан бири ўрнига қўйиш (substitution) акслантириш бўлса, иккинчичи ўрин …

5 / 38

антиришида очиқ матндаги белгилар шифрматнда бўлмаслиги мумкин. бироқ, очиқ матндаги белгиларнинг такрорланиш частотаси шифрматндаги белгиларда ҳам бир хил бўлади (кўп алифболи ўрнига қўйиш усуллари бундан мустасно). масалан, юқоридаги мисолда очиқматндаги “l” ҳарфининг такрорланиш частотаси 2 га тенг. унинг ўрнига қўйилган шифрматндаги “о” ҳарфининг ҳам такрорланиш частотаси 2 га тенг. бу ҳолат очиқматндаги қолган белгилар учун ҳам ўринли. ўрин алмаштириш акслантириши очиқ матн белгиларининг ўрни бирор қоидага кўра ўзаро алмаштирилади. бунда очиқ матнга иштирок этган белгилар шифрматнга ҳам иштирок этиб, фақат уларнинг ўрни алмашган ҳолда бўлади. киберхавфсизлик асослари (csf1316) криптографиянинг тарихи киберхавфсизлик асослари (csf1316) маълумотларни шифрлашнинг дастлабки кўринишларидан минг йиллар аввал фойданиб келинган. яқин ўн йилликларга қадар фойдаланилган шифрларни - классик шифрлар деб аталган. баъзи манбаларда ҳисоблаш қурилмалари яратилгунга қадар фойдаланилган шифрлар – классик шифрлар даврига тегишли деб олинган. ундан кейинги давр эса замонавий шифрлар даври деб юритилади. криптографиянинг тарихи киберхавфсизлик асослари (csf1316) қадимий давр (қадимий давр классик шифрлари). ушбу давр …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "криптографиянинг асосий тушунчалари ва тарихи"

microsoft powerpoint - 2 - маъруза 2 - маъруза: криптографиянинг асосий тушунчалари ва тарихи криптографиянинг асосий тушунчалари киберхавфсизлик асослари (csf1316) криптология - “махфий кодлар”ни яратиш ва бузиш фани ва санати; криптография шуғулланади; криптотаҳлил шуғулланади; – “махфий кодлар”ни яратиш билан – “махфий кодлар”ни бузиш билан крипто – юқоридаги тушунчаларга (ҳаттоки бунданда ортиғига) синоним бўлиб, контекст маъносига кўра фарқланади. криптографиянинг асосий тушунчалари шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун фойдаланилади. ҳақиқий шифрланмаган маълумот очиқ матн деб аталиб, шифрлашнинг натижаси шифрматн деб аталади. ҳақиқий маълумотни қайта тиклаш учун шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. калит криптотизимни шифрлаш ва дешифрлаш учун созлашда фойдаланилади. киберхавфс...

This file contains 38 pages in PPTX format (887.8 KB). To download "криптографиянинг асосий тушунчалари ва тарихи", click the Telegram button on the left.

Tags: криптографиянинг асосий тушунча… PPTX 38 pages Free download Telegram